Ως δυσμηνόρροια χαρακτηρίζουμε τους παρατεταμένους πόνους και κράμπες στο κάτω μέρος της κοιλιάς και της πυέλου λίγο πριν και κατά τη διάρκεια των πρώτων ημερών της περιόδου. Για πολλές γυναίκες, οι πόνοι της περιόδου μπορεί να είναι αρκετά έντονοι ώστε να παρεμποδίζουν τις καθημερινές δραστηριότητες για μερικές ημέρες κάθε μήνα. Γυναικολογικές παθήσεις, όπως η ενδομητρίωση ή τα ινομυώματα της μήτρας μπορεί να προκαλέσουν πιο έντονη δυσμηνόρροια. Η θεραπεία της αιτίας είναι το κλειδί για τη μείωση και την πιθανή εξάλειψη του πόνου. Οι κράμπες της περιόδου που δεν προκαλούνται από άλλη γυναικολογική πάθηση τείνουν να μειώνονται με την αύξηση της ηλικίας και πολύ συχνά βελτιώνονται μετά τον τοκετό.
Συμπτώματα
- Πολύ έντονος πόνος στο κάτω κυρίως μέρος της κοιλιακής χώρας
- Πόνος που ξεκινά 1 έως 3 ημέρες πριν από την περίοδό σας, κορυφώνεται 24 ώρες -μετά την έναρξη της περιόδου σας και υποχωρεί σε 2 έως 3 ημέρες
- Πόνος που αντανακλά στο κάτω μέρος της πλάτης και στους μηρούς
- Μερικές γυναίκες παρουσιάζουν επίσης ναυτία, διαρροϊκές κενώσεις, πονοκέφαλο, ζάλη.
Αιτίες
Κατά τη διάρκεια της περιόδου σας, η μήτρα μικροσυσπάται για να βοηθήσει στην αποβολή του αίματος.
Οι προσταγλανδίνες που εμπλέκονται στον πόνο και τη φλεγμονή πυροδοτούν τις συσπάσεις των μυών της μήτρας. Τα υψηλότερα επίπεδα προσταγλανδινών συνδέονται με πιο έντονες κράμπες της περιόδου. Οι κράμπες της περιόδου μπορεί να επιδεινωθούν από:
- Ενδομητρίωση. Ο ιστός που δρα παρόμοια με την επένδυση της μήτρας αναπτύσσεται έξω από τη μήτρα, πιο συχνά στις σάλπιγγες, στις ωοθήκες ή στον ιστό που καλύπτει τη λεκάνη σας, το περιτόναιο.
- Ινομυώματα της μήτρας.
- Αδενομύωση. Ο ιστός που καλύπτει τη μήτρα σας αρχίζει να μεγαλώνει στα μυϊκά τοιχώματα της μήτρας.
- Φλεγμονώδη νόσος της πυέλου. Αυτή η μόλυνση των γυναικείων αναπαραγωγικών οργάνων προκαλείται συνήθως από σεξουαλικά μεταδιδόμενα βακτήρια.
- Τραχηλική στένωση. Σε ορισμένες γυναίκες, το άνοιγμα του τραχήλου της μήτρας είναι αρκετά μικρό ώστε να εμποδίζει την εμμηνορροϊκή ροή, προκαλώντας επώδυνη αύξηση της πίεσης μέσα στη μήτρα.
Επιπλοκές
Η δυσμηνόρροια δεν προκαλεί συνήθως άλλες ιατρικές επιπλοκές, αλλά μπορεί να επηρεάσει την καθημερινότητα, το σχολείο σας, την εργασία και τις κοινωνικές δραστηριότητες. Ωστόσο, ορισμένες καταστάσεις όπως η ενδομητρίωση μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα γονιμότητας. Η φλεγμονώδης νόσος της πυέλου μπορεί να προκαλέσει ουλές στις σάλπιγγες σας, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφύτευσης γονιμοποιημένου ωαρίου έξω από τη μήτρα σας (εξωμήτρια κύηση).
