Λαπαροσκόπηση: Τι Είναι, Επεμβάσεις και Ανάρρωση

Λαπαροσκόπηση

Τι είναι η Λαπαροσκόπηση

Πρόκειται για την εξέταση των ενδοκοιλιακών και πυελικών οργάνων με ειδικό ενδοσκόπιο (λαπαροσκόπιο) που εισέρχεται στην κοιλία μέσω μικρής τομής ακριβώς κάτω από τον αφαλό. Το λαπαροσκόπιο φέρει μια πηγή φωτός για να φωτίζει το εσωτερικό της κοιλίας. Η επέμβαση αυτή γίνεται συνήθως με γενική αναισθησία.

Οι οπτικοί φακοί του λαπαροσκοπίου συνδέονται με βιντεοκάμερα έτσι ώστε να μπορεί ο χειρουργός να βλέπει τα ευρήματα σε οθόνη τηλεόρασης. Υπάρχει δυνατότητα λήψης φωτογραφιών ή εγγραφής της όλης επέμβασης σε βίντεο ή DVD.

Πολλές χειρουργικές επεμβάσεις μπορούν να γίνουν λαπαροσκοπικά, παρακάμπτοντας έτσι την ανάγκη διάνοιξης της κοιλίας (που ονομάζεται λαπαροτομία). Η λαπαροσκόπηση εκτελείται από χειρουργούς που έχουν υποβληθεί σε κατάλληλη εκπαίδευση και διαθέτουν τις απαραίτητες δεξιότητες γι’ αυτήν την επέμβαση. Μπορεί να χρειάζονται δύο ή τρεις επιπλέον τομές στην κοιλία για την εισαγωγή των εργαλείων με τα οποία θα γίνει η εκάστοτε επέμβαση.

Οι γυναικολογικές επεμβάσεις που μπορούν να γίνουν λαπαροσκοπικά είναι:

• Στειροποίηση
• Διερεύνηση για τον έλεγχο της βατότητας των σαλπίγγων (με έγχυση κατάλληλης χρωστικής)
• Αφαίρεση σάλπιγγας, ολόκληρης ή τμήματος αυτής, λόγω έκτοπης κύησης
• Αφαίρεση ωοθήκης
• Αφαίρεση κύστης ωοθήκης
• Αφαίρεση ινομυωμάτων
• Αφαίρεση μήτρας (υφολική υστερεκτομή) με ή χωρίς αφαίρεση των ωοθηκών και των σαλπίγγων
• Αφαίρεση της μήτρας και του τραχήλου (ολική υστερεκτομή) με ή χωρίς αφαίρεση των ωοθηκών και των σαλπίγγων
• Θεραπεία της ενδομητρίωσης, όταν αυτή περιλαμβάνει αφαίρεση κύστεων ενδομητρίωσης, αφαίρεση ενδομητρικού ιστού ή εξάτμιση ενδομητριωτικών βλαβών.
• Λύση συμφύσεων
• Εγχείρηση των σαλπίγγων για τη θεραπεία της υπογονιμότητας που προκαλείται από απόφραξή τους.
• Εγχείρηση καρκίνου της μήτρας και του τραχήλου σε πρώιμα στάδια.

Πώς γίνεται η προετοιμασία

• Προεγχειρητικός έλεγχος: εξετάσεις αίματος, καρδιολογική εκτίμηση και, όπου χρειάζεται, ακτινογραφία θώρακος.
• Νηστεία από φαγητό και υγρά για 6 έως 8 ώρες πριν από την επέμβαση.
• Ενημερώστε για τα φάρμακα που παίρνετε, ιδιαίτερα αντιπηκτικά και ασπιρίνη, καθώς και για τυχόν αλλεργίες.
• Η επέμβαση προγραμματίζεται συνήθως τις πρώτες ημέρες μετά την περίοδο.

Ανάρρωση μετά τη λαπαροσκόπηση

Στις περισσότερες επεμβάσεις επιστρέφετε σπίτι την ίδια ή την επόμενη ημέρα. Τις πρώτες 24 έως 48 ώρες είναι συχνός ένας πόνος στους ώμους, που οφείλεται στο αέριο με το οποίο διατείνεται η κοιλιά και υποχωρεί μόνος του. Οι μικρές τομές επουλώνονται μέσα σε λίγες ημέρες.

