Κύστεις Ωοθηκών

Κύστεις Ωοθηκών

Τι είναι οι κύστεις ωοθηκών;

Οι κύστεις είναι χώροι γεμάτοι με υγρό που αναπτύσσονται στις ωοθήκες μιας γυναίκας. Κατά τη διάρκεια του φυσιολογικού έμμηνου κύκλου αναπτύσσονται μικρές κύστεις που εξαφανίζονται όταν αρχίζει η επόμενη εμμηνορρυσία.

Αυτό συμβαίνει καθ’ όλη τη διάρκεια της αναπαραγωγικής ηλικίας των περισσότερων γυναικών. Αυτές οι κύστεις είναι αθώες και προκαλούν ελάχιστα ενοχλήματα. Ωστόσο, μερικές κύστεις διογκώνονται, μερικές περιέχουν αίμα, άλλες συστρέφονται και προκαλούν προβλήματα, όπως αιμορραγία ή/ και πόνο και μπορεί να απαιτηθεί χειρουργική αντιμετώπιση.

Ορισμένες κύστες μεγαλώνουν και πρέπει να αντιμετωπιστούν είτε με φάρμακα είτε με χειρουργική αφαίρεση. Ένα μικρό ποσοστό των κυστών είναι σοβαρές είτε γιατί σπάνε είτε γιατί γίνονται καρκινογόνες.

Παρόλο που οι νεαρές γυναίκες είναι επιρρεπείς στις κύστες, οι περισσότερες είναι ακίνδυνες και φεύγουν χωρίς θεραπεία. Ορισμένες κύστες μπορούν να προκαλέσουν πόνο κατά τη διάρκεια του σεξ ή να δημιουργήσουν το αίσθημα της πληρότητας/ πίεσης στην κοιλιακή χώρα.

Καλοήθεις κύστες ωοθηκών

Οι περισσότερες κύστεις ωοθηκών είναι καλοήθεις (όχι καρκινικές). Μερικοί τύποι καλοηθών κύστεων ωοθηκών είναι οι ακόλουθοι:

• Αιμορραγικές κύστεις
• Κύστεις ωχρού σωματίου
• Ενδομητριοειδείς κύστεις ή ενδομητρίωμα
• Πολυκυστικές ωοθήκες
• Δερμοειδείς κύστεις

Η διαγνωστική προσπέλαση περιλαμβάνει τη φυσική εξέταση, προσδιορισμό στο αίμα δεικτών για όγκους ωοθηκών (CA-125), υπερηχογράφημα και λαπαροσκόπηση.

Ποιοι οι τύποι κυστών ωοθήκης;

1. • Η λειτουργική κύστη είναι συνηθισμένη στις νεαρές γυναίκες. Μεγαλώνουν και μετά εξαφανίζονται κατά τον κύκλο περιόδου της γυναίκας.
   • Λιγότερο συνήθεις είναι οι ανώμαλες κύστες, οι οποίες εμφανίζονται όταν τα κύτταρα μεγαλώνουν ανεξέλεγκτα στην ωοθήκη. Οι περισσότερες είναι καλοήθεις αλλά υπάρχουν και ορισμένες που είναι καρκινογενείς.

   Η ενδομητρίωση μπορεί να ενθαρρύνει τις ανώμαλες κύστες όταν η επένδυση της μήτρας έχει αποκοπεί και μεγαλώνει πάνω στις ωοθήκες. Αυτού του είδους τις κύστες, οι γιατροί τις αποκαλούν ‘chocolate cysts’ (σοκολατοειδείς), γιατί περιέχουν παλιό σκούρο αίμα.

   Κάθε μήνα, αυτές οι κηλίδες της επένδυσης της μήτρας αιμορραγούν, αλλά το αίμα παγιδεύεται μέσα στην κύστη βοηθώντας την να μεγαλώσει. Ορισμένες κύστες μεγαλώνουν στο μέγεθος του γκρέιπφρουτ! Στο τέλος αυτές οι κύστες σπάνε. Κατά το σπάσιμό τους, μπορούν να προξενήσουν ζημιά στην ωοθήκη και να προκαλέσουν οξύ πόνο.

Διάγνωση Λαπαροσκόπηση κύστης ωοθήκης

• Υπέρηχοι – το μηχάνημα περνάει πάνω από την κοιλιακή χώρα και στέλνει υπερηχητικά κύματα μέσα από τα όργανα, εμφανίζοντας τυχόν ανωμαλίες στο κομπιούτερ και στο ραδιογράφο.
• Εξέταση της κοιλιακής χώρας – ο γιατρός πιέζει την κοιλιά σας για να νιώσει το μέγεθος και σχήμα των ζωτικών οργάνων.