Διάγνωση
Ο γυναικολόγος σας αφού πάρει το ιατρικό ιστορικό σας και θα πραγματοποιήσει φυσική εξέταση, συμπεριλαμβανομένης της πυελικής εξέτασης. Κατά τη διάρκεια της πυελικής εξέτασης, ο σας ελέγχει για οτιδήποτε ασυνήθιστο με τα αναπαραγωγικά όργανα και αναζητά σημάδια μόλυνσης. Ο γιατρός σας μπορεί επίσης να συστήσει ορισμένες εξετάσεις, όπως:
- Υπερηχογράφημα έσω γεννητικών οργάνων
- Αξονική τομογραφία.
- Μαγνητική τομογραφία
- Λαπαροσκόπηση. Αν και συνήθως δεν είναι απαραίτητη για τη διάγνωση της δυσμηνόρροιας, η λαπαροσκόπηση μπορεί να βοηθήσει στην ανίχνευση μιας υποκείμενης πάθησης, όπως η ενδομητρίωση, οι συμφύσεις, τα ινομυώματα, οι κύστες των ωοθηκών και η έκτοπη κύηση.
Θεραπεία
Για να απαλύνετε τον πόνο της περιόδου σας, ο γιατρός μπορεί να σας συστήσει:
- Παυσίπονα
Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη αναλγητικά, όπως η ιβουπροφαίνη ή η ναπροξένη, σε τακτικές δόσεις που ξεκινούν την ημέρα πριν από την έναρξη της περιόδου σας, μπορούν να βοηθήσουν στον έλεγχο του πόνου από τις κράμπες. Ξεκινήστε να παίρνετε το αναλγητικό στην αρχή της περιόδου σας ή μόλις αισθανθείτε συμπτώματα και συνεχίστε να παίρνετε το φάρμακο σύμφωνα με τις οδηγίες για δύο έως τρεις ημέρες ή μέχρι να εξαφανιστούν τα συμπτώματά σας.
- Ορμόνες
Αντισυλληπτικά χάπια που περιέχουν ορμόνες που εμποδίζουν την ωορρηξία και μειώνουν τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων της δυσμηνόρροιας. Αυτές οι ορμόνες μπορούν επίσης να χορηγηθούν με διάφορες άλλες μορφές: μια ένεση, ένα έμπλαστρο δέρματος, ένα εμφύτευμα που τοποθετείται κάτω από το δέρμα του βραχίονα σας, ένας εύκαμπτος δακτύλιος που εισάγετε στον κόλπο σας ή μια ενδομήτρια συσκευή (IUD).
Τρόπος ζωής και βοηθητικές θεραπείες
Εκτός από τον αρκετό ύπνο και την ανάπαυση, μπορείτε αν θέλετε να δοκιμάσετε να:
- Ασκηθείτε τακτικά. Η σωματική δραστηριότητα, συμπεριλαμβανομένου του σεξ, βοηθά στην ανακούφιση των κράμπες της περιόδου για ορισμένες γυναίκες.
- Χρήση περιοχικής θερμότητας. Ένα ζεστό μπάνιο ή η χρήση θερμαινόμενου μαξιλαριού ή θερμοφόρας στο κάτω μέρος της κοιλιάς σας μπορεί να μειώσει τις κράμπες της περιόδου.
- Δοκιμάστε συμπληρώματα διατροφής. Μια σειρά από μελέτες έχουν δείξει ότι η βιταμίνη Ε, τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, η βιταμίνη Β-1 (θειαμίνη), η βιταμίνη Β-6 και τα συμπληρώματα μαγνησίου μπορεί να μειώσουν τις κράμπες της περιόδου.
- Μειώστε το άγχος. Το ψυχολογικό στρες μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμμηνορροϊκών κραμπών και τη σοβαρότητά τους.
- Βελονισμός
- Διαδερμική ηλεκτρική διέγερση νεύρων (TENS).
- Φυτικά φάρμακα. Ορισμένα φυτικά προϊόντα, όπως η πυκνογενόλη, ο μάραθος, μπορεί να προσφέρουν κάποια ανακούφιση από τις κράμπες της περιόδου.