• Διαγνωστική λαπαροσκόπηση: επιστροφή στην εργασία σε 2 έως 4 ημέρες.
• Αφαίρεση κύστης ή ινομυώματος: περίπου 1 με 2 εβδομάδες.
• Λαπαροσκοπική υστερεκτομή: 3 με 4 εβδομάδες, με αποφυγή άρσης βάρους.

Πλεονεκτήματα και πιθανές επιπλοκές

Σε σύγκριση με την ανοιχτή χειρουργική, η λαπαροσκόπηση σημαίνει μικρότερες τομές, λιγότερο μετεγχειρητικό πόνο, μικρότερη απώλεια αίματος, λιγότερες συμφύσεις και ταχύτερη ανάρρωση. Η μεγέθυνση της εικόνας επιτρέπει πιο ακριβείς χειρισμούς, ιδιαίτερα με την τεχνολογία 3D στη λαπαροσκόπηση.

Οι σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες. Περιλαμβάνουν αιμορραγία, λοίμωξη, τραυματισμό εντέρου, ουροδόχου κύστης ή αγγείων και, σπάνια, την ανάγκη μετατροπής σε ανοιχτή επέμβαση. Επικοινωνήστε με τον γιατρό σας αν μετά το χειρουργείο εμφανίσετε πυρετό, έντονο πόνο που δυναμώνει, εμετούς ή ερυθρότητα και έκκριμα στις τομές.

Διαγνωστική ή επεμβατική λαπαροσκόπηση: τι αλλάζει για εσάς

Η λαπαροσκόπηση χωρίζεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες και η διάκριση έχει πρακτική σημασία για τη διάρκεια, την αναισθησία και την ανάρρωση.

Διαγνωστική λαπαροσκόπηση

Γίνεται όταν οι απεικονιστικές εξετάσεις, όπως το υπερηχογράφημα ή η μαγνητική τομογραφία, δεν δίνουν σαφή απάντηση. Ο χειρουργός επισκοπεί τη μήτρα, τις σάλπιγγες, τις ωοθήκες και το περιτόναιο της πυέλου, ελέγχει τη βατότητα των σαλπίγγων με χρωστική και, αν χρειαστεί, παίρνει βιοψίες. Συχνά αρκούν μία ή δύο μικρές τομές.

Επεμβατική (θεραπευτική) λαπαροσκόπηση

Εδώ ο στόχος είναι να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα στην ίδια συνεδρία: αφαίρεση κύστης, ινομυώματος ή εστιών ενδομητρίωσης, λύση συμφύσεων, χειρουργική των σαλπίγγων ή αφαίρεση της μήτρας. Στην πράξη, πολλές επεμβάσεις ξεκινούν ως διαγνωστικές και συνεχίζουν ως θεραπευτικές, εφόσον έχετε δώσει από πριν συγκατάθεση για τα πιθανά ευρήματα. Γι’ αυτό η συζήτηση πριν από το χειρουργείο πρέπει να καλύπτει και το ερώτημα «τι θα γίνει αν βρεθεί κάτι διαφορετικό από το αναμενόμενο».

Πότε προτείνεται λαπαροσκόπηση: τα συνηθέστερα σενάρια

Η απόφαση δεν βασίζεται σε μία μόνο εξέταση. Συνεκτιμώνται τα συμπτώματα, η ηλικία, η επιθυμία για εγκυμοσύνη και τα ευρήματα του υπερηχογραφήματος. Οι πιο συχνές αφορμές είναι:

• Χρόνιος πυελικός πόνος που διαρκεί πάνω από έξι μήνες και δεν ανταποκρίνεται σε φαρμακευτική αγωγή, ιδίως όταν συνοδεύεται από επώδυνη επαφή ή έντονους πόνους περιόδου.
• Μάζα στα εξαρτήματα, δηλαδή κύστεις ωοθηκών που μεγαλώνουν, επιμένουν σε διαδοχικούς κύκλους ή έχουν ύποπτα χαρακτηριστικά στον υπέρηχο.
• Υπογονιμότητα με υποψία σαλπιγγικού παράγοντα, συμφύσεων ή ενδομητρίωσης, όταν τα ευρήματα θα αλλάξουν το πλάνο θεραπείας.
• Οξύ κοιλιακό άλγος, όπως σε υποψία εξωμήτριας κύησης, συστροφής ωοθήκης ή ρήξης κύστης, όπου η λαπαροσκόπηση είναι ταυτόχρονα διάγνωση και θεραπεία.
• Ινομυώματα ή άλλες παθήσεις της μήτρας που χρειάζονται χειρουργική αντιμετώπιση και μπορούν να αφαιρεθούν χωρίς μεγάλη τομή.

