Είναι συνήθης, καθώς εμφανίζεται κάποια στιγμή στη ζωή των περισσότερων γυναικών. Ο πυελικός πόνος συχνά προκαλείται από τη φυσιολογική λειτουργία των αναπαραγωγικών οργάνων. Παραδείγματος χάρη, πολλές γυναίκες που έχουν ωοθυλακιορρηξία, εμφανίζουν πόνο ποικίλης έντασης κατά την έμμηνο ρύση. Αυτός ο πόνος αναφέρεται συχνά ως «φυσιολογικός», εφόσον δεν υπάρχει κάποια παθολογική κατάσταση.
Η πύελος είναι μια πολύπλοκη περιοχή που περιέχει τη μήτρα, τις σάλπιγγες, τις ωοθήκες, την ουροδόχο κύστη και μέρος του κατώτερου εντέρου. Κοντά είναι επίσης η σκωληκοειδής απόφυση. Επιπλέον, ο πόνος από τους νεφρούς, τους μυς και το κοιλιακό τοίχωμα μπορεί να προβάλλεται στην πύελο. Συνήθη γυναικολογικά αίτια πυελικού πόνου είναι:
- η έκτοπη κύηση
- η ενδομητρίωση
- τα ινομυώματα
- η φλεγμονώδης νόσος της πυέλου
- οι κύστεις των ωοθηκών
Το κλινικό ιστορικό θα δημιουργήσει υποψίες για μερικές από αυτές τις καταστάσεις και η διάγνωση θα τεθεί από τη φυσική εξέταση, που περιλαμβάνει την εξέταση της κοιλίας, της πυέλου και, μερικές φορές, του ορθού.
Η διαγνωστική διερεύνηση μπορεί επίσης να περιλαμβάνει εξετάσεις αίματος, υπερηχογράφημα, μαγνητική τομογραφία (MRI) και λαπαροσκόπηση.
Οξύς και χρόνιος πυελικός πόνος
Οξύς είναι ο πόνος που εμφανίζεται ξαφνικά και διαρκεί ώρες ή λίγες ημέρες. Συνήθως έχει μία συγκεκριμένη αιτία, που πρέπει να βρεθεί γρήγορα. Χρόνιος είναι ο πόνος που επιμένει ή επανέρχεται για έξι μήνες και πάνω. Εδώ η εικόνα είναι πιο σύνθετη: συχνά συνυπάρχουν περισσότερες από μία αιτίες, γυναικολογικές και μη.
Αίτια του οξέος πόνου
- Εξωμήτρια κύηση: πόνος από τη μία πλευρά, με καθυστέρηση περιόδου ή μικρή αιμορραγία. Αποκλείεται πρώτη, με τεστ εγκυμοσύνης.
- Ρήξη ή συστροφή κύστης ωοθήκης: απότομος, δυνατός πόνος, συχνά με ναυτία.
- Φλεγμονώδης νόσος της πυέλου: πόνος και από τις δύο πλευρές, με εκκρίσεις ή πυρετό.
- Πόνος ωορρηξίας: στη μέση του κύκλου, από τη μία πλευρά, που περνά σε λίγες ώρες.
- Μη γυναικολογικά αίτια: σκωληκοειδίτιδα, κυστίτιδα, πέτρα στον ουρητήρα.
Αίτια του χρόνιου πόνου
- Ενδομητρίωση: πόνος που δυναμώνει πριν και κατά την περίοδο, πόνος στην επαφή.
- Αδενομύωση και ινομυώματα: αίσθημα βάρους, έντονη και επώδυνη περίοδος.
- Συμφύσεις μετά από χειρουργείο ή παλαιότερη φλεγμονή.
- Σύνδρομο πυελικής συμφόρησης: κιρσοί στις φλέβες της πυέλου, με πόνο που χειροτερεύει στην ορθοστασία.
- Ευερέθιστο έντερο και διάμεση κυστίτιδα, που συχνά συνυπάρχουν με γυναικολογικές παθήσεις.
