Καρκίνος Μαστού & Εγκυμοσύνη

Καρκίνος Μαστού & Εγκυμοσύνη

Στατιστικά για τον καρκίνο του μαστού

Στην Ελλάδα, όπως και στις περισσότερες χώρες του Δυτικού Κόσμου ο καρκίνος μαστού είναι η συχνότερη μορφή καρκίνου που προσβάλλει τις γυναίκες και αναλογεί σε περισσότερους από το ¼ όλων των καρκίνων.

Ο καρκίνος είναι μια ασθένεια στην οποία τα κύτταρα αναπτύσσονται ανώμαλα και σχηματίζουν περισσότερα κύτταρα με ανεξέλεγκτο τρόπο. Αρχίζει από τους ιστούς που συνθέτουν το στήθος, με τα καρκινικά κύτταρα να σχηματίζουν μια μάζα που ονομάζεται όγκος. (Σημείωση: Δεν είναι όλοι οι όγκοι καρκίνος). Μπορούν επίσης να εισβάλλουν γύρω από τους ιστούς και εξαπλώνονται στους λεμφαδένες και σε άλλα μέρη του σώματος.

Οι πιο κοινοί τύποι καρκίνου μαστού είναι οι εξής:

• Πορογενές καρκίνωμα: Καρκίνος που ξεκινά στους αγωγούς και μεγαλώνει σε περιβάλλοντες ιστούς. Περίπου 8 στους 10 καρκίνους του μαστού είναι αυτού του τύπου.
• Λοβιακό καρκίνωμα: Καρκίνος που ξεκινά στα λόβια και μεγαλώνει σε περιβάλλοντες ιστούς. Περίπου 1 στους 10 καρκίνους του μαστού είναι αυτού του τύπου.

Με την εξέταση ρουτίνας, ο καρκίνος μαστού συχνά μπορεί να βρεθεί σε πρώιμο στάδιο, πριν ακόμα εξαπλωθεί.

Στατιστικά στοιχεία από τις Η.Π.Α. και την Ευρώπη δείχνουν ότι περίπου 1 στις 10 γυναίκες θα εμφανίσει καρκίνο στο μαστό σε κάποια στιγμή της ζωής της. Στην χώρα μας υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο εμφανίζονται περίπου 5.000 νέα περιστατικά, με τη νόσο να αποτελεί την πιο συχνή μορφή καρκίνου στις Ελληνίδες. Όμως, οι νέες θεραπείες έχουν συμβάλλει ήδη στην επιμήκυνση του χρόνου επιβίωσης και στην διαρκώς βελτιούμενη ποιότητα ζωής των ασθενών. Εντυπωσιακά είναι τα στατιστικά στοιχεία που δείχνουν πως η αύξηση της 5ετούς επιβίωσης των γυναικών με καρκίνο του μαστού έχει φτάσει στο 85% σε σχέση με παλαιότερα που ήταν περίπου στο 50%, πλέον λόγω και της πρωίμου ανίχνευσης του.

Ο καρκίνος μαστού στα αρχικά του στάδια δεν προκαλεί σημεία ή συμπτώματα. Ωστόσο μεγαλώνοντας αρχίζει να δημιουργεί αλλοιώσεις στην εμφάνιση του μαστού ή που γίνονται αντιληπτές κατά τη ψηλάφησή του.

Καρκίνος μαστού: Ανησυχητικές ενδείξεις

• Μέγεθος ή σχήµα – π.χ. το ένα στήθος µπορεί είναι µεγαλύτερο από το άλλο.
• Yφή του δέρµατος – π.χ. ζάρες ή λακκάκια στο δέρµα.
• Eµφάνιση ή κατεύθυνση της θηλής – π.χ. η µία θηλή µπορεί να γυρνάει προς τα µέσα.
• Εκροή – π.χ. από τη µία ή και τις δύο θηλές µπορεί να βγαίνει υγρό µε αίµα.
• Εξάνθημα ή ξεφλούδισµα της θηλής ή της γύρω περιοχής.
• Εξόγκωµα στο στήθος ή στη μασχάλη.
• Ανώµαλη περιοχή ή ασυνήθιστα πυκνή µάζα στο στήθος που δεν φεύγει µετά την έµµηνο ρύση.
• Πόνος σε κάποιο σηµείο του στήθους ή στη μασχάλη που δε σχετίζεται µε την έµµηνο ρύση.