Αν δεν χρειάζεστε άμεσα χειρουργείο, υπάρχουν συνήθως εναλλακτικές, όπως η φαρμακευτική αγωγή ή η παρακολούθηση με υπερήχους. Μια καλή συμβουλευτική συζήτηση θα σας εξηγήσει τι κερδίζετε και τι ρισκάρετε με κάθε επιλογή.

Η ημέρα της επέμβασης, βήμα προς βήμα

Όταν ξέρετε τι ακολουθεί, το άγχος μειώνεται αισθητά. Η συνηθισμένη σειρά είναι η εξής:

• Εισαγωγή στην κλινική: συνήθως λίγες ώρες πριν, νηστική. Τοποθετείται φλεβοκαθετήρας, ελέγχονται οι εξετάσεις και υπογράφεται η συγκατάθεση.
• Συνάντηση με τον αναισθησιολόγο: συζητάτε το ιστορικό, τις αλλεργίες, τα φάρμακα και τον τρόπο που θα ελεγχθεί ο πόνος μετά.
• Στο χειρουργείο: μετά τη γενική αναισθησία τοποθετείται καθετήρας ουροδόχου κύστης και, σε πολλές επεμβάσεις, ένα εργαλείο στον τράχηλο που επιτρέπει στον χειρουργό να κινεί τη μήτρα.
• Πνευμοπεριτόναιο: η κοιλιά γεμίζει με διοξείδιο του άνθρακα ώστε να δημιουργηθεί χώρος εργασίας. Το τραπέζι γέρνει ελαφρά με το κεφάλι χαμηλότερα, για να απομακρυνθεί το έντερο από την πύελο.
• Τέλος της επέμβασης: το αέριο αφαιρείται όσο γίνεται, οι τομές κλείνουν με απορροφήσιμα ράμματα ή κόλλα ιστών και καλύπτονται με μικρά επιθέματα.
• Ανάνηψη: ξυπνάτε στον θάλαμο ανάνηψης και μέσα σε λίγες ώρες ενθαρρύνεστε να πιείτε υγρά και να σηκωθείτε. Η έγκαιρη κινητοποίηση μειώνει τον κίνδυνο θρόμβωσης.

Φροντίστε να σας συνοδεύει κάποιος για την επιστροφή στο σπίτι. Μετά από γενική αναισθησία δεν οδηγείτε την ίδια ημέρα.

Λαπαροσκόπηση, λαπαροτομία ή ρομποτική: πώς επιλέγεται η προσέγγιση

Δεν υπάρχει μία τεχνική που ταιριάζει σε όλες. Η επιλογή εξαρτάται από το μέγεθος και τη θέση της βλάβης, το ιστορικό σας και την εμπειρία της χειρουργικής ομάδας.

• Κλασική λαπαροσκόπηση: η προτιμώμενη προσέγγιση για τις περισσότερες καλοήθεις γυναικολογικές παθήσεις. Τρεις ή τέσσερις μικρές τομές, σύντομη νοσηλεία.
• Λαπαροσκόπηση μίας οπής: όλα τα εργαλεία περνούν από μία τομή στον αφαλό. Πιο αισθητικό αποτέλεσμα, με περιορισμούς στις σύνθετες περιπτώσεις.
• Ρομποτική χειρουργική: λαπαροσκόπηση με ρομποτικούς βραχίονες που προσφέρουν τρισδιάστατη εικόνα και μεγαλύτερη ευκινησία, χρήσιμη σε δύσκολες ανατομικές συνθήκες.
• Λαπαροτομία: ανοιχτή τομή στην κοιλιά. Παραμένει απαραίτητη για πολύ μεγάλες μάζες, εκτεταμένες συμφύσεις, ορισμένους καρκίνους ή επείγουσες καταστάσεις με αιμοδυναμική αστάθεια.