- Μυοσκελετικά αίτια, όπως ο σπασμός των μυών του πυελικού εδάφους.
Πότε χρειάζεται άμεση εξέταση
- ξαφνικός, πολύ δυνατός πόνος,
- πόνος με πυρετό, εμετούς ή λιποθυμική τάση,
- πόνος με καθυστέρηση περιόδου ή θετικό τεστ εγκυμοσύνης,
- πόνος με έντονη κολπική αιμορραγία.
Στην εγκυμοσύνη τα αίτια διαφέρουν. Διαβάστε για τον πόνο χαμηλά στην κοιλιά στην εγκυμοσύνη.
Θεραπεία
Η θεραπεία ακολουθεί τη διάγνωση. Οι λοιμώξεις αντιμετωπίζονται με αντιβίωση, η ενδομητρίωση με ορμονική αγωγή ή χειρουργείο, οι κύστεις και τα ινομυώματα με παρακολούθηση ή λαπαροσκόπηση. Στον χρόνιο πόνο χρειάζεται συνήθως συνδυασμός: αναλγητική αγωγή, φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους και, όπου χρειάζεται, συνεργασία με γαστρεντερολόγο ή ουρολόγο. Ένα ημερολόγιο πόνου, όπου σημειώνετε πότε εμφανίζεται και με τι σχετίζεται (περίοδος, επαφή, ούρηση, φαγητό), βοηθά πολύ στη διάγνωση.
Πώς να περιγράψετε τον πόνο στον γιατρό
Η σωστή περιγραφή του πόνου συχνά οδηγεί στη διάγνωση πριν καν γίνει κάποια εξέταση. Πριν το ραντεβού, σκεφτείτε τις απαντήσεις σε αυτές τις ερωτήσεις:
- Πού ακριβώς πονάτε; Στη μία πλευρά, στη μέση, βαθιά μέσα στην πύελο ή επιφανειακά; Αντανακλά στη μέση ή στους μηρούς;
- Τι χαρακτήρα έχει; Κράμπα, βάρος, μαχαιριά, κάψιμο; Ο καυστικός πόνος παραπέμπει σε νεύρο, το βάρος σε συμφόρηση ή μεγάλη μήτρα.
- Πότε εμφανίζεται; Πριν ή κατά την περίοδο, στη μέση του κύκλου, μετά την επαφή, όταν γεμίζει η κύστη, μετά το φαγητό ή όταν στέκεστε πολλή ώρα;
- Πόσο έντονος είναι; Βαθμολογήστε τον από 0 έως 10 και σημειώστε αν σας εμποδίζει να δουλέψετε, να κοιμηθείτε ή να έχετε επαφή.
- Τι τον ανακουφίζει; Ζέστη, παυσίπονα, ξάπλωμα, αφόδευση;
Αναφέρετε επίσης προηγούμενες επεμβάσεις, καισαρικές, λοιμώξεις, τρόπο αντισύλληψης και αν προσπαθείτε να μείνετε έγκυος. Όλα αυτά αλλάζουν τη σειρά των εξετάσεων.
Ο πυελικός πόνος σε διαφορετικές ηλικίες
Εφηβεία
Η συχνότερη αιτία είναι η πρωτοπαθής δυσμηνόρροια, που ξεκινά λίγο μετά την πρώτη περίοδο. Όταν όμως ο πόνος δεν ανταποκρίνεται στα αντιφλεγμονώδη ή χειροτερεύει κάθε χρόνο, πρέπει να σκεφτούμε πρώιμη ενδομητρίωση ή, σπανιότερα, συγγενή ανωμαλία της μήτρας ή του κόλπου που εμποδίζει τη ροή του αίματος. Οι έφηβες με πόνο που χάνουν σχολείο κάθε μήνα δεν πρέπει να ακούνε ότι «έτσι είναι η περίοδος».
