Καρδιοτοκογράφημα – NST

Καρδιοτοκογράφημα – NST

Τι είναι το καρδιοτοκογράφημα – ΝST

Το καρδιοτοκογράφημα – ΝST ( Non Stress Test) είναι ένα συνηθισμένο προγεννητικό τεστ, που χρησιμοποιείται για τον έλεγχο της υγείας του εμβρύου. Στα πλαίσια αυτής της εξέτασης ελέγχονται οι επιταχύνσεις της εμβρυϊκής καρδιακής λειτουργίας μετά από τις κινήσεις του εμβρύου (ελέγχονται περίπου τέσσερις με έξι εμβρυικές κινήσεις), καθώς και η διακύμανση του καρδιακού ρυθμού. Επίσης to NST χρησιμοποιείται για να καταγράψουμε τις συσπάσεις της μήτρας.

Με το καρδιοτοκογράφημα ελέγχουμε το έμβρυο καθ΄ όλη τη διάρκεια του τοκετού και συνεπώς θα πρέπει να γνωρίζετε ότι ένα αντίστοιχο μηχάνημα θα βρίσκεται δίπλα σας κατά τον τοκετό σας.

Κανονικά, στα υγιή έμβρυα η καρδιακή λειτουργία επιταχύνεται ή αυξάνεται αναλόγως με τις εμβρυϊκές κινήσεις που προκαλούνται από διάφορες αιτίες. Ωστόσο, καταστάσεις όπως η υποξία του εμβρύου – όταν δηλαδή το έμβρυο δεν παίρνει αρκετό οξυγόνο – μπορούν να διαταράξουν αυτήν την απόκριση.

Ο γιατρός ή η μαία σας μπορεί να σας συστήσει το καρδιοτοκογράφημα μετά τις 28-32 εβδομάδες κύησης εάν έχετε:

• Πολύδυμη κύηση με ή χωρίς επιπλοκές
• Μια κύηση με παθολογία, όπως ο διαβήτης τύπου 1, οι καρδιαγγειακές παθήσεις ή η υψηλή αρτηριακή πίεση
• Ιστορικό επιπλοκών σε προηγούμενη κύηση
• Ένα έμβρυο με μειωμένες ενδομήτριες κινήσεις ή με μειωμένη ενδομήτρια ανάπτυξη του εμβρύου (IUGR)
• Ευαισθητοποίηση Rh (Rhesus) – μια ιδιαιτέρως σοβαρή κατάσταση που μπορεί να συμβεί, όταν η ομάδα αίματος αντιγόνου των ερυθρών αιμοσφαιρίων της μητέρας είναι Rh αρνητική και η ομάδα αίματος του εμβρύου είναι Rh θετική.
• Μειωμένο αμνιακό υγρό (ολιγάμνιο)

Ο ιατρός ή η μαία σας μπορεί να σας προτείνει να κάνετε NST επίσης μετά τις 35 εβδομάδες κύησης μία ή δύο φορές την εβδομάδα – και περιστασιακά καθημερινά – ανάλογα με την υγεία σας και την υγεία του εμβρύου σας.

Συνήθως, το καρδιοτοκογράφημα διαρκεί 20 – 25 λεπτά. Ωστόσο, εάν το έμβρυο σας δεν είναι ζωηρό ή κοιμάται, ίσως χρειαστεί να παρατείνετε το NST για άλλα 20 – 25 λεπτά – με την προσδοκία ότι το έμβρυο σας θα είναι ζωηρό – για να εξασφαλιστούν σωστά και ακριβή αποτελέσματα.

Μετά τη διαδικασία κι αφού ολοκληρωθεί το NST , εκτιμούνται τα αποτελέσματα από τον ιατρό ή τη μαία σας.

Φυσιολογικό NST

Πριν από την 32^η εβδομάδα κύησης τα αποτελέσματα θεωρούνται φυσιολογικά, εάν ο καρδιακός παλμός του εμβρύου σας επιταχυνθεί σε ένα ορισμένο επίπεδο πάνω από τη βασική γραμμή δύο φορές ή περισσότερο για τουλάχιστον 10 δευτερόλεπτα το καθένα μέσα σε μια καταγραφή 20 λεπτών.