Σε ένα μικρό ποσοστό επεμβάσεων η λαπαροσκόπηση μετατρέπεται σε ανοιχτή κατά τη διάρκειά της. Αυτό δεν αποτελεί αποτυχία. Είναι μια απόφαση ασφάλειας που παίρνει ο χειρουργός όταν τα ευρήματα το απαιτούν.

Ποιες γυναίκες χρειάζονται ιδιαίτερη εκτίμηση πριν από λαπαροσκόπηση

Η λαπαροσκόπηση είναι ασφαλής για τις περισσότερες γυναίκες. Ορισμένες καταστάσεις όμως αυξάνουν τη δυσκολία ή τον κίνδυνο και χρειάζονται πιο προσεκτικό σχεδιασμό:

• Προηγούμενες ανοιχτές κοιλιακές επεμβάσεις ή πολλαπλές καισαρικές, λόγω πιθανών συμφύσεων. Ο χειρουργός μπορεί να επιλέξει διαφορετικό σημείο εισόδου.
• Σοβαρά καρδιολογικά ή αναπνευστικά προβλήματα, επειδή το αέριο και η κλίση του τραπεζιού επιβαρύνουν την κυκλοφορία και την αναπνοή.
• Σημαντική παχυσαρκία, που δυσκολεύει τεχνικά αλλά δεν αποκλείει την επέμβαση. Αντίθετα, σε αυτές τις γυναίκες τα οφέλη της ελάχιστα επεμβατικής προσέγγισης είναι συχνά μεγαλύτερα.
• Διαταραχές πήξης ή λήψη αντιπηκτικών, που πρέπει να ρυθμιστούν πριν από το χειρουργείο.
• Πολύ μεγάλη μήτρα ή μάζα με ύποπτα χαρακτηριστικά, όπου ίσως προτιμηθεί άλλη προσέγγιση.

Ενημερώστε επίσης για τυχόν προηγούμενες αντιδράσεις στην αναισθησία, για κάπνισμα και για ιστορικό θρόμβωσης. Μικρές λεπτομέρειες στο ιστορικό αλλάζουν συχνά το πλάνο.

Στο σπίτι μετά τη λαπαροσκόπηση: πρακτικές οδηγίες

Τομές και μπάνιο

Ντους επιτρέπεται συνήθως από την επόμενη ημέρα. Στεγνώστε τις τομές ταμποναριστά και αποφύγετε μπανιέρα, πισίνα ή θάλασσα μέχρι να κλείσουν πλήρως, συνήθως σε δύο εβδομάδες. Μια ελαφριά μελανιά γύρω από τις τομές είναι αναμενόμενη.

Κίνηση και άσκηση

Περπατήστε από την πρώτη μέρα, λίγο και συχνά. Ήπια καθημερινή δραστηριότητα επιτρέπεται άμεσα. Τρέξιμο, γυμναστήριο και άρση βάρους επανέρχονται σταδιακά, ανάλογα με το είδος της επέμβασης.

Έντερο και διατροφή

Φούσκωμα και δυσκοιλιότητα είναι συχνά τις πρώτες ημέρες, λόγω αναισθησίας, παυσίπονων και λιγότερης κίνησης. Ελαφριά τροφή, άφθονα υγρά, φρούτα και φυτικές ίνες βοηθούν. Το περπάτημα επιταχύνει την απορρόφηση του αερίου.

Οδήγηση και σεξουαλική ζωή

Οδηγείτε όταν μπορείτε να πατήσετε απότομα φρένο χωρίς πόνο και δεν παίρνετε φάρμακα που προκαλούν υπνηλία. Η σεξουαλική επαφή επανέρχεται όταν νιώθετε άνετα, εκτός αν έγινε επέμβαση στον κόλπο ή αφαίρεση της μήτρας, οπότε η αναμονή είναι μεγαλύτερη.

