Αποτελεί εναλλακτική επιλογή αντί της υστερεκτομής για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της υπερβολικής απώλειας αίματος κατά την εμμηνορρυσία (μηνορραγία). Πρόκειται για αφαίρεση ή καταστροφή του ιστού που επενδύει το εσωτερικό της μήτρας, δηλαδή του ενδομητρίου.
Η διαδικασία αυτή επιλέγεται συχνά όταν έχουν αποτύχει οι φαρμακευτικές μέθοδοι ή εάν η γυναίκα δεν επιθυμεί να υποβληθεί σε άλλη θεραπεία.
Πολλοί γιατροί προτείνουν σε γυναίκες με υπερβολική ή παρατεταμένη αιμορραγία την υστερεκτομή ως θεραπευτική λύση. Η εξάχνωση (ή απόξεση) του ενδομητρίου ενδείκνυται όταν το μέγεθος της μήτρας είναι φυσιολογικό ή ελαφρά μόνο αυξημένο. Δεν ενδείκνυται όταν η μήτρα είναι διογκωμένη και έχει πολλαπλά ινομυώματα ή όταν υπάρχει υποψία καρκίνου.
Η εξάχνωση μπορεί να γίνει με χειρουργικό υστεροσκόπιο (μικρό τηλεσκόπιο) που έχει ειδικό αυλό μέσα από τον οποίο διέρχεται ειδική συσκευή που λέγεται ξέστρο ή όργανο με οπτική ίνα laser, τα οποία χρησιμοποιεί ο χειρουργός για να απομακρύνει μηχανικά ή να καταλύσει (δηλαδή να καταστρέψει με την ενέργεια του laser) το ενδομήτριο. Σήμερα διατίθενται κι άλλες συσκευές που εισέρχονται στην κοιλότητα της μήτρας για να καταστρέψουν το ενδομήτριο, όπως είναι η εξάχνωση με θερμικό μπαλόνι ή με ραδιοσυχνότητες, η συσκευή Novasure, και η υδροθερμική κατάλυση. Η μέθοδος που θα χρησιμοποιηθεί εξαρτάται από την προτίμηση, τη δεξιότητα και την εμπειρία του χειρουργού. Μετά την επέμβαση, οι περισσότερες γυναίκες έχουν σημαντική μείωση της αιμορραγίας και ένα μέρος τους σταματά να έχει περίοδο εντελώς. Τα ποσοστά διαφέρουν ανάλογα με την τεχνική και τα χαρακτηριστικά της κάθε γυναίκας, και ορισμένες μπορεί να χρειαστούν επανάληψη ή άλλη θεραπεία στο μέλλον.
Μερικές από αυτές τις μεθόδους μπορούν να εφαρμοστούν σε εξωτερικό ιατρείο (δεν απαιτείται εισαγωγή σε νοσοκομείο), ενώ άλλες απαιτούν γενική αναισθησία.
Σε ποιες γυναίκες ταιριάζει η εξάχνωση ενδομητρίου
Η εξάχνωση απευθύνεται σε γυναίκες πριν από την εμμηνόπαυση που ταλαιπωρούνται από μηνορραγία, έχουν ολοκληρώσει την οικογένειά τους και δεν βρήκαν λύση με φάρμακα ή ορμονικό σπιράλ. Προϋπόθεση είναι να έχει αποκλειστεί κάθε κακοήθεια ή προκαρκινική αλλοίωση του ενδομητρίου.
Δεν είναι κατάλληλη για γυναίκες που θέλουν μελλοντικά παιδί. Μετά την επέμβαση το ενδομήτριο δεν μπορεί να στηρίξει με ασφάλεια μια κύηση, γι’ αυτό χρειάζεται αξιόπιστη αντισύλληψη μέχρι την εμμηνόπαυση.