Πρωτοπαθής και δευτεροπαθής δυσμηνόρροια: ποια η διαφορά
Πρωτοπαθής ονομάζεται η δυσμηνόρροια χωρίς υποκείμενη πάθηση. Ξεκινά συνήθως ένα με δύο χρόνια μετά την πρώτη περίοδο, οφείλεται στις προσταγλανδίνες που προκαλούν συσπάσεις της μήτρας και συχνά μαλακώνει με τα χρόνια ή μετά από τοκετό.
Δευτεροπαθής είναι η δυσμηνόρροια που προκαλείται από γυναικολογική νόσο: ενδομητρίωση, αδενομύωση, ινομυώματα, πολύποδες, φλεγμονώδη νόσο της πυέλου ή στένωση του τραχήλου. Εμφανίζεται συνήθως μετά τα 25, χειροτερεύει προοδευτικά και μπορεί να συνοδεύεται από πόνο στην επαφή, βαριά περίοδο ή πυελικό πόνο εκτός περιόδου.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Το ιστορικό δίνει τις περισσότερες απαντήσεις: πότε ξεκίνησε ο πόνος, πόσο διαρκεί, αν ανταποκρίνεται σε παυσίπονα. Ακολουθούν γυναικολογική εξέταση και διακολπικό υπερηχογράφημα. Όταν υπάρχει υποψία ενδομητρίωσης, μπορεί να χρειαστεί μαγνητική τομογραφία ή λαπαροσκόπηση.
Θεραπεία της δυσμηνόρροιας
- Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, που ξεκινούν με τα πρώτα συμπτώματα ή μία ημέρα πριν από την περίοδο.
- Ορμονική αντισύλληψη (χάπι, δακτύλιος, ορμονικό σπιράλ), που μειώνει την παραγωγή προσταγλανδινών και την ποσότητα της περιόδου.
- Αντιμετώπιση της αιτίας στη δευτεροπαθή μορφή, φαρμακευτικά ή χειρουργικά.
Για απλούς, καθημερινούς τρόπους ανακούφισης στο σπίτι δείτε το άρθρο Πόνοι περιόδου: τι βοηθάει.
Ο μηχανισμός της δυσμηνόρροιας: γιατί πονάει η μήτρα
Λίγο πριν από την περίοδο η προγεστερόνη πέφτει. Η πτώση αυτή απελευθερώνει από το ενδομήτριο μεγάλες ποσότητες προσταγλανδινών, κυρίως της PGF2α. Οι ουσίες αυτές προκαλούν ισχυρές και ακανόνιστες συσπάσεις του μυομητρίου, αυξάνουν την πίεση μέσα στη μήτρα και περιορίζουν προσωρινά την αιμάτωσή της. Ο μυς που δεν οξυγονώνεται επαρκώς πονάει, όπως ακριβώς πονάει ένας μυς σε κράμπα.
Οι ίδιες προσταγλανδίνες περνούν στην κυκλοφορία και εξηγούν τα συνοδά συμπτώματα: ναυτία, διάρροια, πονοκέφαλο, ζάλη. Γυναίκες με πρωτοπαθή δυσμηνόρροια έχουν σε μελέτες σημαντικά υψηλότερα επίπεδα προσταγλανδινών στο έμμηνο αίμα από γυναίκες χωρίς πόνο. Αυτός είναι και ο λόγος που τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, που αναστέλλουν την παραγωγή τους, αποτελούν τη θεραπεία πρώτης γραμμής.
Παράγοντες κινδύνου
Κάποιες γυναίκες έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν πρωτοπαθή δυσμηνόρροια:
- ηλικία κάτω των 30 ετών
- πρώτη περίοδος πριν από τα 12
- βαριές ή παρατεταμένες περίοδοι
- κάπνισμα
- οικογενειακό ιστορικό επώδυνων περιόδων
- χαμηλός δείκτης μάζας σώματος
- άγχος και κατάθλιψη
Ο τοκετός μέσω φυσιολογικής οδού και η αυξημένη ηλικία συνδέονται συχνά με ηπιότερα συμπτώματα, χωρίς αυτό να ισχύει για όλες.