Αναπαραγωγική ηλικία
Εδώ βρίσκεται το μεγαλύτερο εύρος αιτιών: λοιμώξεις, κύστεις, ενδομητρίωση, ινομυώματα, επιπλοκές εγκυμοσύνης. Ο πρώτος κανόνας παραμένει ίδιος: σε κάθε γυναίκα αναπαραγωγικής ηλικίας με οξύ πόνο γίνεται τεστ κύησης.
Μετά την εμμηνόπαυση
Οι ορμονοεξαρτώμενες αιτίες υποχωρούν, οπότε ο πόνος συχνότερα προέρχεται από το έντερο, την κύστη, τα οστά ή τους μυς. Μια νέα μάζα στην ωοθήκη σε αυτή την ηλικία χρειάζεται πάντα προσεκτική εκτίμηση, με υπερηχογράφημα και, όπου χρειάζεται, καρκινικούς δείκτες. Επίμονο φούσκωμα, αίσθημα γρήγορου κορεσμού και πυελικός πόνος για εβδομάδες είναι συμπτώματα που δεν αγνοούνται.
Τι δείχνει κάθε εξέταση και τι δεν δείχνει
- Διακολπικό υπερηχογράφημα: η πρώτη και πιο χρήσιμη απεικόνιση. Δείχνει κύστεις, ενδομητριώματα, ινομυώματα, σημεία αδενομύωσης και υγρό στην πύελο. Ένα φυσιολογικό υπερηχογράφημα όμως δεν αποκλείει την επιφανειακή ενδομητρίωση ή τις συμφύσεις.
- Καλλιέργειες και μοριακός έλεγχος για χλαμύδια και γονόρροια: απαραίτητα όταν υπάρχει υποψία φλεγμονής, ακόμη και χωρίς εκκρίσεις.
- Εξετάσεις αίματος: γενική αίματος, CRP, β-hCG και, κατά περίπτωση, δείκτες όγκων. Οι δείκτες όπως ο CA-125 μπορεί να ανεβαίνουν και σε καλοήθεις παθήσεις, οπότε ερμηνεύονται μόνο μαζί με την υπόλοιπη εικόνα.
- Μαγνητική τομογραφία πυέλου: χρήσιμη για τη χαρτογράφηση της εν τω βάθει ενδομητρίωσης και της αδενομύωσης πριν από χειρουργείο.
- Διαγνωστική λαπαροσκόπηση: δεν είναι πλέον το πρώτο βήμα. Οι σύγχρονες οδηγίες της ESHRE προτείνουν να ξεκινά θεραπεία με βάση τα συμπτώματα και την απεικόνιση, και η λαπαροσκόπηση να γίνεται όταν οι εξετάσεις είναι αρνητικές και ο πόνος επιμένει ή όταν χρειάζεται και θεραπευτική παρέμβαση.
Το πυελικό έδαφος ως αιτία πόνου
Οι μύες του πυελικού εδάφους στηρίζουν κύστη, μήτρα και έντερο. Όταν βρίσκονται σε χρόνια σύσπαση, προκαλούν πόνο που μοιάζει με γυναικολογικό, πόνο στην επαφή, αίσθημα ατελούς κένωσης ή συχνουρία. Συχνά η σύσπαση αυτή είναι αντίδραση σε άλλη πηγή πόνου, όπως η ενδομητρίωση, και παραμένει ακόμη και αφού η αρχική αιτία αντιμετωπιστεί.
Η εξειδικευμένη φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους περιλαμβάνει χειροθεραπεία, ασκήσεις χαλάρωσης, βιοανάδραση και εκπαίδευση στην αναπνοή. Δεν είναι οι κλασικές ασκήσεις Kegel: σε αυτή την περίπτωση η σύσφιξη μπορεί να επιδεινώσει το πρόβλημα. Οι περισσότερες γυναίκες βλέπουν βελτίωση μετά από μερικές εβδομάδες συνεδριών.