Απόξεση και εξάχνωση: δεν είναι το ίδιο
Οι δύο όροι συχνά μπερδεύονται. Η διαγνωστική απόξεση αφαιρεί δείγμα ενδομητρίου που στέλνεται για ιστολογική εξέταση και σήμερα γίνεται σχεδόν πάντα υπό άμεση όραση, με υστεροσκόπηση. Η εξάχνωση έχει θεραπευτικό στόχο: καταστρέφει μόνιμα το ενδομήτριο ώστε να μειωθεί ή να σταματήσει η αιμορραγία.
Ο έλεγχος πριν από την επέμβαση
- Διακολπικό υπερηχογράφημα, για το μέγεθος της μήτρας, τυχόν ινομυώματα ή πολύποδες.
- Βιοψία ενδομητρίου, ώστε να αποκλειστεί υπερπλασία ή καρκίνος.
- Τεστ Παπανικολάου σε ισχύ και τεστ κύησης.
- Γενικές εξετάσεις αίματος, με έμφαση στον αιματοκρίτη και τον σίδηρο.
Ανάρρωση: τι να περιμένετε
Οι περισσότερες γυναίκες γυρίζουν σπίτι την ίδια ημέρα. Κράμπες που θυμίζουν περίοδο κρατούν μία με δύο ημέρες και υποχωρούν με απλά παυσίπονα. Υδαρείς ή ελαφρώς αιματηρές εκκρίσεις είναι αναμενόμενες για δύο έως τρεις εβδομάδες. Η επιστροφή στη δουλειά γίνεται συνήθως μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ ταμπόν και σεξουαλική επαφή αποφεύγονται μέχρι να σας πει ο γιατρός.
Επικοινωνήστε άμεσα αν εμφανίσετε πυρετό, έντονο πόνο που δεν περνά, δύσοσμες εκκρίσεις ή αιμορραγία μεγαλύτερη από περίοδο.
Αποτελέσματα και πιθανοί κίνδυνοι
Στις περισσότερες γυναίκες η περίοδος γίνεται αισθητά ελαφρύτερη και σε αρκετές σταματά εντελώς. Ένα μικρότερο ποσοστό, κυρίως οι νεότερες, θα χρειαστεί στο μέλλον δεύτερη επέμβαση ή υστερεκτομή. Οι επιπλοκές είναι σπάνιες: λοίμωξη, διάτρηση της μήτρας, θερμική βλάβη γειτονικών οργάνων ή υπερφόρτωση με υγρά κατά την υστεροσκοπική τεχνική.
Πότε η αιμορραγία της περιόδου θεωρείται υπερβολική
Πολλές γυναίκες ζουν χρόνια με βαριές περιόδους, πιστεύοντας ότι «έτσι είναι». Οι σύγχρονες οδηγίες ορίζουν τη μηνορραγία πρακτικά: απώλεια αίματος που επηρεάζει τη σωματική, κοινωνική ή συναισθηματική σας ζωή. Δεν χρειάζεται να μετρήσετε χιλιοστόλιτρα. Χρειάζεται να παρατηρήσετε τα σημάδια:
- Αλλάζετε σερβιέτα ή ταμπόν κάθε μία με δύο ώρες, για αρκετές ώρες στη σειρά.
- Χρειάζεστε διπλή προστασία ή σηκώνεστε τη νύχτα για να αλλάξετε.
- Αποβάλλετε θρόμβους μεγαλύτερους από ένα κέρμα.
- Η περίοδος κρατά πάνω από επτά ημέρες.
- Νιώθετε κόπωση, ζάλη ή δύσπνοια στην κόπωση και οι εξετάσεις δείχνουν σιδηροπενική αναιμία.
- Αποφεύγετε έξοδο, δουλειά ή ταξίδια τις ημέρες της περιόδου.
Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε δύο ή περισσότερα από αυτά, αξίζει διερεύνηση. Η αιτία μπορεί να είναι ορμονική, ανατομική, όπως πολύποδες μήτρας ή ινομυώματα, ή σπανιότερα διαταραχή της πήξης. Η σωστή διάγνωση προηγείται πάντα της θεραπείας.
Τεχνικές εξάχνωσης ενδομητρίου: πρώτης και δεύτερης γενιάς
Οι μέθοδοι χωρίζονται σε δύο ομάδες, με διαφορετική λογική.
