Ο ετήσιος γυναικολογικός έλεγχος είναι το ραντεβού που οι περισσότερες γυναίκες αναβάλλουν όταν νιώθουν καλά. Κι όμως, ακριβώς τότε έχει τη μεγαλύτερη αξία. Οι προκαρκινικές αλλοιώσεις του τραχήλου, οι περισσότερες κύστεις ωοθηκών και πολλές λοιμώξεις δεν δίνουν συμπτώματα για μήνες ή χρόνια. Μια επίσκεψη τον χρόνο αρκεί για να εντοπιστούν νωρίς, όταν η αντιμετώπιση είναι απλή.
Τι περιλαμβάνει ο ετήσιος γυναικολογικός έλεγχος
Το περιεχόμενο προσαρμόζεται στην ηλικία και το ιστορικό, αλλά ο βασικός κορμός είναι κοινός.
Λήψη ιστορικού
Ο γιατρός ρωτά για τον κύκλο, την αντισύλληψη, τυχόν συμπτώματα, το οικογενειακό ιστορικό και τα φάρμακα που παίρνετε. Είναι η στιγμή να αναφέρετε ό,τι σας απασχολεί, ακόμη κι αν σας φαίνεται ασήμαντο: πόνο στην επαφή, αλλαγές στη ροή, απώλεια ούρων, εξάψεις.
Κλινική γυναικολογική εξέταση
Επισκόπηση των έξω γεννητικών οργάνων, εξέταση του κόλπου και του τραχήλου με κολποδιαστολέα και αμφίχειρη ψηλάφηση της μήτρας και των εξαρτημάτων.
Τεστ Παπανικολάου και HPV test
Η λήψη κυττάρων από τον τράχηλο διαρκεί δευτερόλεπτα και είναι το σημαντικότερο εργαλείο πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου. Στις γυναίκες άνω των 30 συχνά συνδυάζεται με ανίχνευση του ιού HPV. Τη συχνότητα και τη διαδικασία θα τις βρείτε αναλυτικά στη σελίδα για το τεστ ΠΑΠ και HPV.
Διακολπικό υπερηχογράφημα
Απεικονίζει τη μήτρα, το ενδομήτριο και τις ωοθήκες. Με αυτό εντοπίζονται ινομυώματα, πολύποδες και κύστεις ωοθηκών, ευρήματα που η ψηλάφηση συχνά δεν αναδεικνύει.
Κλινική εξέταση μαστών
Ψηλάφηση των μαστών και των μασχαλών και, ανάλογα με την ηλικία, παραπομπή για υπέρηχο ή μαστογραφία. Δείτε ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για καρκίνο του μαστού.
Ποιες εξετάσεις χρειάζονται ανά ηλικία
Έως 20 ετών
Η πρώτη επίσκεψη έχει κυρίως ενημερωτικό χαρακτήρα: κύκλος, αντισύλληψη, πρόληψη σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων και εμβολιασμός. Το εμβόλιο HPV έχει τη μέγιστη αποτελεσματικότητα όταν γίνεται πριν από την έναρξη των επαφών.
21 έως 29 ετών
Κλινική εξέταση, τεστ Παπανικολάου, υπερηχογράφημα και έλεγχος για χλαμύδια όταν υπάρχει νέος σύντροφος. Συζήτηση για την αντισύλληψη που ταιριάζει στον τρόπο ζωής σας.
30 έως 39 ετών
Στο τεστ Παπανικολάου προστίθεται συχνά το HPV test. Αν σχεδιάζετε εγκυμοσύνη αργότερα, αξίζει μια συζήτηση για το ωοθηκικό απόθεμα και την αντιμυλλέρειο ορμόνη (AMH). Υπέρηχος μαστών σύμφωνα με το ιστορικό.
