Μηνορραγία: Αίτια, Διάγνωση και Θεραπεία

Τι είναι η μηνορραγία;

Η μηνορραγία, δηλαδή η υπερβολική απώλεια αίματος κατά την εμμηνορρυσία, είναι συχνό πρόβλημα. Η αιμορραγία μπορεί να είναι παρατεταμένη, με διάρκεια 8-10 ημέρες κάθε μήνα, μεγάλη απώλεια αίματος που οδηγεί σε αναιμία, με αποβολή θρόμβων αίματος και «κατακλυσμό», δηλαδή επεισόδια αιφνίδιας και αναπάντεχης απώλειας αίματος που συχνά περιγράφεται «σαν να ανοίγει βρύση».

Ποια είναι τα βασικά αίτια;

Συχνά δεν υπάρχει εμφανής εξήγηση για τη μηνορραγία και οι αιμορραγίες αυτές αναφέρονται ως «δυσλειτουργική αιμορραγία της μήτρας». Σε νεαρές γυναίκες, η μηνορραγία οφείλεται συχνότερα σε παροδική ορμονική διαταραχή, που συνήθως αποκαθίσταται αυτόματα. Καθώς η γυναίκα πλησιάζει στην εμμηνόπαυση, η μηνορραγία μπορεί και σ’ αυτήν την περίπτωση να αποτελεί ένδειξη ορμονικής διαταραχής. Ωστόσο, η πιθανότητα η μηνορραγία να οφείλεται σε κάποια άλλη αιτία αυξάνεται με την ηλικία. Άλλες αιτίες μηνορραγίας είναι τα ινομυώματα, η ενδομητρίωση, η φλεγμονώδης νόσος της πυέλου, οι ενδομητρικοί πολύποδες.

Ποια είναι η κατάλληλη θεραπεία για άμεση αντιμετώπιση;

Η αντιμετώπιση της μηνορραγίας μπορεί να γίνει με διαφορετικές μεθόδους που κυμαίνονται από συντηρητική θεραπεία (με ορμονικά ή μη ορμονικά σκευάσματα) έως διάφορες μορφές χειρουργικής θεραπείας (εξάχνωση ενδομητρίου και υστερεκτομή).

Πότε η περίοδος θεωρείται υπερβολική

Στην πράξη, μηνορραγία έχετε όταν η περίοδος σας εμποδίζει να ζήσετε κανονικά. Ενδεικτικά σημάδια:

• αλλάζετε σερβιέτα ή ταμπόν κάθε μία με δύο ώρες, για αρκετές ώρες συνεχόμενα,
• χρειάζεστε διπλή προστασία ή ξυπνάτε τη νύχτα για να αλλάξετε,
• αποβάλλετε θρόμβους μεγαλύτερους από ένα κέρμα των δύο ευρώ,
• η αιμορραγία διαρκεί περισσότερο από επτά ημέρες,
• νιώθετε κούραση, ζάλη ή λαχάνιασμα, συμπτώματα που δείχνουν αναιμία.

Αν αναγνωρίζετε δύο ή περισσότερα από αυτά, αξίζει να ελεγχθείτε. Για το τι είναι φυσιολογικό, δείτε το άρθρο για τον εμμηνορρυσιακό κύκλο.

Πώς γίνεται η διάγνωση

• Ιστορικό και γυναικολογική εξέταση. Ένα ημερολόγιο περιόδου δύο με τριών μηνών βοηθά πολύ.
• Γενική αίματος και φερριτίνη, για να φανεί αν υπάρχει αναιμία ή έλλειψη σιδήρου.
• Έλεγχος θυρεοειδούς και πήξης, ιδίως όταν η μηνορραγία υπάρχει από την εφηβεία.
• Διακολπικό υπερηχογράφημα, που αναδεικνύει ινομυώματα, πολύποδες μήτρας και αδενομύωση.
• Υστεροσκόπηση με βιοψία ενδομητρίου, κυρίως σε γυναίκες άνω των 45 ετών ή όταν η αγωγή δεν αποδίδει.