Πρώτης γενιάς: υστεροσκοπικές τεχνικές
Ο χειρουργός βλέπει απευθείας το εσωτερικό της μήτρας και αφαιρεί ή καυτηριάζει το ενδομήτριο με ηλεκτρική αγκύλη, σφαιρίδιο κύλισης ή laser. Το μεγάλο τους πλεονέκτημα είναι ότι στην ίδια συνεδρία μπορούν να αφαιρεθούν μικροί πολύποδες ή μικρά υποβλεννογόνια ινομυώματα. Απαιτούν όμως μεγαλύτερη χειρουργική εμπειρία, συνήθως γενική αναισθησία και προσεκτικό έλεγχο των υγρών διάτασης.
Δεύτερης γενιάς: συσκευές «τυφλής» εφαρμογής
Πρόκειται για συσκευές που εισάγονται στην κοιλότητα και καταστρέφουν το ενδομήτριο με ελεγχόμενη ενέργεια: θερμικό μπαλόνι, διπολική ραδιοσυχνότητα, θερμό φυσιολογικό ορό, μικροκύματα ή ψύξη. Η διαδικασία είναι σύντομη, τυποποιημένη και συχνά γίνεται με μέθη ή τοπική αναισθησία. Προϋπόθεση είναι η κοιλότητα της μήτρας να έχει φυσιολογικό σχήμα και μέγεθος.
- Διάρκεια: οι συσκευές δεύτερης γενιάς χρειάζονται λίγα λεπτά. Οι υστεροσκοπικές τεχνικές περισσότερο χρόνο.
- Αναισθησία: ελαφρύτερη στη δεύτερη γενιά.
- Ταυτόχρονη αφαίρεση βλαβών: δυνατή μόνο με την υστεροσκοπική προσέγγιση.
- Ανατομικοί περιορισμοί: μεγαλύτεροι στις συσκευές, που χρειάζονται ομαλή κοιλότητα.
Οι μεγάλες συγκριτικές μελέτες δείχνουν παρόμοια ικανοποίηση των ασθενών ανάμεσα στις δύο ομάδες. Η επιλογή εξατομικεύεται με βάση την ανατομία της μήτρας σας.
Η διαγνωστική απόξεση: πότε χρειάζεται και πώς γίνεται σήμερα
Η απόξεση δεν είναι θεραπεία της μηνορραγίας. Είναι τρόπος να πάρουμε ιστό για να μάθουμε τι συμβαίνει στο ενδομήτριο. Οι κυριότερες ενδείξεις είναι:
- Κάθε αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση.
- Παχύ ή ανομοιογενές ενδομήτριο στο διακολπικό υπερηχογράφημα.
- Ακανόνιστη αιμορραγία μετά τα 45, ή σε νεότερες γυναίκες με παράγοντες κινδύνου, όπως παχυσαρκία, πολυκυστικές ωοθήκες ή μακροχρόνια λήψη οιστρογόνων χωρίς προγεσταγόνο.
- Αποτυχία φαρμακευτικής αγωγής, πριν αποφασιστεί επέμβαση.
Σε πολλές περιπτώσεις το πρώτο βήμα είναι μια απλή βιοψία ενδομητρίου στο ιατρείο με λεπτό σωληνάριο, χωρίς αναισθησία. Αν χρειαστεί πληρέστερη εκτίμηση, η απόξεση γίνεται με ταυτόχρονη υστεροσκόπηση, ώστε ο γιατρός να στοχεύει το σημείο που φαίνεται παθολογικό και να μη χάνει εστιακές βλάβες. Η «τυφλή» απόξεση του παρελθόντος χρησιμοποιείται πλέον σπάνια.
Εξάχνωση ενδομητρίου ή υστερεκτομή: τι κερδίζετε με κάθε επιλογή
Και οι δύο λύσεις αντιμετωπίζουν τη μηνορραγία. Διαφέρουν όμως ριζικά σε επιβάρυνση και βεβαιότητα αποτελέσματος.