Ενδείξεις ότι η δυσμηνόρροια είναι δευτεροπαθής
Ο γυναικολόγος αναζητά συγκεκριμένα «σήματα» που δείχνουν υποκείμενη πάθηση και οδηγούν σε περαιτέρω έλεγχο:
- ο πόνος ξεκίνησε μετά από χρόνια ανώδυνων περιόδων ή μετά τα 25
- επιδεινώνεται χρόνο με τον χρόνο
- διαρκεί πέρα από τις πρώτες δύο με τρεις ημέρες ή εμφανίζεται και εκτός περιόδου
- συνοδεύεται από πόνο στη σεξουαλική επαφή, πόνο στην αφόδευση ή την ούρηση κατά την περίοδο
- υπάρχει ανώμαλη αιμορραγία, βαριά περίοδος ή αιμορραγία μεταξύ των κύκλων
- δεν ανταποκρίνεται σε σωστά χορηγούμενα αντιφλεγμονώδη ή σε ορμονική αγωγή μετά από τρεις έως έξι μήνες
- συνυπάρχει δυσκολία σύλληψης
Η μη ανταπόκριση στη θεραπεία είναι ίσως το πιο χρήσιμο στοιχείο. Σε τέτοια περίπτωση η ενδομητρίωση πρέπει να εξεταστεί ενεργά, ακόμη και σε έφηβες.
Αδενομύωση: η συχνά αδιάγνωστη αιτία δευτεροπαθούς δυσμηνόρροιας
Στην αδενομύωση, ιστός του ενδομητρίου εισχωρεί μέσα στο μυϊκό τοίχωμα της μήτρας. Κάθε μήνα αιμορραγεί μέσα στον μυ, η μήτρα διογκώνεται και γίνεται ευαίσθητη. Τυπικά προκαλεί έντονη δυσμηνόρροια μαζί με βαριά περίοδο και αίσθημα βάρους στην πύελο. Εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες μετά τα 35 που έχουν κάνει παιδιά, αλλά διαγιγνώσκεται όλο και περισσότερο και σε νεότερες.
Η διάγνωση γίνεται πλέον μη επεμβατικά, με εξειδικευμένο διακολπικό υπερηχογράφημα ή μαγνητική τομογραφία. Η θεραπεία ξεκινά συνήθως με το ορμονικό ενδομήτριο σπείραμα λεβονοργεστρέλης ή με προγεσταγόνα. Όταν τα συμπτώματα επιμένουν και η γυναίκα δεν επιθυμεί άλλη εγκυμοσύνη, η υστερεκτομή αποτελεί οριστική λύση.
Φαρμακευτική αγωγή της δυσμηνόρροιας: επιλογές και περιορισμοί
Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη
Η ιβουπροφαίνη, η ναπροξένη και το μεφεναμικό οξύ έχουν παρόμοια αποτελεσματικότητα σε μεγάλες ανασκοπήσεις. Αν ένα σκεύασμα δεν βοηθά μετά από δύο με τρεις κύκλους σωστής χρήσης, αξίζει δοκιμή άλλου πριν κριθεί η θεραπεία αποτυχημένη. Η παρακεταμόλη είναι λιγότερο αποτελεσματική, αλλά αποτελεί εναλλακτική όταν τα αντιφλεγμονώδη αντενδείκνυνται.
Τα αντιφλεγμονώδη χρειάζονται προσοχή ή αποφυγή σε:
- ενεργό ή πρόσφατο πεπτικό έλκος ή γαστρορραγία
- άσθμα που επιδεινώνεται με ασπιρίνη
- νεφρική ανεπάρκεια
- αλλεργία σε αντιφλεγμονώδη
- λήψη αντιπηκτικών
Ορμονικές θεραπείες
Τα συνδυασμένα ορμονικά σκευάσματα σε χάπι, δακτύλιο ή έμπλαστρο λεπταίνουν το ενδομήτριο και μειώνουν τις προσταγλανδίνες. Η συνεχής λήψη, χωρίς μηνιαίο διάλειμμα, είναι συχνά πιο αποτελεσματική από το κλασικό σχήμα. Τα προγεσταγόνα, όπως η διενογέστη, χρησιμοποιούνται ιδιαίτερα όταν υπάρχει ενδομητρίωση. Το ορμονικό ενδομήτριο σπείραμα μειώνει σημαντικά τόσο τον πόνο όσο και την ποσότητα της περιόδου και είναι καλή επιλογή για αδενομύωση.