Θεραπευτικές επιλογές αναλυτικά

Φαρμακευτική αγωγή

• Τρανεξαμικό οξύ: λαμβάνεται μόνο τις ημέρες της περιόδου και μειώνει την απώλεια αίματος περίπου στο μισό.
• Αντιφλεγμονώδη: περιορίζουν τη ροή και ανακουφίζουν από τους πόνους περιόδου.
• Ενδομήτριο σπείραμα με λεβονοργεστρέλη: η πιο αποτελεσματική συντηρητική λύση, με μείωση της ροής που ξεπερνά το 90% μέσα σε έναν χρόνο.
• Συνδυαστικά αντισυλληπτικά χάπια ή προγεσταγόνα, που ρυθμίζουν τον κύκλο.
• Σίδηρος, όταν έχει προκληθεί αναιμία.

Επεμβατικές λύσεις

Όταν υπάρχει ανατομική αιτία, θεραπεύεται η ίδια: υστεροσκοπική αφαίρεση πολύποδα ή υποβλεννογόνιου ινομυώματος, ινομυωματεκτομή. Αν η οικογένεια έχει ολοκληρωθεί και τα φάρμακα δεν βοηθούν, εξετάζεται η εξάχνωση ενδομητρίου και, ως τελευταία επιλογή, η υστερεκτομή.

Πότε χρειάζεται άμεση εξέταση

• αιμορραγία που μουσκεύει περισσότερες από δύο σερβιέτες την ώρα, για δύο ώρες συνεχόμενα,
• ζάλη, ταχυκαρδία ή λιποθυμική τάση,
• αιμορραγία με πιθανότητα εγκυμοσύνης,
• οποιαδήποτε αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση (δείτε τη μετεμμηνοπαυσιακή αιμορραγία).

Πόσο αίμα χάνετε πραγματικά: μετρήστε τη ροή στο σπίτι

Μια φυσιολογική περίοδος αφήνει περίπου 30 με 40 ml αίματος σε όλο τον κύκλο. Στις μελέτες, ως μηνορραγία ορίζεται απώλεια πάνω από 80 ml. Κανείς όμως δεν μετρά χιλιοστόλιτρα στο μπάνιο του. Γι’ αυτό οι σύγχρονες οδηγίες, όπως του βρετανικού NICE, δίνουν βάρος σε κάτι πιο απλό: πόσο η περίοδος επηρεάζει τη σωματική, κοινωνική και συναισθηματική σας ζωή.

Υπάρχουν πάντως τρόποι να φέρετε στο ιατρείο αντικειμενικά στοιχεία:

• Ημερολόγιο απορροφητικών: σημειώστε για κάθε ημέρα πόσες σερβιέτες ή ταμπόν χρησιμοποιήσατε και πόσο γεμάτα ήταν (λίγο, μισό, εντελώς). Σε αυτή τη λογική βασίζεται η κλίμακα PBAC, όπου σκορ πάνω από 100 θεωρείται ενδεικτικό μεγάλης απώλειας.
• Κύπελλο περιόδου: τα περισσότερα έχουν χαραγμένες ενδείξεις και χωρούν περίπου 20 με 30 ml. Αν το αδειάζετε γεμάτο κάθε δύο ώρες ή συχνότερα, η ροή είναι αυξημένη.
• Εφαρμογή κινητού: καταγράψτε ημέρες, ένταση, θρόμβους και συμπτώματα όπως η κόπωση. Τρεις κύκλοι δίνουν ξεκάθαρη εικόνα.

Φέρτε αυτές τις σημειώσεις στο ραντεβού. Ο γιατρός θα καταλάβει πολύ γρηγορότερα αν πρόκειται για μηνορραγία ή για μια έντονη, αλλά φυσιολογική για εσάς, περίοδο.

Η μηνορραγία σε κάθε ηλικία: διαφορετικές αιτίες, διαφορετικός έλεγχος

Η ίδια βαριά περίοδος σημαίνει άλλο πράγμα στα 15, στα 30 και στα 48. Η ηλικία καθοδηγεί τον γιατρό στο τι θα ψάξει πρώτα.

Εφηβεία

Τα πρώτα χρόνια μετά την έναρξη της περιόδου, οι κύκλοι είναι συχνά ανωορρηκτικοί: το ενδομήτριο παχαίνει χωρίς τη ρυθμιστική δράση της προγεστερόνης και αποπίπτει άτακτα και άφθονα. Υπάρχει όμως και μια αιτία που συχνά διαφεύγει. Οι διαταραχές πήξης, με συχνότερη τη νόσο von Willebrand, εντοπίζονται σε σημαντικό ποσοστό εφήβων με μηνορραγία, σε ορισμένες σειρές έως και περίπου μία στις πέντε. Ρινορραγίες, εύκολες μελανιές, παρατεταμένη αιμορραγία μετά από εξαγωγή δοντιού ή ανάλογο οικογενειακό ιστορικό είναι λόγοι για αιματολογικό έλεγχο.