40 έως 49 ετών
Ξεκινά η μαστογραφία, σε συχνότητα που ορίζει ο γιατρός με βάση το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό. Ο κύκλος αρχίζει να αλλάζει, και η επίσκεψη είναι η κατάλληλη ευκαιρία να μιλήσετε για τα συμπτώματα της προεμμηνόπαυσης.
Από 50 ετών και μετά
Μαστογραφία, υπερηχογραφικός έλεγχος ενδομητρίου και ωοθηκών, μέτρηση οστικής πυκνότητας για την πρόληψη της οστεοπόρωσης. Κάθε κολπική αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση χρειάζεται άμεσο έλεγχο και δεν περιμένει το επόμενο ετήσιο ραντεβού. Ο προληπτικός έλεγχος για τον καρκίνο του παχέος εντέρου γίνεται από γαστρεντερολόγο και ξεκινά γύρω στα 45 με 50.
Πώς να προετοιμαστείτε για το ραντεβού
- Προγραμματίστε την επίσκεψη εκτός περιόδου, ιδανικά την πρώτη εβδομάδα μετά το τέλος της.
- Για 48 ώρες πριν από το τεστ Παπανικολάου αποφύγετε επαφή, κολπικές πλύσεις, κολπικά υπόθετα και κρέμες.
- Σημειώστε την ημερομηνία της τελευταίας περιόδου και τυχόν αλλαγές στον κύκλο.
- Φέρτε μαζί τα αποτελέσματα προηγούμενων εξετάσεων και τη λίστα των φαρμάκων σας.
- Γράψτε τις ερωτήσεις σας. Στο ιατρείο ξεχνιούνται εύκολα.
Συμπτώματα που δεν περιμένουν τον ετήσιο έλεγχο
Ο ετήσιος έλεγχος αφορά γυναίκες χωρίς ενοχλήματα. Αν εμφανιστεί κάτι από τα παρακάτω, κλείστε ραντεβού άμεσα:
- αιμορραγία ανάμεσα στις περιόδους ή αίμα μετά την επαφή,
- πολύ έντονη ή παρατεταμένη περίοδος,
- επίμονος πυελικός πόνος ή πόνος στην επαφή,
- κολπικές εκκρίσεις με έντονη οσμή, φαγούρα ή κάψιμο,
- ψηλαφητό ογκίδιο στον μαστό, έκκριμα από τη θηλή ή αλλαγή στο δέρμα του μαστού,
- καθυστέρηση περιόδου χωρίς εμφανή λόγο.
Πώς διαβάζονται τα αποτελέσματα του ελέγχου
Η αναμονή για τα αποτελέσματα αγχώνει περισσότερο από την ίδια την εξέταση. Λίγη γνώση βοηθά να τα δείτε με ψυχραιμία.
Τεστ Παπανικολάου
- Αρνητικό για ενδοεπιθηλιακή βλάβη (NILM): φυσιολογικό αποτέλεσμα. Συνεχίζετε τον προγραμματισμένο έλεγχο.
- ASC-US: άτυπα κύτταρα αβέβαιης σημασίας. Συνήθως ακολουθεί HPV test, και αν είναι αρνητικό, απλή επανάληψη.
- LSIL: χαμηλού βαθμού αλλοίωση, συχνά παροδική από τον HPV. Τις περισσότερες φορές υποχωρεί αυτόματα, παρακολουθείται όμως με κολποσκόπηση ή επανέλεγχο.
- HSIL ή ASC-H: υψηλού βαθμού αλλοίωση ή υποψία της. Χρειάζεται κολποσκόπηση και βιοψία. Δεν είναι καρκίνος, είναι όμως βλάβη που αντιμετωπίζεται έγκαιρα.
Ένα θετικό HPV test σημαίνει ότι υπάρχει ο ιός, όχι ότι υπάρχει βλάβη. Οι τύποι 16 και 18 οδηγούν σε κολποσκόπηση ακόμη και με φυσιολογικό Παπανικολάου, ενώ οι υπόλοιποι ογκογόνοι τύποι συνήθως παρακολουθούνται.