- Ανάρρωση: μετά την εξάχνωση, λίγες ημέρες. Μετά την υστερεκτομή, αρκετές εβδομάδες.
- Οριστικότητα: η υστερεκτομή σταματά την περίοδο οριστικά. Η εξάχνωση τη μειώνει σημαντικά, αλλά ένα ποσοστό γυναικών θα χρειαστεί νέα επέμβαση στο μέλλον.
- Κίνδυνοι: οι επιπλοκές της εξάχνωσης είναι λιγότερες και ηπιότερες.
- Ηλικία: όσο νεότερη η γυναίκα, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα να επανέλθει η αιμορραγία μετά την εξάχνωση. Αυτό μετράει στην απόφαση.
- Συνυπάρχουσες παθήσεις: σε μεγάλα ή πολλαπλά ινομυώματα ή σε αδενομύωση η υστερεκτομή δίνει συνήθως πιο σίγουρο αποτέλεσμα.
Πολλές γυναίκες προτιμούν να ξεκινήσουν από τη λιγότερο επεμβατική λύση και να κρατήσουν την υστερεκτομή ως εφεδρεία. Αυτή είναι μια απολύτως λογική στρατηγική, αρκεί να γίνεται με σωστή ενημέρωση.
Προετοιμασία και η ημέρα της εξάχνωσης
Η επέμβαση προγραμματίζεται συνήθως στις πρώτες ημέρες μετά την περίοδο, όταν το ενδομήτριο είναι λεπτό. Σε ορισμένες τεχνικές ο γιατρός μπορεί να συστήσει για λίγες εβδομάδες πριν φαρμακευτική αγωγή που λεπταίνει το ενδομήτριο, ώστε να βελτιωθεί το αποτέλεσμα. Κάποιες φορές χορηγείται και φάρμακο που μαλακώνει τον τράχηλο, για πιο εύκολη διαστολή.
Την ημέρα της επέμβασης έρχεστε νηστική, εφόσον θα γίνει μέθη ή γενική αναισθησία. Η εφαρμογή είναι σύντομη. Λίγες ώρες αργότερα, αφού συνέλθετε και ουρήσετε κανονικά, επιστρέφετε σπίτι με συνοδό. Πάρτε μαζί σας σερβιέτες, όχι ταμπόν.
Μακροπρόθεσμα μετά την εξάχνωση: τι αλλάζει στην παρακολούθηση
- Αντισύλληψη: συνεχίζεται μέχρι την εμμηνόπαυση. Κάποιες γυναίκες επιλέγουν ταυτόχρονα μόνιμη αντισύλληψη.
- Προληπτικός έλεγχος τραχήλου: το τεστ Παπ και ο έλεγχος HPV συνεχίζονται κανονικά, γιατί η επέμβαση αφορά μόνο το εσωτερικό της μήτρας.
- Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: αν τη χρειαστείτε αργότερα, θα περιλαμβάνει προγεσταγόνο, γιατί μπορεί να έχουν μείνει νησίδες ενδομητρίου που χρειάζονται προστασία. Δείτε περισσότερα για την εμμηνόπαυση και τα συμπτώματά της.
- Αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση: δεν αγνοείται ποτέ. Η εκτίμηση μπορεί να είναι πιο δύσκολη λόγω ουλών στην κοιλότητα, γι’ αυτό ενημερώστε πάντα τον γιατρό ότι έχετε κάνει εξάχνωση.
- Κυκλικός πυελικός πόνος: σπάνια, μήνες ή χρόνια μετά, μπορεί να εμφανιστεί πόνος από αίμα που εγκλωβίζεται πίσω από ουλές, ιδίως σε γυναίκες με προηγούμενη απολίνωση σαλπίγγων. Αντιμετωπίζεται, αλλά χρειάζεται αξιολόγηση.