Όταν οι πρώτες γραμμές δεν αρκούν
Σε επιβεβαιωμένη ή πιθανή ενδομητρίωση που δεν ελέγχεται, ο γιατρός μπορεί να συζητήσει ανάλογα ή ανταγωνιστές της GnRH. Δημιουργούν προσωρινή κατάσταση χαμηλών οιστρογόνων, γι’ αυτό συνδυάζονται συνήθως με μικρή δόση ορμονών, ώστε να προστατεύονται τα οστά και να περιορίζονται οι εξάψεις.
Χειρουργική αντιμετώπιση στη δευτεροπαθή δυσμηνόρροια
Η επέμβαση δεν είναι θεραπεία της πρωτοπαθούς δυσμηνόρροιας. Έχει θέση όταν υπάρχει ανατομική αιτία που μπορεί να διορθωθεί:
- Λαπαροσκοπική αφαίρεση εστιών ενδομητρίωσης ή ενδομητριωμάτων: μειώνει τον πόνο και μπορεί να βελτιώσει τη γονιμότητα σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
- Υστεροσκόπηση: για αφαίρεση πολυπόδων ή ινομυωμάτων που προβάλλουν μέσα στην κοιλότητα της μήτρας.
- Μυομεκτομή: αφαίρεση ινομυωμάτων με διατήρηση της μήτρας.
- Υστερεκτομή: οριστική επιλογή για γυναίκες που έχουν ολοκληρώσει την οικογένειά τους και δεν βοηθήθηκαν από τις υπόλοιπες θεραπείες.
Η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα, με βάση την ηλικία, την επιθυμία για εγκυμοσύνη, την έκταση της νόσου και το πόσο επηρεάζεται η ποιότητα ζωής.
Δυσμηνόρροια στην εφηβεία: πότε χρειάζεται περισσότερος έλεγχος
Στις έφηβες η δυσμηνόρροια είναι σχεδόν πάντα πρωτοπαθής. Οι διεθνείς οδηγίες συστήνουν όμως διερεύνηση όταν ο πόνος δεν βελτιώνεται μετά από τρεις έως έξι μήνες με αντιφλεγμονώδη και ορμονική αγωγή, γιατί η ενδομητρίωση μπορεί να ξεκινά από την εφηβεία και συχνά διαγιγνώσκεται με χρόνια καθυστέρηση.
Σπανιότερα, έντονος κυκλικός πόνος από τις πρώτες περιόδους οφείλεται σε συγγενή ανωμαλία της μήτρας ή του κόλπου που εμποδίζει τη ροή του αίματος. Ένα απλό υπερηχογράφημα αρκεί συνήθως για να το αποκλείσει. Για καθημερινές πρακτικές συμβουλές ανακούφισης στο σπίτι, δείτε τον οδηγό για τους πόνους περιόδου.
Πώς αξιολογείται η βαρύτητα της δυσμηνόρροιας
Ο πόνος είναι υποκειμενικός, γι’ αυτό ο γιατρός χρησιμοποιεί απλά εργαλεία για να τον μετρήσει και να παρακολουθήσει αν η θεραπεία δουλεύει. Το πιο συνηθισμένο είναι η κλίμακα από 0 έως 10, όπου 0 σημαίνει καθόλου πόνο και 10 τον χειρότερο που μπορείτε να φανταστείτε.
Εξίσου σημαντικό είναι πώς ο πόνος επηρεάζει τη ζωή σας. Σημειώστε για δύο με τρεις κύκλους:
- πόσες ημέρες χάσατε από δουλειά, σχολείο ή υποχρεώσεις
- πόσα δισκία παυσίπονου χρειαστήκατε και αν βοήθησαν
- αν ο πόνος σας ξύπνησε τη νύχτα
- αν υπήρχε πόνος σε επαφή, ούρηση ή αφόδευση
Αυτό το ημερολόγιο ξεχωρίζει την ήπια από τη σοβαρή δυσμηνόρροια και δείχνει πότε χρειάζεται κλιμάκωση της θεραπείας ή απεικονιστικός έλεγχος.