Όταν ο πόνος συνεχίζει χωρίς εμφανή αιτία
Σε ένα μέρος των γυναικών με χρόνιο πυελικό πόνο, οι εξετάσεις δεν δείχνουν κάποια βλάβη που να εξηγεί την ένταση των συμπτωμάτων. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόνος είναι «ψυχολογικός». Μετά από μήνες ή χρόνια επίμονου ερεθίσματος, το νευρικό σύστημα μπορεί να γίνει υπερευαίσθητο και να ενισχύει τα σήματα πόνου. Το φαινόμενο ονομάζεται κεντρική ευαισθητοποίηση.
Η αντιμετώπιση εδώ είναι πολυπαραγοντική:
- φάρμακα που δρουν στη νευρική μετάδοση του πόνου, σε επιλεγμένες περιπτώσεις και πάντα με ιατρική παρακολούθηση,
- φυσικοθεραπεία και σταδιακή αύξηση της σωματικής δραστηριότητας,
- γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία ή τεχνικές διαχείρισης πόνου, που έχουν τεκμηριωμένο όφελος,
- βελτίωση του ύπνου, που επηρεάζει άμεσα την αντίληψη του πόνου,
- συνεργασία με ιατρείο πόνου όταν τα παραπάνω δεν αρκούν.
Αποφύγετε την παρατεταμένη χρήση οπιοειδών. Σε χρόνιο πόνο δεν βοηθούν μακροπρόθεσμα και έχουν σημαντικές παρενέργειες.
Τι μπορείτε να κάνετε η ίδια μέχρι το ραντεβού
- Θερμοφόρα στην κοιλιά ή στη μέση για 15 με 20 λεπτά.
- Αντιφλεγμονώδη, αν δεν έχετε αντένδειξη, ξεκινώντας μία με δύο ημέρες πριν την αναμενόμενη περίοδο όταν ο πόνος είναι κυκλικός, όχι αφού γίνει έντονος.
- Πρόληψη της δυσκοιλιότητας με φυτικές ίνες και νερό. Η πίεση στο έντερο επιδεινώνει τον πυελικό πόνο.
- Μείωση ερεθιστικών της κύστης, όπως καφεΐνη και αλκοόλ, αν ο πόνος χειροτερεύει όταν γεμίζει η κύστη.
- Ήπια άσκηση, όπως περπάτημα, κολύμπι ή yoga, που μειώνει τη μυϊκή ένταση.
Αν ο πόνος συνοδεύεται από δυσκολία σύλληψης, ζητήστε να εξεταστεί ταυτόχρονα και η γονιμότητα. Ενδομητρίωση, συμφύσεις και παλαιότερη φλεγμονή είναι κοινές αιτίες και των δύο. Περισσότερα στον οδηγό για την υπογονιμότητα.
Πόνος στην επαφή: επιφανειακός ή βαθύς
Η δυσπαρευνία συνοδεύει συχνά τον πυελικό πόνο, αλλά δεν είναι μία κατάσταση. Το σημείο όπου πονάτε δείχνει διαφορετικές αιτίες.
Επιφανειακός πόνος, στην είσοδο του κόλπου
- Λοιμώξεις, όπως μύκητες κόλπου ή έρπης.
- Ξηρότητα από χαμηλά οιστρογόνα, στον θηλασμό, με ορισμένα αντισυλληπτικά ή μετά την εμμηνόπαυση.
- Αιδοιοδυνία, δηλαδή χρόνιος πόνος ή κάψιμο στο αιδοίο χωρίς ορατή αιτία.
- Κολπόσπασμος, ακούσια σύσπαση των μυών που κάνει τη διείσδυση επώδυνη ή αδύνατη.
Βαθύς πόνος, στη διείσδυση
- Ενδομητρίωση, ιδιαίτερα όταν προσβάλλει τον χώρο πίσω από τη μήτρα.
- Συμφύσεις ή χρόνια φλεγμονή.
- Κύστεις ωοθηκών ή οπισθόκλιση της μήτρας με προσκολλήσεις.
- Σύσπαση των βαθιών μυών του πυελικού εδάφους.