Λάβετε υπόψιν ότι οι περισσότερες αλλαγές του μαστού δεν είναι καρκίνος.

Για παράδειγμα ένα εξόγκωμα του μαστού θα μπορούσε να είναι μια κύστη, η οποία να είναι γεμάτη υγρό και δεν είναι καρκίνος.

Ο πρώιμος καρκίνος του μαστού συνήθως δεν προκαλεί πόνο. Γι’ αυτό και η μαστογραφία σώζει ζωές. Χάρη στην εξέταση, ο καρκίνος μαστού συχνά βρίσκεται πριν μια γυναίκα να έχει κάποια συμπτώματα. Ανιχνεύει τον καρκίνο στα πρώιμά του στάδια και επιτρέπει έτσι την έγκαιρη αντιμετώπισή του, προτού επεκταθεί. Ωστόσο, μια γυναίκα πρέπει να γνωρίζει ανατομικά τα στήθη της, έτσι ώστε να μπορεί να αναφέρει οποιαδήποτε ασυνήθιστη αλλαγή στο γιατρό της. Αν παρατηρήσετε μια αλλαγή στο μαστό ή πόνο, επικοινωνήστε με το γιατρό σας και προγραμματίστε μια επίσκεψη.

Πάρα πολλές γυναίκες στην αναπαραγωγική ηλικία που αντιμετώπισαν με επιτυχία καρκίνο μαστού, εύλογα αναρωτιούνται αν μπορούν να κυοφορήσουν. Σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα, σε μια τέτοια γυναίκα μετά την παρέλευση πενταετίας από τη νόσο και την ολοκλήρωση της προφυλακτικής ορμονοθεραπείας της, μια κύηση δεν επιβαρύνει την κατάσταση της.

Σημειωτέον δε, σε γυναίκες που αντιμετωπίζουν προβλήματα τεκνοποίησης, η εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF) δεν αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού. Σε κάθε περίπτωση, για γυναίκες με ιστορικό καρκίνου μαστού υπάρχει και η λύση της παρένθετης μητρότητας, που πλέον εφαρμόζεται κατά κόρον, ώστε να καταφέρουν να ολοκληρώσουν την οικογένεια τους.

Καρκίνος μαστού στην εγκυμοσύνη: πόσο συχνός είναι και γιατί καθυστερεί η διάγνωση

Ο καρκίνος μαστού που συνδέεται με την κύηση ορίζεται ως ο καρκίνος που διαγιγνώσκεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή μέσα στον πρώτο χρόνο μετά τον τοκετό. Είναι σπάνιος. Σε μεγάλες σειρές υπολογίζεται περίπου σε 1 ανά 3.000 κυήσεις, όμως αποτελεί έναν από τους συχνότερους καρκίνους που εμφανίζονται στην εγκυμοσύνη, μαζί με τον καρκίνο του τραχήλου, το μελάνωμα και τα λεμφώματα. Καθώς όλο και περισσότερες γυναίκες αποκτούν παιδιά μετά τα 35, η συχνότητά του αναμένεται να αυξηθεί.

Το βασικό πρόβλημα είναι η καθυστέρηση. Στην εγκυμοσύνη οι μαστοί μεγαλώνουν, γίνονται πιο σφιχτοί, πιο ευαίσθητοι και πιο «οζώδεις». Ένα ογκίδιο εύκολα αποδίδεται στις ορμονικές αλλαγές, τόσο από την ίδια τη γυναίκα όσο και από τον γιατρό. Έτσι η διάγνωση γίνεται συχνά με καθυστέρηση μερικών μηνών και σε πιο προχωρημένο στάδιο σε σχέση με μη έγκυες γυναίκες της ίδιας ηλικίας.