Μετά την 32^η εβδομάδα κύησης, εάν ο καρδιακός παλμός του εμβρύου σας επιταχυνθεί σε ένα ορισμένο επίπεδο πάνω από τη βασική γραμμή δύο φορές ή περισσότερο για τουλάχιστον 15 δευτερόλεπτα το καθένα μέσα σε μια καταγραφή 20 λεπτών, τα αποτελέσματα θεωρούνται φυσιολογικά

Μη φυσιολογικό NST

Ορισμένες φορές, κατά τη διάρκεια ενός καρδιοτοκογραφήματος εντοπίζονται προβλήματα με τον καρδιακό ρυθμό ενός εμβρύου, που απαιτούν περαιτέρω παρακολούθηση ή θεραπεία.

Πιθανές αιτίες ενός μη φυσιολογικού – παθολογικού αποτελέσματος, εκτός από το ότι το έμβρυο πιθανόν να κοιμάται, αποτελούν η μειωμένη πρόσληψη οξυγόνου από το έμβρυο (υποξία του εμβρύου), κάπνισμα της μητέρας, συστηματική χρήση φαρμάκων από τη μητέρα, όπως και υποβόσκουσες νευρολογικές ή καρδιακές ανωμαλίες του εμβρύου.

Βιοφυσικό προφίλ

Ένα βιοφυσικό προφίλ συνδυάζει το NST με ένα αναλυτικό υπερηχογράφημα ελέγχου του εμβρύου, που αξιολογεί την αναπνοή του εμβρύου σας, τις κινήσεις του σώματος, τον μυϊκό τόνο και την ποσότητα του αμνιακού υγρού. Επίσης ελέγχεται με Doppler (PI) η αιμάτωση των μητριαίων αρτηριών άμφω, η αιμάτωση της μέσης εγκεφαλικής αρτηρίας και του ομφάλιου λώρου.

Πώς γίνεται το καρδιοτοκογράφημα βήμα βήμα

Η εξέταση γίνεται στο ιατρείο ή στο μαιευτήριο και δεν χρειάζεται καμία παρέμβαση. Ξαπλώνετε σε ημικαθιστή θέση ή ελαφρώς στο αριστερό πλευρό, ώστε η μήτρα να μην πιέζει τις μεγάλες φλέβες της κοιλιάς.

• Δύο ζώνες στην κοιλιά: η πρώτη κρατά έναν αισθητήρα υπερήχων, με λίγο gel, στο σημείο όπου ακούγεται καλύτερα η καρδιά του μωρού. Η δεύτερη κρατά τον τοκοδυναμόμετρο, έναν αισθητήρα πίεσης στο πάνω μέρος της μήτρας που καταγράφει τις συσπάσεις.
• Κουμπί κινήσεων: σε πολλά μηχανήματα σας δίνεται ένα κουμπί να το πατάτε κάθε φορά που νιώθετε το μωρό να κινείται. Έτσι ο γιατρός βλέπει αν οι επιταχύνσεις του παλμού συμπίπτουν με τις κινήσεις.
• Καταγραφή: το μηχάνημα τυπώνει ή αποθηκεύει ψηφιακά δύο καμπύλες, τον καρδιακό ρυθμό του εμβρύου επάνω και τις συσπάσεις κάτω.

Θα ακούτε τον παλμό του μωρού σε όλη τη διάρκεια. Αν ο ήχος χαθεί για λίγα δευτερόλεπτα, συνήθως το μωρό απλώς άλλαξε θέση και ο αισθητήρας χρειάζεται μια μικρή μετακίνηση.