Ο πόνος στην επαφή δεν είναι κάτι που πρέπει να υπομένετε. Οι περισσότερες αιτίες αντιμετωπίζονται, και όσο νωρίτερα, τόσο λιγότερο εγκαθίσταται ο φαύλος κύκλος πόνου, φόβου και μυϊκής σύσπασης.
Σύνδρομο πυελικής συμφόρησης: πότε να το υποψιαστείτε
Πρόκειται για διάταση των φλεβών γύρω από τη μήτρα και τις ωοθήκες, παρόμοια με τους κιρσούς των ποδιών. Εμφανίζεται κυρίως σε γυναίκες που έχουν γεννήσει. Ο πόνος είναι βαρύς και αμβλύς, χειροτερεύει στο τέλος της ημέρας ή μετά από πολλή ορθοστασία, και ανακουφίζεται όταν ξαπλώνετε. Μπορεί να συνοδεύεται από πόνο μετά την επαφή και κιρσούς στο αιδοίο ή στους μηρούς.
Η διάγνωση στηρίζεται στο υπερηχογράφημα Doppler και σε ειδική φλεβική απεικόνιση. Οι διευρυμένες φλέβες βρίσκονται όμως και σε γυναίκες χωρίς κανένα σύμπτωμα, οπότε η απόφαση για θεραπεία βασίζεται στον συνδυασμό ευρημάτων και πόνου. Επιλογές είναι η ορμονική αγωγή που μειώνει τη φλεβική συμφόρηση και ο ενδαγγειακός εμβολισμός των φλεβών από επεμβατικό ακτινολόγο.
Πόνος μετά από καισαρική ή άλλη επέμβαση στην κοιλιά
Ένα χειρουργείο στο παρελθόν προσθέτει ορισμένες ειδικές αιτίες, που συχνά παραβλέπονται:
- Συμφύσεις: ινώδεις ταινίες που ενώνουν όργανα μεταξύ τους. Δεν προκαλούν πάντα πόνο, αλλά όταν τραβούν το έντερο ή τις ωοθήκες μπορεί να πονάτε σε συγκεκριμένες κινήσεις.
- Παγίδευση νεύρου στην τομή: καυστικός ή σαν ηλεκτρισμός πόνος στη μία άκρη της ουλής, που αντανακλά προς τη βουβωνική χώρα ή το αιδοίο. Συχνά ανακουφίζεται με τοπική έγχυση.
- Ενδομητρίωση της ουλής: επώδυνο οζίδιο στην τομή, που μεγαλώνει και πονά κάθε φορά που έχετε περίοδο.
- Ισθμοκήλη: μικρή «κόγχη» στο σημείο της παλιάς τομής της μήτρας, που μπορεί να προκαλεί κηλίδες μετά την περίοδο και πυελικό πόνο. Φαίνεται στο διακολπικό υπερηχογράφημα.
Αν ο πόνος ξεκίνησε μετά από επέμβαση, πείτε το από την αρχή στον γιατρό σας. Αλλάζει σημαντικά την κατεύθυνση της διερεύνησης.
Τρεις παρανοήσεις που καθυστερούν τη διάγνωση
- «Ο έντονος πόνος περιόδου είναι φυσιολογικός.» Ο πόνος που δεν υποχωρεί με αντιφλεγμονώδη ή σας κρατά στο κρεβάτι χρειάζεται διερεύνηση. Η ενδομητρίωση διαγιγνώσκεται συχνά με καθυστέρηση αρκετών ετών ακριβώς εξαιτίας αυτής της αντίληψης.
- «Αφού το υπερηχογράφημα ήταν καθαρό, δεν έχω τίποτα.» Το υπερηχογράφημα δεν δείχνει όλες τις αιτίες, όπως τις μικρές εστίες ενδομητρίωσης, τις συμφύσεις ή τα μυϊκά προβλήματα.