Υπερηχογράφημα
Συχνά ευρήματα όπως μια «λειτουργική κύστη» ή ένα «ωοθυλάκιο» στην ωοθήκη είναι φυσιολογικά μέρη του κύκλου και εξαφανίζονται σε λίγες εβδομάδες. Το πάχος του ενδομητρίου ερμηνεύεται πάντα σε σχέση με την ημέρα του κύκλου ή με το αν έχετε περάσει την εμμηνόπαυση. Ρωτήστε πάντα αν ένα εύρημα χρειάζεται επανέλεγχο και πότε.
Αιματολογικές εξετάσεις που αξίζει να συζητήσετε
Ο γυναικολογικός έλεγχος δεν περιλαμβάνει αυτόματα «όλες τις εξετάσεις αίματος». Ορισμένες όμως έχουν νόημα ανάλογα με την ηλικία και το ιστορικό:
- Γενική αίματος και φερριτίνη, αν έχετε βαριές περιόδους. Η σιδηροπενία είναι πολύ συχνή και συχνά αγνοείται.
- TSH, όταν υπάρχουν διαταραχές κύκλου, δυσκολία σύλληψης ή συμπτώματα θυρεοειδούς.
- Σάκχαρο και λιπίδια, ιδιαίτερα μετά τα 40, με αυξημένο βάρος ή ιστορικό διαβήτη κύησης ή πολυκυστικών ωοθηκών.
- Έλεγχος για HIV, σύφιλη και ηπατίτιδες, τουλάχιστον μία φορά στη ζωή και πιο συχνά όταν υπάρχει κίνδυνος.
Ο έλεγχος σε ειδικές περιπτώσεις
- Μετά από ολική υστερεκτομή για καλοήθη αιτία: το τεστ Παπανικολάου συνήθως σταματά, εφόσον δεν υπήρχε ιστορικό προκαρκινικών αλλοιώσεων. Η επίσκεψη όμως συνεχίζει να έχει αξία για τις ωοθήκες, το αιδοίο, τον κόλπο και τους μαστούς.
- Ιστορικό CIN2 ή CIN3: ο έλεγχος του τραχήλου συνεχίζεται για τουλάχιστον 25 χρόνια, ακόμη και πέρα από τα 65.
- Ανοσοκαταστολή, όπως HIV, μεταμόσχευση ή χρόνια ανοσοκατασταλτική αγωγή: ο έλεγχος του τραχήλου γίνεται συχνότερα.
- Φορείς μεταλλάξεων BRCA ή ισχυρό οικογενειακό ιστορικό: ο έλεγχος μαστών ξεκινά νωρίτερα και συχνά περιλαμβάνει μαγνητική μαστογραφία, με ειδικό πρόγραμμα παρακολούθησης.
Ο έλεγχος πριν από μια εγκυμοσύνη
Αν σκέφτεστε να αποκτήσετε παιδί τον επόμενο χρόνο, μετατρέψτε τον ετήσιο έλεγχο σε προσυλληπτική επίσκεψη. Τρεις μήνες πριν τις προσπάθειες είναι το ιδανικό διάστημα για:
- έναρξη φολικού οξέος, συνήθως 400 μg ημερησίως ή περισσότερο σε ειδικές περιπτώσεις,
- έλεγχο ανοσίας για ερυθρά και ανεμευλογιά, και εμβολιασμό αν χρειάζεται, πριν τη σύλληψη,
- έλεγχο για φορεία μεσογειακής αναιμίας, ιδιαίτερα σημαντικό στην Ελλάδα, και ομάδα αίματος,
- ρύθμιση θυρεοειδούς, σακχάρου ή πίεσης και αναθεώρηση φαρμάκων που δεν είναι ασφαλή στην κύηση.