Τα τέσσερα στοιχεία που αξιολογεί ο γιατρός στο NST

Οι επιταχύνσεις είναι το πιο γνωστό κριτήριο, αλλά η πλήρης ερμηνεία ενός καρδιοτοκογραφήματος στηρίζεται σε τέσσερα στοιχεία:

• Βασική συχνότητα: ο μέσος καρδιακός ρυθμός ανάμεσα στις κινήσεις και τις συσπάσεις. Στο τελειόμηνο έμβρυο κυμαίνεται φυσιολογικά από 110 έως 160 παλμούς το λεπτό. Πιο αργός ρυθμός λέγεται βραδυκαρδία, πιο γρήγορος ταχυκαρδία, που μπορεί να συνοδεύει πυρετό της μητέρας.
• Μεταβλητότητα: οι μικρές διακυμάνσεις του παλμού γύρω από τη βασική γραμμή, συνήθως 5 έως 25 παλμοί. Δείχνει ότι το νευρικό σύστημα του εμβρύου ρυθμίζει ενεργά την καρδιά. Επίπεδη γραμμή για μεγάλο διάστημα χρειάζεται διερεύνηση.
• Επιταχύνσεις: παροδικές αυξήσεις του παλμού, σημάδι καλής οξυγόνωσης.
• Επιβραδύνσεις: παροδικές πτώσεις του παλμού. Οι πρώιμες, που ακολουθούν την κορυφή της σύσπασης, είναι συνήθως αθώες και οφείλονται στην πίεση της κεφαλής. Οι μεταβλητές σχετίζονται συχνά με πίεση του ομφάλιου λώρου. Οι όψιμες, που ξεκινούν μετά την κορυφή της σύσπασης, θέλουν προσοχή γιατί μπορεί να δείχνουν μειωμένη εφεδρεία του πλακούντα.

Κανένα από αυτά δεν διαβάζεται μεμονωμένα. Ο γιατρός συνδυάζει την καμπύλη με την ηλικία κύησης, το ιστορικό σας και τα υπόλοιπα ευρήματα.

Τι δείχνει η καμπύλη των συσπάσεων και τι όχι

Η κάτω καμπύλη του καρδιοτοκογραφήματος προκαλεί συχνά ανησυχία, ειδικά όταν εμφανίζονται «κύματα» χωρίς να νιώθετε πόνο. Ο τοκοδυναμόμετρος καταγράφει πόσο συχνά έρχονται οι συσπάσεις και πόσο διαρκούν. Δεν μετρά με ακρίβεια την έντασή τους, γιατί η ένδειξη εξαρτάται από το πόσο σφιχτά είναι η ζώνη και από το πάχος του κοιλιακού τοιχώματος.

Στο τρίτο τρίμηνο είναι πολύ συχνές οι συσπάσεις Braxton Hicks: ακανόνιστες, συνήθως ανώδυνες, που υποχωρούν με ξεκούραση ή αλλαγή θέσης. Ο τοκετός ξεκινά όταν οι συσπάσεις γίνονται τακτικές, πυκνώνουν, δυναμώνουν και αλλάζουν τον τράχηλο.

Το NST δεν μπορεί να πει αν ο τράχηλος ανοίγει. Αν υπάρχει υποψία πρόωρου τοκετού, χρειάζεται κολπική εξέταση ή μέτρηση του μήκους του τραχήλου με διακολπικό υπερηχογράφημα. Αντίστοιχα, μια καταγραφή χωρίς συσπάσεις δεν αποκλείει ότι ο τοκετός θα ξεκινήσει τις επόμενες ημέρες.

Καρδιοτοκογράφημα στον τοκετό: συνεχής ή διακοπτόμενη παρακολούθηση

Κατά τον τοκετό η παρακολούθηση του εμβρύου δεν γίνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις γυναίκες. Οι οδηγίες του NICE προτείνουν, για υγιείς γυναίκες με απλή κύηση χωρίς παράγοντες κινδύνου, διακοπτόμενη ακρόαση του παλμού σε τακτά διαστήματα. Η συνεχής καρδιοτοκογραφία προτιμάται όταν υπάρχουν λόγοι για στενότερη επιτήρηση, για παράδειγμα:

• μηκωνιοχρωσία του αμνιακού υγρού,
• πυρετός ή υποψία λοίμωξης της μητέρας,
• κολπική αιμορραγία κατά τον τοκετό,
• χορήγηση ωκυτοκίνης για ενίσχυση των συσπάσεων,
• προεκλαμψία, διαβήτης ή περιορισμός ανάπτυξης του εμβρύου,
• προηγούμενη καισαρική τομή.