Λαπαροσκόπηση στην εγκυμοσύνη: όταν δεν μπορεί να περιμένει

Κάποιες φορές μια οξεία κατάσταση εμφανίζεται ενώ η γυναίκα είναι έγκυος: σκωληκοειδίτιδα, συστροφή ωοθήκης ή επιπλεγμένη κύστη. Οι διεθνείς οδηγίες θεωρούν τη λαπαροσκόπηση ασφαλή σε οποιοδήποτε τρίμηνο, όταν γίνεται από έμπειρη ομάδα. Ο χειρουργός προσαρμόζει το σημείο εισόδου στο μέγεθος της μήτρας, κρατά χαμηλή την πίεση του αερίου και ελέγχεται η καρδιακή λειτουργία του εμβρύου πριν και μετά την επέμβαση.

Το βασικό μήνυμα είναι απλό. Η καθυστέρηση μιας αναγκαίας επέμβασης στην κύηση συχνά ενέχει μεγαλύτερο κίνδυνο για μητέρα και έμβρυο από την ίδια την επέμβαση.

Μύθοι και πραγματικότητα για τη λαπαροσκόπηση

• «Μικρή τομή σημαίνει μικρή επέμβαση». Όχι πάντα. Το μέγεθος της τομής δεν δείχνει τι γίνεται μέσα. Μια λαπαροσκοπική υστερεκτομή παραμένει μείζων επέμβαση, απλώς με ταχύτερη ανάρρωση.
• «Ο πόνος στον ώμο σημαίνει επιπλοκή». Συνήθως όχι. Οφείλεται στο υπολειπόμενο αέριο που ερεθίζει το διάφραγμα και υποχωρεί σε λίγες ημέρες.
• «Μετά τη λαπαροσκόπηση δεν χρειάζεται επανεξέταση». Η μετεγχειρητική επίσκεψη είναι απαραίτητη. Εκεί συζητάτε την ιστολογική εξέταση και το επόμενο πλάνο.
• «Η διαγνωστική λαπαροσκόπηση είναι πάντα το πρώτο βήμα». Σήμερα πολλές διαγνώσεις γίνονται με υπερηχογράφημα και μαγνητική τομογραφία. Το χειρουργείο προτιμάται όταν θα δώσει απαντήσεις ή θεραπεία που δεν μπορούν να δοθούν αλλιώς.

Ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε στον χειρουργό πριν από τη λαπαροσκόπηση

Η ενημερωμένη συγκατάθεση δεν είναι τυπική υπογραφή. Πηγαίνετε στο ραντεβού με τις ερωτήσεις σας γραμμένες, ώστε να μη ξεχάσετε τίποτα:

• Ποιος είναι ο ακριβής στόχος της επέμβασης και τι θα γίνει αν τα ευρήματα διαφέρουν από τα αναμενόμενα;
• Υπάρχει περίπτωση να αφαιρεθεί ωοθήκη, σάλπιγγα ή η μήτρα; Υπό ποιες προϋποθέσεις;
• Πόσες τομές θα γίνουν και πού;
• Πόσο θα μείνω στην κλινική και πότε επιστρέφω στη δουλειά;
• Χρειάζομαι φαρμακευτική αγωγή πριν ή μετά, για παράδειγμα ορμονική θεραπεία ή αντιθρομβωτική προφύλαξη;
• Πώς θα επηρεάσει η επέμβαση τη γονιμότητά μου και πότε μπορώ να προσπαθήσω για εγκυμοσύνη;
• Πότε θα έχω το αποτέλεσμα της ιστολογικής εξέτασης και ποιος θα μου το εξηγήσει;

Τι δείχνει η ιστολογική εξέταση μετά την επέμβαση

Κάθε ιστός που αφαιρείται κατά τη λαπαροσκόπηση, όπως τοίχωμα κύστης, ινομύωμα, εστία ενδομητρίωσης ή βιοψία περιτοναίου, στέλνεται σε παθολογοανατόμο. Η εξέταση επιβεβαιώνει τη διάγνωση και αποκλείει κακοήθεια. Τα αποτελέσματα βγαίνουν συνήθως σε μία έως δύο εβδομάδες. Στις περισσότερες καλοήθεις παθήσεις απλώς επιβεβαιώνουν αυτό που είδε ο χειρουργός. Σπανιότερα αποκαλύπτουν κάτι απρόσμενο, και τότε το πλάνο παρακολούθησης ή θεραπείας προσαρμόζεται ανάλογα.

Συχνές Ερωτήσεις