Τι περιλαμβάνει η θεραπεία;

Η θεραπεία περιλαμβάνει την παρακολούθηση και τη λαπαροσκοπική χειρουργική.

Για εξατομικευμένη εκτίμηση της περίπτωσής σας, κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Παναγιώτη Πολύζο στο ιατρείο της Αθήνας ή του Βόλου.

Τι είναι ένα λαπαροσκοπική εκτομή κύστεων ωοθηκών;

Η κυστεκτομή των ωοθηκών είναι μία χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση μιας ή και περισσοτέρων κυστών από την ωοθήκη σας. Η λαπαροσκοπική χειρουργική είναι ελάχιστα επεμβατική χειρουργική τεχνική που χρησιμοποιεί μόνο μερικές μικρές τομές στον ευρύτερο κοιλιακό σας χώρο.

Γιατί κάνω αυτή την επέμβαση;

Πολλές γυναίκες θα έχουν τουλάχιστον μια κύστη ωοθηκών κάποια στιγμή σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Οι κύστεις αυτές συνήθως δεν προκαλούν σχεδόν καθόλου συμπτώματα. Ωστόσο, εάν μια κύστη προκαλεί επώδυνα ή ενοχλητικά συμπτώματα, η χειρουργική αφαίρεση τους μπορεί να είναι η καλύτερη επιλογή θεραπείας.

Μια κύστη ωοθηκών μπορεί να χρειαστεί να αφαιρεθεί εάν:

• Προκαλεί έντονο κοιλιακό πόνο
• Είναι ύποπτη για κακοήθεια
• Είναι ευμεγέθης (συνήθως πάνω από 5 εκ.) ή δεν υποχωρεί σε διαδοχικούς υπερηχογραφικούς ελέγχους

Τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια της επέμβασης;

Μια μικρή τομή θα γίνει ακριβώς κάτω από τον αφαλό. Στη συνέχεια, θα τοποθετηθεί ένα λαπαροσκόπιο. Αυτός είναι ένας λεπτός σωλήνας με κάμερα στο άκρο. Το αέριο διοξείδιο του άνθρακα θα διοχετεύεται στην κοιλιά για να επιτρέψει στον γιατρό να δει τα όργανα καλύτερα. Το λαπαροσκόπιο θα χρησιμοποιηθεί για τον εντοπισμό της κύστης. Όταν βρεθεί, θα γίνουν μία ή δύο ακόμη τομές. Μέσα από αυτά θα μπουν μικρά εργαλεία. Η κύστη θα αφαιρεθεί. Ο ιστός θα σταλεί οπωσδήποτε για παθολογοανατομική εξέταση. Εάν εντοπιστεί καρκίνος, μπορεί να χρειαστεί να αφαιρεθούν και οι δύο ωοθήκες. Τα όργανα θα αφαιρεθούν. Η περιοχή της τομής θα κλείσει με ράμματα ή συνδετήρες. Θα τοποθετηθούν επίδεσμοι στην περιοχή. Ο γυναικολόγος μπορεί να χρειαστεί να προχωρήσει σε ανοιχτή χειρουργική επέμβαση εάν η διαδικασία δεν μπορεί να γίνει λαπαροσκοπικά. Κατά τη διάρκεια μιας ανοιχτής χειρουργικής επέμβασης, θα γίνει μια μεγαλύτερη τομή στην κοιλιά για να γίνει η επέμβαση.

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι;

Αυτή η διαδικασία έχει πολύ μικρούς κίνδυνους: Κάποιοι από αυτούς είναι:

• Πιθανή ανάγκη για την αφαίρεση ολόκληρης της ωοθήκης
• Αιμορραγία κατά την επέμβαση , που μπορεί να απαιτήσει μετάγγιση αίματος
• Η μόλυνση της ωοθήκης ή της ευρύτερης χειρουργικής περιοχής
• Βλάβη στα γύρω όργανα (ουροδόχο κύστη, μήτρα, έντερο και ουρητήρες)
• Πιθανή ανάγκη για περαιτέρω χειρουργική επέμβαση λαπαροτομίας

Τι πρέπει να κάνω για να προετοιμαστώ για τη διαδικασία;

Η χειρουργική ομάδα μπορεί να συναντηθεί μαζί σας προεγχειρητικά, για να σας μιλήσει για:

• Επιλογές αναισθησίας
• Οποιεσδήποτε αλλεργίες μπορεί να έχετε
• Τρέχοντα φάρμακα, βότανα και συμπληρώματα που παίρνετε και εάν πρέπει να σταματήσετε να τα παίρνετε πριν από την επέμβαση
• Νηστεία πριν από την επέμβαση, όπως αποφυγή φαγητού ή ποτού μετά τα μεσάνυχτα το προηγούμενο βράδυ

Εξετάσεις που θα χρειαστεί να γίνουν πριν από την επέμβαση:

• Θα σας χορηγηθεί αναισθησία για τη διαδικασία της επέμβασης , επομένως θα χρειαστείτε κάποιον να σας οδηγήσει από και προς το προγραμματισμένο χειρουργικό ραντεβού σας.
• Φροντίστε να φτάσετε δύο ώρες πριν από την εκτιμώμενη ώρα έναρξης της επέμβασης για την διενέργεια προεγχειρητικού ελέγχου σας.
• Ρωτήστε τον γυναικολόγο σας οποιεσδήποτε ερωτήσεις μπορεί να έχετε πριν από τη διαδικασία, ειδικά οδηγίες για τη διακοπή ή τη συνέχιση της λήψης τυχόν υπαρχόντων φαρμάκων.

Τι να περιμένω κατά τη διάρκεια της ανάρρωσης;

Θα χρειαστούν έως και 2 εβδομάδες για να επουλωθεί πλήρως. Η σωματική δραστηριότητα θα είναι περιορισμένη κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Το σεξ θα πρέπει να αποφευχθεί. Ζητήστε βοήθεια με τις καθημερινές σας δραστηριότητες και καθυστερήστε την επιστροφή σας στη δουλειά.

Καλέστε το γυναικολόγο σας εάν δεν βελτιώνεστε ή έχετε:

• Σημάδια μόλυνσης, όπως πυρετός και ρίγη
• Ερυθρότητα, οίδημα, υπερβολική αιμορραγία ή δύσοσμες εκκρίσεις από τις τομές
• Πόνος που δεν μπορείτε να ελέγξετε με το παυσίπονο φάρμακο που σας χορηγήθηκε
• Κολπική αιμορραγία που μουλιάζει περισσότερα από ένα επίθεμα ανά ώρα
• Πόνος, κάψιμο, συχνοουρία ή μόνιμο αίμα στα ούρα
• Οίδημα, ερυθρότητα ή πόνος στα πόδια

Μετά τη διαδικασία, είναι απολύτως φυσιολογικό η περιοχή του ομφαλού και της κοιλιάς σας να πονάει αρκετά και πιθανώς να μελανιάσει.

Οι ώμοι και η πλάτη σας μπορεί να πονούν από το αέριο που τοποθετείται στην κοιλιά σας κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Μπορεί να έχετε κάποια κολπική αιματηρή έκκριση ή αιματηρές κηλίδες μετά την επέμβαση. Οι τομές στην κοιλιά σας θα κλείσουν με ενδοδερμικά ράμματα και μπορεί να είναι καλυμμένο με αυτοκόλλητα επιθέματα.

Συμπτώματα κύστεων ωοθηκών: πότε γίνονται αντιληπτές

Οι περισσότερες κύστεις ωοθηκών βρίσκονται τυχαία, σε ένα υπερηχογράφημα ρουτίνας. Δεν πονούν και δεν αλλάζουν τον κύκλο. Όταν όμως μεγαλώσουν ή αιμορραγήσουν, ο οργανισμός στέλνει σήματα που αξίζει να αναγνωρίζετε.

• Πόνος στη μία πλευρά της κάτω κοιλιάς: συνήθως αμβλύς, σαν βάρος, μερικές φορές πιο έντονος στη μέση του κύκλου ή πριν από την περίοδο.
• Φούσκωμα και αίσθημα πληρότητας: η κοιλιά «γεμίζει» εύκολα, ακόμη και με λίγο φαγητό.
• Πίεση στην κύστη ή στο έντερο: συχνοουρία ή δυσκοιλιότητα, όταν η κύστη είναι μεγάλη.
• Αλλαγές στον κύκλο: ορισμένες λειτουργικές κύστεις παράγουν ορμόνες και μπορεί να καθυστερήσουν ή να παρατείνουν την περίοδο.
• Πόνος στην επαφή, ιδιαίτερα στη βαθιά διείσδυση.