Η καταγραφή κατατάσσεται συνήθως σε τρεις κατηγορίες, φυσιολογική, ύποπτη ή παθολογική, με βάση τα κριτήρια της FIGO ή του NICE. Μια ύποπτη καταγραφή οδηγεί σε απλές διορθωτικές κινήσεις, όπως αλλαγή θέσης, ενυδάτωση ή μείωση της ωκυτοκίνης. Αν το σήμα από την κοιλιά είναι κακής ποιότητας και οι μεμβράνες έχουν ραγεί, μπορεί να τοποθετηθεί ένα μικρό ηλεκτρόδιο στο τριχωτό της κεφαλής του μωρού για πιο αξιόπιστη καταγραφή.

Όταν το NST χρειάζεται συμπλήρωση

Ένα μη αντιδραστικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει αυτόματα πρόβλημα, ούτε σημαίνει άμεσο τοκετό. Ακολουθεί μια λογική σειρά βημάτων:

• Παράταση της καταγραφής: οι κύκλοι ύπνου του εμβρύου διαρκούν συνήθως 20 έως 40 λεπτά, οπότε η καταγραφή συνεχίζεται έως 40 λεπτά ή και περισσότερο.
• Ακουστική διέγερση: σε ορισμένα κέντρα χρησιμοποιείται μια ειδική συσκευή που παράγει ήχο και δόνηση πάνω στην κοιλιά, ώστε το μωρό να «ξυπνήσει». Η μέθοδος είναι αποδεκτή από το ACOG και μειώνει τον χρόνο της εξέτασης.
• Ηλεκτρονική ανάλυση: το ψηφιακό καρδιοτοκογράφημα με κριτήρια Dawes Redman υπολογίζει τη βραχυπρόθεσμη μεταβλητότητα (STV), έναν αντικειμενικό δείκτη που χρησιμοποιείται ιδιαίτερα στα πρόωρα έμβρυα με περιορισμό ανάπτυξης.
• Υπερηχογράφημα: μέτρηση αμνιακού υγρού, Doppler ή πλήρες βιοφυσικό προφίλ, που προσθέτει την εκτίμηση των κινήσεων και του τόνου.

Η απόφαση για την επόμενη κίνηση εξαρτάται πάντα από την ηλικία κύησης. Στις 39 εβδομάδες ο γιατρός θα σκεφτεί διαφορετικά από ό,τι στις 31.

Ειδικές περιπτώσεις: δίδυμα, πρόωρη κύηση, υψηλός δείκτης μάζας σώματος

Δίδυμη κύηση

Χρησιμοποιείται μηχάνημα με δύο κανάλια, ώστε να καταγράφονται ταυτόχρονα και ξεχωριστά οι παλμοί κάθε εμβρύου. Ο γιατρός επιβεβαιώνει με υπερηχογράφημα ότι οι δύο αισθητήρες «ακούν» διαφορετικά μωρά και όχι το ίδιο δύο φορές.

Πρόωρη κύηση

Πριν από την 32η εβδομάδα το νευρικό σύστημα είναι λιγότερο ώριμο. Οι επιταχύνσεις είναι μικρότερες και η μεταβλητότητα συχνά χαμηλότερη, γι’ αυτό εφαρμόζονται πιο χαλαρά κριτήρια.

Υψηλός δείκτης μάζας σώματος

Το σήμα μπορεί να χάνεται πιο συχνά και η καταγραφή να έχει κενά. Συχνά βοηθά η αλλαγή θέσης ή η χρήση υπερηχογραφήματος για επιβεβαίωση.