Αναλυτικές συμβουλές θα βρείτε στον οδηγό πώς να μείνω έγκυος.
Ανάμεσα στους ελέγχους: τι να παρατηρείτε
Ο ετήσιος έλεγχος είναι μια φωτογραφία της στιγμής. Ανάμεσα στις επισκέψεις, εσείς γνωρίζετε καλύτερα το σώμα σας. Μια απλή εφαρμογή ή ένα ημερολόγιο για τον κύκλο σάς επιτρέπει να δείξετε στον γιατρό αντικειμενικά δεδομένα αντί για «νομίζω ότι άλλαξε». Η εξοικείωση με την εικόνα και την υφή των μαστών σας, για παράδειγμα στο ντους, βοηθά να αντιληφθείτε νωρίς μια αλλαγή.
Μετά τα 65: σταματά ο έλεγχος;
Ο προληπτικός έλεγχος του τραχήλου μπορεί να σταματήσει μετά τα 65, εφόσον τα τελευταία χρόνια υπάρχουν διαδοχικά φυσιολογικά αποτελέσματα και δεν υπάρχει ιστορικό σοβαρών αλλοιώσεων. Η γυναικολογική επίσκεψη όμως δεν χάνει την αξία της. Σε αυτή την ηλικία αυξάνονται η πρόπτωση των οργάνων της πυέλου, η ακράτεια ούρων, οι παθήσεις του δέρματος του αιδοίου όπως ο σκληροατροφικός λειχήνας, και η ατροφία του κόλπου που προκαλεί πόνο και λοιμώξεις. Όλα αντιμετωπίζονται, αρκεί να ειπωθούν.
Αντισύλληψη: τι επανεξετάζεται κάθε χρόνο
Η μέθοδος που σας ταίριαζε στα 25 δεν είναι απαραίτητα η καλύτερη στα 40. Στον ετήσιο έλεγχο αξίζει να ελέγχετε:
- αν καπνίζετε και έχετε περάσει τα 35, οπότε τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά με οιστρογόνα δεν συστήνονται,
- αν εμφανίστηκαν υπέρταση, ημικρανία με αύρα ή άλλη πάθηση που αλλάζει τις επιλογές,
- πότε λήγει το σπείραμα ή το εμφύτευμα που έχετε,
- μέχρι πότε χρειάζεστε αντισύλληψη κοντά στην εμμηνόπαυση: συνήθως για έναν χρόνο χωρίς περίοδο μετά τα 50, ή για δύο χρόνια αν η τελευταία περίοδος ήρθε πριν τα 50.
Εμβόλια που αξίζει να ελέγχονται
Ο γυναικολόγος είναι συχνά ο μόνος γιατρός που βλέπει μια υγιή νέα γυναίκα κάθε χρόνο. Είναι λοιπόν καλή ευκαιρία να ελεγχθεί αν λείπει κάποιο εμβόλιο: το εμβόλιο HPV, αν δεν έγινε στην εφηβεία, η ηπατίτιδα B, η ερυθρά και η ανεμευλογιά πριν από εγκυμοσύνη, η αναμνηστική δόση τετάνου, διφθερίτιδας και κοκκύτη, καθώς και το εποχικό εμβόλιο γρίπης σε γυναίκες που το χρειάζονται. Στην εγκυμοσύνη συστήνονται συγκεκριμένα εμβόλια για την προστασία του νεογνού, που συζητούνται στην προγεννητική παρακολούθηση.
Σεξουαλική υγεία: θέματα που αξίζει να θίξετε
Πολλές γυναίκες δεν αναφέρουν πόνο στην επαφή, ξηρότητα ή μειωμένη επιθυμία, επειδή θεωρούν ότι δεν είναι «γυναικολογικό πρόβλημα» ή ντρέπονται. Είναι όμως συχνά συμπτώματα με συγκεκριμένες αιτίες: ορμονικές αλλαγές μετά τον τοκετό ή στην εμμηνόπαυση, φάρμακα όπως ορισμένα αντικαταθλιπτικά, λοιμώξεις ή μυϊκή σύσπαση. Ο ετήσιος έλεγχος είναι κατάλληλη στιγμή να τα συζητήσετε. Οι περισσότερες λύσεις είναι απλές.