Τα βήματα πριν από την εξάχνωση: φαρμακευτικές επιλογές
Οι διεθνείς οδηγίες προτείνουν συνήθως να δοκιμαστεί πρώτα φαρμακευτική αντιμετώπιση, εκτός αν υπάρχει λόγος για άμεση επέμβαση. Οι επιλογές χωρίζονται σε δύο ομάδες:
- Μη ορμονικές: το τρανεξαμικό οξύ, που λαμβάνεται μόνο τις ημέρες της ροής και μειώνει την απώλεια αίματος, και τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, που βοηθούν ταυτόχρονα και στον πόνο.
- Ορμονικές: το ενδομήτριο σπείραμα λεβονοργεστρέλης, τα αντισυλληπτικά χάπια και τα σκευάσματα προγεσταγόνων. Πέρα από τη μείωση της αιμορραγίας, προσφέρουν και αντισύλληψη.
Η αποτελεσματικότητα κάθε θεραπείας κρίνεται συνήθως μετά από τρεις κύκλους. Αν το αποτέλεσμα δεν σας ικανοποιεί, αν οι παρενέργειες είναι ενοχλητικές ή αν απλώς δεν θέλετε μακροχρόνια φάρμακα, τότε η εξάχνωση μπαίνει στη συζήτηση.
Διόρθωση της αναιμίας πριν από την επέμβαση
Οι γυναίκες με χρόνια μηνορραγία έχουν συχνά χαμηλό σίδηρο, ακόμη και όταν η αιμοσφαιρίνη είναι οριακά φυσιολογική. Η κόπωση, η τριχόπτωση, τα εύθραυστα νύχια και η δυσκολία συγκέντρωσης αποδίδονται συχνά στο άγχος, ενώ η αιτία είναι η έλλειψη σιδήρου. Πριν από οποιαδήποτε επέμβαση αξίζει έλεγχος με γενική αίματος και φερριτίνη. Η αναπλήρωση γίνεται με σίδηρο από το στόμα ή, όταν η έλλειψη είναι μεγάλη ή ο χρόνος λίγος, ενδοφλέβια. Μια γυναίκα με αποκατεστημένα αποθέματα αναρρώνει πιο εύκολα και νιώθει τη διαφορά στην καθημερινότητά της πολύ γρήγορα.
Συνηθισμένες παρανοήσεις για την εξάχνωση ενδομητρίου
- «Η εξάχνωση προκαλεί πρόωρη εμμηνόπαυση». Όχι. Οι ωοθήκες δεν αγγίζονται και συνεχίζουν να παράγουν ορμόνες κανονικά. Τα συμπτώματα του προεμμηνορροϊκού συνδρόμου, αν υπάρχουν, συνήθως παραμένουν.
- «Μετά δεν χρειάζεται αντισύλληψη». Λάθος. Η εγκυμοσύνη είναι σπάνια αλλά επικίνδυνη, γι’ αυτό η αντισύλληψη συνεχίζεται.
- «Είναι το ίδιο με την απόξεση που έκανα παλιότερα». Όχι. Η απόξεση παίρνει δείγμα και το ενδομήτριο αναγεννάται. Η εξάχνωση στοχεύει στη μόνιμη καταστροφή του.
- «Ταιριάζει σε κάθε βαριά περίοδο». Όχι. Αν η αιτία είναι μεγάλο ινομύωμα, εκτεταμένη αδενομύωση ή προκαρκινική αλλοίωση, η εξάχνωση δεν είναι η σωστή λύση.
Μια απόφαση που δεν αφορά μόνο το σώμα
Η εξάχνωση κλείνει οριστικά το κεφάλαιο της εγκυμοσύνης. Για κάποιες γυναίκες αυτό είναι ανακούφιση. Για άλλες, ακόμη κι όταν δεν σχεδιάζουν άλλο παιδί, η οριστικότητα φέρνει αμφιβολίες. Πάρτε τον χρόνο σας. Συζητήστε το με τον σύντροφό σας και κάντε όσες ερωτήσεις χρειάζεστε, ακόμη και σε δεύτερο ραντεβού. Αν υπάρχει έστω και μικρή πιθανότητα να θελήσετε εγκυμοσύνη στο μέλλον, το ορμονικό σπείραμα ή η φαρμακευτική αγωγή είναι πιο ασφαλείς επιλογές, γιατί είναι αναστρέψιμες. Η σωστή απόφαση είναι αυτή που παίρνετε ενημερωμένη και χωρίς πίεση χρόνου.