Κανένα από αυτά τα συμπτώματα δεν είναι αποκλειστικό των κύστεων. Μόνο η εξέταση με διακολπικό υπερηχογράφημα δίνει βέβαιη απάντηση.

Συστροφή και ρήξη: τα επείγοντα σημάδια

Δύο επιπλοκές απαιτούν άμεση ιατρική φροντίδα, γιατί κάθε ώρα καθυστέρησης μπορεί να κοστίσει την ωοθήκη.

Συστροφή ωοθήκης

Η κύστη κάνει την ωοθήκη βαρύτερη, και η ωοθήκη μπορεί να περιστραφεί γύρω από τα αγγεία που την τροφοδοτούν. Ο κίνδυνος αυξάνεται κυρίως όταν η κύστη ξεπερνά περίπου τα 5 εκατοστά. Χαρακτηριστικός είναι ο ξαφνικός, πολύ έντονος πόνος στη μία πλευρά, συχνά μαζί με ναυτία και εμέτους. Αντιμετωπίζεται χειρουργικά, συνήθως λαπαροσκοπικά, με «ξεστρίψιμο» και διατήρηση της ωοθήκης όποτε είναι δυνατό.

Ρήξη κύστης

Συχνά συμβαίνει μετά από επαφή ή έντονη άσκηση. Οι περισσότερες ρήξεις προκαλούν πόνο που υποχωρεί σταδιακά μέσα σε μία έως δύο ημέρες. Αν όμως η κύστη αιμορραγεί μέσα στην κοιλιά, μπορεί να χρειαστεί επέμβαση.

Πηγαίνετε άμεσα σε νοσοκομείο αν έχετε:

• απότομο, οξύ πόνο που δεν υποχωρεί με παυσίπονο,
• πόνο με πυρετό ή επαναλαμβανόμενους εμέτους,
• ζάλη, ωχρότητα, ταχυπαλμία ή λιποθυμία,
• θετικό τεστ εγκυμοσύνης μαζί με πόνο, ώστε να αποκλειστεί εξωμήτριος κύηση.

Τι δείχνει το υπερηχογράφημα και πότε χρειάζεται επανέλεγχος

Το διακολπικό υπερηχογράφημα είναι η βασική εξέταση. Ο γιατρός δεν κοιτάζει μόνο το μέγεθος, αλλά κυρίως τα χαρακτηριστικά της κύστης.

• Απλή κύστη: λεπτό τοίχωμα, καθαρό υγρό, χωρίς διαφραγμάτια ή συμπαγή τμήματα. Σχεδόν πάντα καλοήθης.
• Αιμορραγικό ωχρό σωμάτιο: χαρακτηριστική εικόνα «δαντέλας» από θρόμβους. Συνήθως υποχωρεί σε ένα έως δύο κύκλους.
• Ενδομητρίωμα: ομοιογενές θολό περιεχόμενο, σαν «θαμπό γυαλί».
• Δερμοειδής κύστη: λίπος, τρίχες ή ασβεστώσεις με χαρακτηριστικές σκιάσεις.
• Ευρήματα που θέλουν περισσότερη διερεύνηση: συμπαγή τμήματα, θηλώματα στο τοίχωμα, παχιά διαφραγμάτια, έντονη αιμάτωση στο Doppler ή υγρό στην κοιλιά.

Οι εξειδικευμένοι υπερηχογραφιστές χρησιμοποιούν διεθνή συστήματα ταξινόμησης, όπως το IOTA και το O-RADS, που εκτιμούν με αξιοπιστία την πιθανότητα κακοήθειας. Όταν η εικόνα δεν είναι ξεκάθαρη, η μαγνητική τομογραφία βοηθά στη διάκριση.

Ο ρόλος του CA-125

Ο καρκινικός δείκτης CA-125 αυξάνεται και σε πολλές καλοήθεις καταστάσεις: ενδομητρίωση, ινομυώματα, φλεγμονή της πυέλου, ακόμη και κατά την περίοδο. Γι’ αυτό σε νέες γυναίκες ερμηνεύεται με προσοχή. Είναι πιο χρήσιμος μετά την εμμηνόπαυση.

Επανέλεγχος

Μια απλή λειτουργική κύστη σε γυναίκα αναπαραγωγικής ηλικίας συνήθως εξαφανίζεται σε 6 έως 12 εβδομάδες. Ο επανέλεγχος γίνεται ιδανικά στην αρχή του επόμενου κύκλου, λίγες ημέρες μετά το τέλος της περιόδου, όταν η ωοθήκη είναι πιο «ήσυχη».