- «Θα περάσει με τον καιρό.» Ο χρόνιος πόνος που μένει χωρίς θεραπεία τείνει να γίνεται πιο δύσκολος στην αντιμετώπιση, καθώς το νευρικό σύστημα ευαισθητοποιείται. Η έγκαιρη αντιμετώπιση έχει καλύτερα αποτελέσματα.
Για εξατομικευμένη εκτίμηση, κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Παναγιώτη Πολύζο στο ιατρείο της Αθήνας ή του Βόλου.
Συχνές Ερωτήσεις
Πότε ο πυελικός πόνος θεωρείται χρόνιος;
Όταν διαρκεί ή επανέρχεται για έξι μήνες ή περισσότερο, ανεξάρτητα από το αν σχετίζεται με την περίοδο.
Είναι φυσιολογικός ο πόνος στη μέση του κύκλου;
Ναι, ένας ήπιος πόνος από τη μία πλευρά την περίοδο της ωορρηξίας είναι συνηθισμένος και περνά μέσα σε λίγες ώρες έως μία ημέρα. Αν είναι έντονος ή επιμένει, χρειάζεται έλεγχος.
Μπορεί ο πυελικός πόνος να οφείλεται στο έντερο ή την κύστη;
Ναι. Το ευερέθιστο έντερο και οι παθήσεις της ουροδόχου κύστης είναι συχνές αιτίες και συχνά συνυπάρχουν με γυναικολογικά προβλήματα.
Ποιες εξετάσεις θα χρειαστώ;
Γυναικολογική εξέταση, διακολπικό υπερηχογράφημα, εξετάσεις αίματος και ούρων και καλλιέργειες. Μαγνητική τομογραφία ή λαπαροσκόπηση ζητούνται όταν η αιτία δεν φαίνεται με τον βασικό έλεγχο.
Ο πόνος στην επαφή σχετίζεται με τον πυελικό πόνο;
Συχνά ναι. Ο βαθύς πόνος στην επαφή μπορεί να οφείλεται σε ενδομητρίωση, φλεγμονή ή συμφύσεις και αξίζει να αναφερθεί στον γιατρό.
Μπορεί το άγχος να προκαλέσει πυελικό πόνο;
Το άγχος δεν δημιουργεί από μόνο του βλάβη στα όργανα της πυέλου, μπορεί όμως να αυξήσει τη μυϊκή ένταση του πυελικού εδάφους και να ενισχύσει την αντίληψη του πόνου. Πριν αποδοθεί ο πόνος στο άγχος, πρέπει να έχουν αποκλειστεί οι οργανικές αιτίες.
Πρέπει να ανησυχήσω για πυελικό πόνο μετά την εμμηνόπαυση;
Χρειάζεται έλεγχος, ιδιαίτερα αν είναι νέος, επίμονος ή συνοδεύεται από φούσκωμα, αλλαγή στις κενώσεις, απώλεια βάρους ή κολπική αιμορραγία. Οι περισσότερες αιτίες είναι καλοήθεις, αλλά σε αυτή την ηλικία οι μάζες των ωοθηκών εκτιμώνται πάντα προσεκτικά.
Βοηθούν τα αντισυλληπτικά στον χρόνιο πυελικό πόνο;
Όταν ο πόνος είναι κυκλικός και σχετίζεται με την περίοδο, η συνεχής λήψη αντισυλληπτικού ή προγεσταγόνου μειώνει συχνά σημαντικά τα συμπτώματα, καθώς σταματά την περίοδο. Δεν βοηθούν στον πόνο από το έντερο, την κύστη ή τους μυς.
Μπορεί ο πυελικός πόνος να επηρεάσει τη γονιμότητα;
Ο ίδιος ο πόνος όχι, ορισμένες όμως αιτίες του ναι. Η ενδομητρίωση, οι συμφύσεις και η φλεγμονώδης νόσος της πυέλου μπορούν να βλάψουν τις σάλπιγγες ή τις ωοθήκες. Αν σχεδιάζετε εγκυμοσύνη, ενημερώστε τον γιατρό ώστε η θεραπεία να μην την καθυστερήσει.