Τέσσερις ερωτήσεις πριν φύγετε από το ιατρείο
- Ήταν όλα φυσιολογικά ή υπάρχει κάτι που παρακολουθούμε; Ένα «μικρό ινομύωμα» ή μια «μικρή κύστη» είναι χρήσιμο να καταγραφεί, ώστε να συγκριθεί την επόμενη φορά.
- Πότε και πώς θα μάθω τα αποτελέσματα; Ρωτήστε αν θα σας ενημερώσουν μόνο αν κάτι είναι παθολογικό ή σε κάθε περίπτωση.
- Πότε είναι το επόμενο τεστ Παπανικολάου ή HPV test; Η συχνότητα αλλάζει ανάλογα με την ηλικία και το προηγούμενο αποτέλεσμα.
- Χρειάζομαι κάποια εξέταση εκτός ιατρείου; Μαστογραφία, αιματολογικές εξετάσεις ή μέτρηση οστικής πυκνότητας προγραμματίζονται καλύτερα από την ίδια ημέρα.
Κρατήστε τα αποτελέσματα κάθε χρονιάς σε έναν φάκελο, έντυπο ή ψηφιακό. Θα σας φανεί πολύτιμος αν χρειαστεί ποτέ να δείτε άλλον γιατρό.
Η επιστροφή στον τακτικό έλεγχο μετά τον τοκετό
Μετά τη γέννα, η επίσκεψη λοχείας γύρω στις έξι εβδομάδες δεν αντικαθιστά τον ετήσιο έλεγχο. Αν το τεστ Παπανικολάου έληξε στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, γίνεται τότε ή λίγο αργότερα. Συζητήστε την αντισύλληψη που ταιριάζει στον θηλασμό, την αποκατάσταση του πυελικού εδάφους και τυχόν απώλεια ούρων. Πολλές νέες μητέρες αναβάλλουν τον δικό τους έλεγχο για χρόνια. Μην είστε μία από αυτές.
Γιατί έχει σημασία ο σταθερός γιατρός
Όταν ο ίδιος γυναικολόγος σας παρακολουθεί χρόνο με τον χρόνο, συγκρίνει τα ευρήματα με τα προηγούμενα. Ένα ινομύωμα που μεγάλωσε, μια κύστη που άλλαξε υφή, ένα ενδομήτριο πιο παχύ από πέρσι: η μεταβολή έχει συχνά μεγαλύτερη σημασία από το ίδιο το εύρημα. Αν ψάχνετε ακόμη γιατρό, διαβάστε πώς να επιλέξετε μαιευτήρα γυναικολόγο.
Ο Δρ. Παναγιώτης Πολύζος δέχεται για ετήσιο έλεγχο στο ιατρείο της Αθήνας (Κριεζώτου 4, Κολωνάκι) και στον Βόλο. Κλείστε το ραντεβού σας από τη σελίδα επικοινωνίας.
Συχνές Ερωτήσεις
Κάθε πότε πρέπει να πηγαίνω στον γυναικολόγο;
Μία φορά τον χρόνο, ακόμη κι αν δεν έχετε κανένα σύμπτωμα. Το τεστ Παπανικολάου μπορεί να μη χρειάζεται κάθε χρόνο, η κλινική εξέταση και η συζήτηση με τον γιατρό όμως έχουν αξία σε ετήσια βάση.
Μπορώ να κάνω τον έλεγχο ενώ έχω περίοδο;
Καλύτερα όχι. Το αίμα δυσκολεύει την αξιολόγηση του τεστ Παπανικολάου και ο μαστός είναι πιο ευαίσθητος. Ιδανικά, κλείστε ραντεβού λίγες ημέρες μετά το τέλος της περιόδου.