Κύστεις ωοθηκών μετά την εμμηνόπαυση

Μετά την εμμηνόπαυση οι ωοθήκες δεν κάνουν πλέον ωορρηξία, άρα οι λειτουργικές κύστεις είναι πολύ λιγότερο συχνές. Κι όμως, μικρές απλές κύστεις βρίσκονται σε αρκετές μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες και στη μεγάλη τους πλειονότητα είναι καλοήθεις.

Η εκτίμηση εδώ είναι πιο προσεκτική. Ο γιατρός συνδυάζει τρία στοιχεία: την υπερηχογραφική εικόνα, το CA-125 και την εμμηνοπαυσιακή κατάσταση. Από αυτά υπολογίζεται συχνά ένας δείκτης κινδύνου κακοήθειας (RMI), που καθορίζει αν αρκεί η παρακολούθηση ή αν χρειάζεται παραπομπή σε γυναικολόγο ογκολόγο.

• Απλή κύστη κάτω από 5 εκατοστά με φυσιολογικό CA-125: συνήθως παρακολούθηση με υπερηχογράφημα και CA-125 σε λίγους μήνες. Πολλές εξαφανίζονται.
• Σύνθετη κύστη ή αυξημένο CA-125: περαιτέρω απεικόνιση και συχνά χειρουργική αφαίρεση.
• Επιλογή επέμβασης: σε αυτή την ηλικία προτιμάται συχνά η αφαίρεση ολόκληρης της ωοθήκης μαζί με τη σάλπιγγα και όχι μόνο της κύστης.

Κύστεις ωοθηκών, γονιμότητα και ωοθηκικό απόθεμα

Οι περισσότερες κύστεις δεν επηρεάζουν τη γονιμότητα. Το ερώτημα γίνεται κρίσιμο όταν χρειάζεται επέμβαση, γιατί κάθε χειρουργείο στην ωοθήκη αφαιρεί αναπόφευκτα και λίγο υγιή ιστό με ωοθυλάκια.

• Ενδομητριώματα: η αφαίρεσή τους μπορεί να μειώσει μετρήσιμα την αντιμυλλέρειο ορμόνη (AMH), ιδίως όταν είναι αμφοτερόπλευρα ή επαναλαμβανόμενα. Η απόφαση για επέμβαση σε γυναίκα που σχεδιάζει εγκυμοσύνη ζυγίζει τον πόνο, το μέγεθος και το απόθεμα. Περισσότερα για τη νόσο στον οδηγό για την ενδομητρίωση.
• Λεπτή χειρουργική τεχνική: προσεκτική αποκόλληση του τοιχώματος της κύστης και περιορισμένη χρήση διαθερμίας προστατεύουν τον υγιή ιστό.
• Έλεγχος πριν την επέμβαση: μέτρηση AMH και καταμέτρηση ωοθυλακίων βοηθούν στον σχεδιασμό. Σε χαμηλό απόθεμα συζητείται η κατάψυξη ωαρίων πριν από το χειρουργείο.

Μια συχνή σύγχυση: οι πολυκυστικές ωοθήκες δεν είναι κύστεις με την έννοια αυτής της σελίδας. Είναι πολλά μικρά ωοθυλάκια που δεν ωρίμασαν, στο πλαίσιο μιας ορμονικής διαταραχής, και δεν αφαιρούνται χειρουργικά.

Κύστη ωοθήκης στην εγκυμοσύνη

Στο πρώτο τρίμηνο, μια κύστη ωχρού σωματίου είναι πολύ συχνό εύρημα. Παράγει προγεστερόνη που υποστηρίζει την κύηση μέχρι να αναλάβει ο πλακούντας, και συνήθως εξαφανίζεται μέχρι το δεύτερο τρίμηνο.

• Οι περισσότερες κύστεις στην εγκυμοσύνη απλώς παρακολουθούνται στα προγραμματισμένα υπερηχογραφήματα.
• Αν χρειαστεί επέμβαση, για μεγάλη ή ύποπτη κύστη, ο ασφαλέστερος χρόνος είναι συνήθως το δεύτερο τρίμηνο, και η λαπαροσκόπηση είναι εφικτή με εμπειρία.
• Ξαφνικός πόνος στη μία πλευρά κατά την εγκυμοσύνη χρειάζεται άμεση εκτίμηση, γιατί η συστροφή είναι πιθανότερη όσο μεγαλώνει η μήτρα.

Συχνές Ερωτήσεις