Για εξατομικευμένη εκτίμηση της περίπτωσής σας, κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Παναγιώτη Πολύζο στο ιατρείο της Αθήνας ή του Βόλου.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορώ να μείνω έγκυος μετά την εξάχνωση ενδομητρίου;
Η εγκυμοσύνη είναι απίθανη αλλά όχι αδύνατη, και όταν συμβεί ενέχει σοβαρούς κινδύνους για τη μητέρα και το έμβρυο. Γι’ αυτό η επέμβαση γίνεται μόνο σε γυναίκες που δεν επιθυμούν άλλο παιδί και συνοδεύεται από αντισύλληψη.
Θα σταματήσει τελείως η περίοδός μου;
Όχι απαραίτητα. Στόχος είναι η σημαντική μείωση της αιμορραγίας. Σε πολλές γυναίκες η περίοδος γίνεται πολύ ελαφριά και σε ένα μέρος τους διακόπτεται οριστικά.
Πονάει η επέμβαση;
Γίνεται με τοπική αναισθησία, μέθη ή γενική αναισθησία, ανάλογα με την τεχνική, οπότε δεν πονάτε στη διάρκειά της. Μετά είναι συνηθισμένες ήπιες κράμπες για ένα ή δύο 24ωρα.
Πόσο διαρκεί η εξάχνωση ενδομητρίου;
Η ίδια η εφαρμογή διαρκεί από λίγα λεπτά έως περίπου μισή ώρα, ανάλογα με τη μέθοδο. Συνολικά υπολογίστε λίγες ώρες παραμονής στην κλινική.
Ποια είναι η εναλλακτική αν δεν θέλω επέμβαση;
Φαρμακευτική αγωγή, όπως τρανεξαμικό οξύ ή ορμονικά σκευάσματα, και το ενδομήτριο σπείραμα λεβονοργεστρέλης, που μειώνει σημαντικά την αιμορραγία στις περισσότερες γυναίκες.
Σε πόσο καιρό φαίνεται το αποτέλεσμα της εξάχνωσης;
Η επούλωση του εσωτερικού της μήτρας χρειάζεται χρόνο. Οι πρώτες περίοδοι μπορεί να μοιάζουν ακόμη ακανόνιστες, ενώ το τελικό αποτέλεσμα εκτιμάται συνήθως τρεις έως έξι μήνες μετά την επέμβαση.
Μπορώ να κάνω εξάχνωση αν έχω ινομυώματα;
Εξαρτάται από το μέγεθος και τη θέση τους. Μικρά ινομυώματα που δεν παραμορφώνουν την κοιλότητα συνήθως δεν αποτελούν εμπόδιο, ενώ ένα μικρό υποβλεννογόνιο ινομύωμα μπορεί να αφαιρεθεί υστεροσκοπικά στην ίδια συνεδρία. Μεγάλα ή πολλαπλά ινομυώματα μειώνουν σημαντικά την πιθανότητα επιτυχίας.
Η διαγνωστική απόξεση γίνεται με νάρκωση;
Συνήθως ναι, με σύντομη μέθη ή γενική αναισθησία, και επιστρέφετε σπίτι την ίδια ημέρα. Μια απλή βιοψία ενδομητρίου στο ιατρείο, αντίθετα, γίνεται χωρίς αναισθησία και προκαλεί μια σύντομη κράμπα.
Μπορώ να κάνω εξάχνωση αν έχω ήδη κάνει καισαρική;
Συνήθως ναι, αλλά ο γιατρός θα ελέγξει με υπερηχογράφημα το πάχος του τοιχώματος στο σημείο της ουλής, γιατί ορισμένες συσκευές δεύτερης γενιάς χρειάζονται επαρκές πάχος μυομητρίου για να εφαρμοστούν με ασφάλεια.