Τι πρέπει να ελέγχεται χωρίς αναβολή

• Ψηλαφητό ογκίδιο που παραμένει πάνω από δύο εβδομάδες ή μεγαλώνει.
• Ερυθρότητα, οίδημα ή εικόνα «φλοιού πορτοκαλιού» στο δέρμα, χωρίς πυρετό, που δεν βελτιώνεται με αντιβίωση. Μπορεί να μοιάζει με μαστίτιδα.
• Αιματηρή έκκριση από μία μόνο θηλή.
• Διογκωμένος, σκληρός λεμφαδένας στη μασχάλη.
• Νέα εισολκή της θηλής ή του δέρματος.

Η κλινική εξέταση των μαστών στην πρώτη επίσκεψη της εγκυμοσύνης έχει αξία ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο: καταγράφεται η αρχική εικόνα, ώστε μια νέα αλλαγή αργότερα να ξεχωρίζει αμέσως.

Πώς γίνεται η διάγνωση με ασφάλεια για το έμβρυο

Η εγκυμοσύνη δεν αποτελεί λόγο να αναβληθεί ο έλεγχος. Οι εξετάσεις επιλέγονται έτσι ώστε η έκθεση του εμβρύου να είναι μηδενική ή αμελητέα.

• Υπερηχογράφημα μαστών και μασχαλών: η πρώτη εξέταση. Δεν χρησιμοποιεί ακτινοβολία και ξεχωρίζει με αξιοπιστία μια κύστη από μια συμπαγή μάζα.
• Μαστογραφία: γίνεται όταν το υπερηχογράφημα δείχνει ύποπτο εύρημα. Η δόση που φτάνει στη μήτρα είναι ελάχιστη, ειδικά με θωράκιση της κοιλιάς. Η αυξημένη πυκνότητα του μαστού στην κύηση μειώνει κάπως την ευαισθησία της.
• Βιοψία με βελόνα (core biopsy): γίνεται με τοπική αναισθησία και είναι ασφαλής σε κάθε τρίμηνο. Ο παθολογοανατόμος πρέπει να γνωρίζει ότι υπάρχει κύηση, γιατί οι φυσιολογικές αλλαγές του ιστού μπορούν να δυσκολέψουν την εκτίμηση.
• Μαγνητική τομογραφία μαστών: συνήθως αποφεύγεται, επειδή απαιτεί σκιαγραφικό γαδολίνιο, το οποίο περνά τον πλακούντα.

Σταδιοποίηση της νόσου

Αν ο όγκος είναι μεγάλος ή υπάρχουν προσβεβλημένοι λεμφαδένες, ελέγχεται αν η νόσος έχει εξαπλωθεί. Προτιμώνται ακτινογραφία θώρακος με θωράκιση, υπερηχογράφημα ήπατος και μαγνητική τομογραφία χωρίς σκιαγραφικό για τα οστά. Η αξονική κοιλίας, το σπινθηρογράφημα οστών και το PET αποφεύγονται όσο είναι δυνατό και γίνονται μετά τον τοκετό, εκτός αν το αποτέλεσμα αλλάζει άμεσα τη θεραπεία.

Παράλληλα, ο μαιευτήρας επιβεβαιώνει την ηλικία κύησης και ελέγχει την ανατομία του εμβρύου με μαιευτικούς υπερήχους, γιατί όλο το χρονοδιάγραμμα της θεραπείας στηρίζεται σε αυτήν.

Θεραπεία ανά τρίμηνο: τι επιτρέπεται και τι αναβάλλεται

Η θεραπεία σχεδιάζεται από ομάδα που περιλαμβάνει χειρουργό μαστού, ογκολόγο, μαιευτήρα με εμπειρία σε κυήσεις υψηλού κινδύνου και νεογνολόγο. Ο στόχος είναι διπλός: σωστή αντιμετώπιση του καρκίνου χωρίς εκπτώσεις και ασφαλής ολοκλήρωση της εγκυμοσύνης.

Χειρουργείο

Μπορεί να γίνει σε οποιοδήποτε τρίμηνο. Η γενική αναισθησία είναι ασφαλής με κατάλληλη παρακολούθηση της μητέρας και του εμβρύου. Τόσο η μαστεκτομή όσο και η ογκεκτομή είναι επιλογές. Ο λεμφαδένας φρουρός μπορεί να ελεγχθεί με ραδιοϊσότοπο σε χαμηλή δόση, ενώ η μπλε χρωστική συνήθως αποφεύγεται λόγω κινδύνου αλλεργικής αντίδρασης.