Για εξατομικευμένη εκτίμηση της περίπτωσής σας, κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Παναγιώτη Πολύζο στο ιατρείο της Αθήνας ή του Βόλου.
Συχνές Ερωτήσεις
Τι είναι η δυσμηνόρροια;
Είναι ο ιατρικός όρος για την επώδυνη περίοδο: κράμπες χαμηλά στην κοιλιά που μπορεί να αντανακλούν στη μέση και στους μηρούς, μερικές φορές με ναυτία, διάρροια ή πονοκέφαλο.
Πώς ξεχωρίζω την πρωτοπαθή από τη δευτεροπαθή;
Η πρωτοπαθής αρχίζει στην εφηβεία, διαρκεί μία με τρεις ημέρες και υποχωρεί με παυσίπονα. Η δευτεροπαθής εμφανίζεται αργότερα, επιδεινώνεται με τον χρόνο και συχνά συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα.
Μπορεί η δυσμηνόρροια να σημαίνει ενδομητρίωση;
Ναι. Έντονος πόνος που δεν ελέγχεται με φάρμακα, πόνος στην επαφή ή δυσκολία σύλληψης είναι λόγοι να ελεγχθείτε για ενδομητρίωση.
Βοηθούν τα αντισυλληπτικά χάπια;
Στις περισσότερες γυναίκες μειώνουν αισθητά τον πόνο και την αιμορραγία. Η επιλογή του σκευάσματος γίνεται από τον γυναικολόγο με βάση το ιστορικό σας.
Επηρεάζει η δυσμηνόρροια τη γονιμότητα;
Η πρωτοπαθής όχι. Στη δευτεροπαθή, η γονιμότητα εξαρτάται από την πάθηση που την προκαλεί, γι’ αυτό έχει σημασία η έγκαιρη διάγνωση.
Τι είναι η αδενομύωση και πώς σχετίζεται με τη δυσμηνόρροια;
Είναι η είσοδος ιστού του ενδομητρίου μέσα στο μυϊκό τοίχωμα της μήτρας. Προκαλεί δευτεροπαθή δυσμηνόρροια, συνήθως μαζί με βαριά περίοδο και διογκωμένη, ευαίσθητη μήτρα. Διαγιγνώσκεται με εξειδικευμένο υπερηχογράφημα ή μαγνητική τομογραφία και αντιμετωπίζεται συχνά με ορμονικό ενδομήτριο σπείραμα.
Χρειάζεται λαπαροσκόπηση για τη διάγνωση της δυσμηνόρροιας;
Όχι στις περισσότερες περιπτώσεις. Η πρωτοπαθής δυσμηνόρροια διαγιγνώσκεται από το ιστορικό και την ανταπόκριση στη θεραπεία. Η λαπαροσκόπηση έχει θέση όταν υπάρχει ισχυρή υποψία ενδομητρίωσης που δεν ελέγχεται φαρμακευτικά ή όταν συνυπάρχει υπογονιμότητα.
Μπορεί η δυσμηνόρροια να ξεκινήσει μετά τα 30;
Ναι, και τότε είναι πιο πιθανό να είναι δευτεροπαθής. Ένας νέος ή επιδεινούμενος πόνος περιόδου σε ενήλικη γυναίκα χρειάζεται γυναικολογική εξέταση και υπερηχογράφημα για ενδομητρίωση, αδενομύωση, ινομυώματα ή πολύποδες.
Ποιο αντιφλεγμονώδες είναι το πιο αποτελεσματικό για τη δυσμηνόρροια;
Οι μελέτες δεν δείχνουν σαφή υπεροχή ενός σκευάσματος. Η ιβουπροφαίνη, η ναπροξένη και το μεφεναμικό οξύ έχουν παρόμοια αποτελέσματα. Σημασία έχει η σωστή δόση, η έγκαιρη έναρξη και η επιλογή του φαρμάκου με βάση το ιστορικό σας.