Από ποια ηλικία ξεκινά ο γυναικολογικός έλεγχος;
Η πρώτη γνωριμία με γυναικολόγο μπορεί να γίνει στην εφηβεία, κυρίως για ενημέρωση. Ο προληπτικός έλεγχος για τον τράχηλο της μήτρας ξεκινά συνήθως στα 21 έτη ή μετά την έναρξη των επαφών, σύμφωνα με την κρίση του γιατρού.
Χρειάζεται έλεγχος αν δεν έχω σεξουαλικές επαφές;
Ναι. Ο υπέρηχος, η εξέταση μαστών και η συζήτηση για τον κύκλο σας δεν εξαρτώνται από τη σεξουαλική ζωή. Η εξέταση προσαρμόζεται, και το υπερηχογράφημα μπορεί να γίνει διακοιλιακά.
Πονάει η γυναικολογική εξέταση;
Κανονικά όχι. Μπορεί να νιώσετε μια πίεση ή μικρή ενόχληση για λίγα δευτερόλεπτα. Αν πονάτε, πείτε το: ο πόνος είναι πληροφορία για τον γιατρό και η εξέταση μπορεί να γίνει πιο ήπια.
Πόση ώρα διαρκεί ο ετήσιος έλεγχος;
Περίπου 20 με 30 λεπτά, μαζί με το ιστορικό, την εξέταση, τον υπέρηχο και τη συζήτηση των ευρημάτων.
Αν έχω κάνει το εμβόλιο HPV, χρειάζομαι τεστ Παπανικολάου;
Ναι. Το εμβόλιο προστατεύει από τους βασικούς ογκογόνους τύπους του ιού, όχι από όλους. Ο προληπτικός έλεγχος συνεχίζεται κανονικά.
Σε τι διαφέρει ο ετήσιος έλεγχος από την πρώτη επίσκεψη στον γυναικολόγο;
Η πρώτη επίσκεψη, συνήθως στην εφηβεία, είναι κυρίως γνωριμία και ενημέρωση, χωρίς απαραίτητα εξέταση. Ο ετήσιος έλεγχος είναι ο τακτικός προληπτικός έλεγχος της ενήλικης γυναίκας, με εξετάσεις που αλλάζουν ανάλογα με την ηλικία. Για την πρώτη επίσκεψη δείτε τον οδηγό πρώτη επίσκεψη στον γυναικολόγο.
Πρέπει να έρθω με γεμάτη ή άδεια κύστη;
Για το διακολπικό υπερηχογράφημα η κύστη πρέπει να είναι άδεια, οπότε θα σας ζητηθεί να ουρήσετε πριν την εξέταση. Γεμάτη κύστη χρειάζεται μόνο όταν το υπερηχογράφημα γίνεται από την κοιλιά.
Τι γίνεται αν το τεστ Παπανικολάου βγει παθολογικό;
Δεν σημαίνει καρκίνο. Τις περισσότερες φορές πρόκειται για ήπιες αλλοιώσεις από τον HPV, που υποχωρούν μόνες τους. Ανάλογα με το αποτέλεσμα, ακολουθεί HPV test, επανάληψη ή κολποσκόπηση, ώστε μια σοβαρότερη βλάβη να αντιμετωπιστεί πριν εξελιχθεί.
Μπορώ να κάνω τον έλεγχο αν έχω κολπίτιδα ή παίρνω αντιβίωση;
Η εξέταση μπορεί να γίνει για να διαγνωστεί και να θεραπευτεί η λοίμωξη. Το τεστ Παπανικολάου όμως καλό είναι να γίνει αφού ολοκληρωθεί η θεραπεία, γιατί η φλεγμονή δυσκολεύει την αξιολόγηση των κυττάρων.