Χημειοθεραπεία

Στο πρώτο τρίμηνο δεν χορηγείται, επειδή τότε σχηματίζονται τα όργανα του εμβρύου. Από το δεύτερο τρίμηνο, συνήθως μετά τις 14 εβδομάδες, συγκεκριμένα σχήματα (κυρίως με ανθρακυκλίνες και, όπου χρειάζεται, ταξάνες) χορηγούνται με ικανοποιητική ασφάλεια. Η τελευταία δόση προγραμματίζεται περίπου τρεις εβδομάδες πριν από τον τοκετό, ώστε να έχουν αποκατασταθεί τα λευκά αιμοσφαίρια της μητέρας και του νεογνού.

Τι αναβάλλεται μέχρι μετά τον τοκετό

• Ακτινοθεραπεία: κατά κανόνα μετά τη γέννα.
• Ορμονοθεραπεία (π.χ. ταμοξιφαίνη): αντενδείκνυται στην κύηση λόγω κινδύνου για το έμβρυο.
• Τραστουζουμάμπη και άλλες στοχευμένες θεραπείες anti-HER2: αποφεύγονται, γιατί έχουν συνδεθεί με σημαντική μείωση του αμνιακού υγρού.

Η διακοπή της εγκυμοσύνης δεν βελτιώνει την πρόγνωση της μητέρας. Μπορεί να συζητηθεί σε πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα όταν στο πρώτο τρίμηνο χρειάζεται άμεσα θεραπεία που δεν συμβαδίζει με την κύηση. Η απόφαση ανήκει πάντα στο ζευγάρι, μετά από πλήρη ενημέρωση.

Παρακολούθηση της κύησης και χρονισμός του τοκετού

Μια εγκυμοσύνη με ενεργό καρκίνο μαστού είναι εξ ορισμού κύηση υψηλού κινδύνου. Τα ραντεβού γίνονται πιο πυκνά και ο μαιευτήρας συντονίζεται με την ογκολογική ομάδα πριν από κάθε κύκλο θεραπείας.

• Υπερηχογραφικός έλεγχος της ανάπτυξης του εμβρύου ανά 3 με 4 εβδομάδες κατά τη χημειοθεραπεία, γιατί υπάρχει μικρή αύξηση του κινδύνου για έμβρυο μικρό για την ηλικία κύησης.
• Μέτρηση του αμνιακού υγρού.
• Έλεγχος της αρτηριακής πίεσης και της αιμοσφαιρίνης της μητέρας.
• Επαγρύπνηση για θρομβώσεις, αφού τόσο η κύηση όσο και ο καρκίνος αυξάνουν τον κίνδυνο.

Ο στόχος είναι ο τοκετός να γίνει όσο πιο κοντά στο τελειόμηνο, ιδανικά μετά τις 37 εβδομάδες. Μελέτες παρακολούθησης παιδιών που εκτέθηκαν σε χημειοθεραπεία μέσα στη μήτρα έδειξαν ότι η ανάπτυξή τους είναι συγκρίσιμη με των συνομηλίκων τους, ενώ τα προβλήματα που καταγράφηκαν συνδέονταν κυρίως με την προωρότητα. Γι’ αυτό ο πρόωρος τοκετός «για να ξεκινήσει πιο γρήγορα η θεραπεία» αποφεύγεται, εκτός αν υπάρχει σοβαρός λόγος.

Ο τρόπος τοκετού καθορίζεται με μαιευτικά κριτήρια. Ο καρκίνος μαστού από μόνος του δεν αποτελεί ένδειξη καισαρικής. Μετά τη γέννα ο πλακούντας στέλνεται για ιστολογική εξέταση, όπως συστήνεται σε κάθε κύηση με ενεργό κακοήθεια.