Σε όλες τις περιπτώσεις υπάρχει ένας κίνδυνος που ελέγχεται εύκολα: το μηχάνημα να καταγράφει κατά λάθος τον παλμό της μητέρας. Γι’ αυτό ο γιατρός ή η μαία συγκρίνει την ένδειξη με τον δικό σας σφυγμό.

Πότε χρειάζεστε καρδιοτοκογράφημα εκτός προγράμματος

Το προγραμματισμένο NST καλύπτει τις κυήσεις με γνωστό παράγοντα κινδύνου. Υπάρχουν όμως συμπτώματα που απαιτούν καταγραφή την ίδια ημέρα, ανεξάρτητα από το πότε είναι το επόμενο ραντεβού σας:

• Αισθητή μείωση ή αλλαγή στο μοτίβο των κινήσεων του μωρού.
• Κολπική αιμορραγία στο δεύτερο ή τρίτο τρίμηνο.
• Έντονος ή επίμονος πόνος στην κοιλιά κατά την εγκυμοσύνη, ιδίως μετά από πτώση ή τροχαίο, ακόμη κι αν φαίνεται ήπιο.
• Διαρροή υγρού από τον κόλπο.
• Πονοκέφαλος, διαταραχές όρασης ή οιδήματα που εμφανίζονται απότομα, σημάδια που μπορεί να συνδέονται με υπέρταση στην κύηση.
• Έντονη φαγούρα σε παλάμες και πέλματα, που μπορεί να υποδηλώνει χολόσταση της κύησης.

Σε γυναίκες με διαβήτη κύησης που χρειάζεται ινσουλίνη, η τακτική καταγραφή στο τελευταίο διάστημα της κύησης είναι συνήθως μέρος του προγράμματος παρακολούθησης. Αν δεν είστε σίγουρη αν ένα σύμπτωμα είναι σοβαρό, επικοινωνήστε με τον γυναικολόγο σας. Μια καταγραφή που δεν χρειαζόταν δεν βλάπτει κανέναν.

Πρακτικές συμβουλές για αξιόπιστη καταγραφή

• Πηγαίνετε στην τουαλέτα πριν ξεκινήσει η εξέταση. Μισή ώρα ξαπλωμένη με γεμάτη κύστη είναι κουραστική και σας κάνει να κινείστε.
• Αποφύγετε το κάπνισμα τις ώρες πριν. Μειώνει προσωρινά τη δραστηριότητα του μωρού.
• Ζητήστε μαξιλάρι στη μέση ή στο πλάι. Η ανάσκελη θέση για πολλή ώρα μπορεί να προκαλέσει ζάλη και να επηρεάσει την καταγραφή.
• Μιλήστε κανονικά, ρωτήστε ό,τι θέλετε. Η συζήτηση δεν αλλοιώνει το αποτέλεσμα.
• Αν νιώσετε σύσπαση, πόνο ή υγρό να τρέχει, ενημερώστε αμέσως τη μαία.

Μύθοι και αλήθειες για το καρδιοτοκογράφημα

• «Το NST προβλέπει πότε θα γεννήσω.» Όχι. Δείχνει την κατάσταση του μωρού εκείνη τη στιγμή και δεν προβλέπει την έναρξη του τοκετού.
• «Ο υπέρηχος του αισθητήρα κάνει κακό αν γίνεται συχνά.» Η ενέργεια είναι πολύ χαμηλή και δεν έχει τεκμηριωθεί βλάβη, ακόμη και με καθημερινή χρήση σε κυήσεις υψηλού κινδύνου.
• «Μη αντιδραστικό σημαίνει ότι το μωρό κινδυνεύει.» Τις περισσότερες φορές το μωρό απλώς κοιμάται. Η παράταση ή μια συμπληρωματική εξέταση συνήθως δίνει την απάντηση.
• «Αν το NST είναι καλό, δεν χρειάζεται να προσέχω τις κινήσεις.» Η καταγραφή αφορά μόνο τη στιγμή της εξέτασης. Η αλλαγή κινήσεων τις επόμενες ημέρες χρειάζεται νέα εκτίμηση.

Συχνές Ερωτήσεις