Γονιμότητα, γονίδια BRCA και εγκυμοσύνη μετά τον καρκίνο μαστού

Για γυναίκες που διαγιγνώσκονται πριν αποκτήσουν παιδιά, η συζήτηση για τη γονιμότητα πρέπει να γίνεται πριν από τη χημειοθεραπεία. Τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα μπορούν να μειώσουν το απόθεμα των ωοθηκών, και ο κίνδυνος μεγαλώνει με την ηλικία.

• Κρυοσυντήρηση ωαρίων ή εμβρύων: η κατάψυξη ωαρίων ολοκληρώνεται συνήθως σε περίπου δύο εβδομάδες. Σε ορμονοευαίσθητους όγκους χρησιμοποιούνται πρωτόκολλα διέγερσης με λετροζόλη, ώστε τα επίπεδα οιστρογόνων να μένουν χαμηλά.
• Ανάλογα GnRH κατά τη χημειοθεραπεία: μπορεί να προστατεύσουν εν μέρει τις ωοθήκες, ως συμπληρωματικό μέτρο.
• Κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού: επιλογή σε επιλεγμένες περιπτώσεις.

Φορείς μετάλλαξης BRCA

Οι γυναίκες με μετάλλαξη BRCA1 ή BRCA2 έχουν 50% πιθανότητα να τη μεταβιβάσουν σε κάθε παιδί. Όσες το επιθυμούν μπορούν να συζητήσουν εξωσωματική γονιμοποίηση με προεμφυτευτικό έλεγχο, ώστε να μεταφερθούν έμβρυα χωρίς τη μετάλλαξη.

Νέα δεδομένα για την εγκυμοσύνη μετά τη θεραπεία

Για χρόνια οι γυναίκες με ορμονοευαίσθητο καρκίνο φοβούνταν ότι μια εγκυμοσύνη θα «ξυπνήσει» τη νόσο. Η διεθνής μελέτη POSITIVE εξέτασε γυναίκες που διέκοψαν προσωρινά την ορμονοθεραπεία, αφού την είχαν λάβει για 18 έως 30 μήνες, για να προσπαθήσουν να συλλάβουν. Στο διάστημα παρακολούθησης δεν καταγράφηκε αυξημένος κίνδυνος υποτροπής σε σύγκριση με γυναίκες που δεν διέκοψαν. Η απόφαση παραμένει εξατομικευμένη και παίρνεται πάντα μαζί με τον ογκολόγο σας.

Γαλουχία και η περίοδος μετά τον τοκετό

Ο θηλασμός δεν επιτρέπεται όσο λαμβάνετε χημειοθεραπεία, ορμονοθεραπεία ή στοχευμένες θεραπείες, γιατί τα φάρμακα περνούν στο μητρικό γάλα. Αν η θεραπεία έχει ολοκληρωθεί, ο θηλασμός είναι συνήθως δυνατός από τον μαστό που δεν χειρουργήθηκε. Ο μαστός που δέχτηκε ακτινοθεραπεία παράγει συνήθως ελάχιστο γάλα.

Αν η θεραπεία πρέπει να συνεχιστεί αμέσως μετά τη γέννα, η καταστολή της γαλουχίας γίνεται με φάρμακο και ψυχρά επιθέματα. Δεν είναι αποτυχία. Είναι μέρος του πλάνου.

Τι ακολουθεί μετά τη γέννα

• Ολοκλήρωση της σταδιοποίησης, αν κάποιες εξετάσεις αναβλήθηκαν.
• Έναρξη ακτινοθεραπείας ή ορμονοθεραπείας, όπου χρειάζεται.
• Αντισύλληψη χωρίς ορμόνες, π.χ. σπιράλ χαλκού, σε ορμονοευαίσθητους όγκους.
• Ψυχολογική υποστήριξη. Η ταυτόχρονη εμπειρία μητρότητας και θεραπείας είναι βαριά, και η επιλόχεια κατάθλιψη πρέπει να αναζητείται ενεργά.

Για τη μητέρα, η πρόγνωση εξαρτάται κυρίως από το στάδιο και τον βιολογικό τύπο του όγκου. Σε σύγκριση με νεαρές γυναίκες ίδιου σταδίου που δεν είναι έγκυες, τα αποτελέσματα είναι παρόμοια, εφόσον η θεραπεία δεν καθυστερεί.

Συχνές Ερωτήσεις