Αναπαραγωγική ηλικία

Από τα 20 έως τα 40 κυριαρχούν οι ανατομικές αιτίες: ινομυώματα μήτρας, πολύποδες ενδομητρίου, αδενομύωση. Συχνές είναι και οι διαταραχές ωορρηξίας, για παράδειγμα στις πολυκυστικές ωοθήκες ή σε δυσλειτουργία του θυρεοειδούς. Πρόσφατη εγκυμοσύνη, χάλκινο σπείραμα και φάρμακα όπως τα αντιπηκτικά μπαίνουν επίσης στη λίστα.

Προεμμηνόπαυση

Μετά τα 40, οι ορμόνες κάνουν απότομες διακυμάνσεις. Κάποιοι κύκλοι είναι ανωορρηκτικοί, με παρατεταμένη ή πολύ άφθονη ροή. Αυτό είναι συχνό, όμως σε αυτή την ηλικία αυξάνεται και ο κίνδυνος υπερπλασίας ή καρκίνου του ενδομητρίου. Γι’ αυτό, πάνω από τα 45 ή με παράγοντες κινδύνου όπως παχυσαρκία, διαβήτης και σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, η βιοψία ενδομητρίου είναι συχνά απαραίτητη. Περισσότερα για τις αλλαγές αυτής της φάσης θα βρείτε στο άρθρο για την προεμμηνόπαυση.

Το σύστημα PALM-COEIN: πώς ταξινομεί ο γυναικολόγος τα αίτια

Διεθνώς, οι γυναικολόγοι χρησιμοποιούν την ταξινόμηση PALM-COEIN της FIGO. Είναι ένα ακρωνύμιο που λειτουργεί σαν λίστα ελέγχου, ώστε να μη μείνει καμία αιτία ανεξέταστη. Το πρώτο μέρος αφορά αλλαγές που φαίνονται στον υπέρηχο ή στην υστεροσκόπηση, το δεύτερο αιτίες που δεν φαίνονται με απεικόνιση.

• P, Polyp: πολύποδες ενδομητρίου ή τραχήλου.
• A, Adenomyosis: αδενομύωση, δηλαδή ενδομήτριος ιστός μέσα στο μυϊκό τοίχωμα της μήτρας. Δίνει βαριά και επώδυνη περίοδο.
• L, Leiomyoma: ινομυώματα, ιδίως όσα προβάλλουν στην κοιλότητα.
• M, Malignancy: υπερπλασία ή κακοήθεια.
• C, Coagulopathy: διαταραχές πήξης.
• O, Ovulatory dysfunction: διαταραχές ωορρηξίας.
• E, Endometrial: τοπική διαταραχή στους μηχανισμούς αιμόστασης του ίδιου του ενδομητρίου.
• I, Iatrogenic: φάρμακα ή συσκευές, όπως αντιπηκτικά και χάλκινο σπείραμα.
• N, Not yet classified: σπανιότερες αιτίες, όπως η ισθμοκήλη μετά από καισαρική τομή.

Δεν είναι σπάνιο να συνυπάρχουν δύο αιτίες. Μια γυναίκα με μικρό ινομύωμα στο τοίχωμα της μήτρας μπορεί, για παράδειγμα, να αιμορραγεί κυρίως λόγω ανωορρηξίας. Η σωστή αντιστοίχιση αλλάζει τη θεραπεία.

Σιδηροπενία μετά από μηνορραγία: πώς αναπληρώνετε τον σίδηρο

Πολλές γυναίκες φτάνουν στο ιατρείο με πολύ χαμηλή φερριτίνη, ενώ η αιμοσφαιρίνη είναι ακόμη φυσιολογική. Οι αποθήκες σιδήρου αδειάζουν πρώτες. Η κούραση, η δυσκολία συγκέντρωσης και η τριχόπτωση εμφανίζονται συχνά πριν από την αναιμία. Φερριτίνη κάτω από 30 ng/ml θεωρείται γενικά ένδειξη έλλειψης σιδήρου.

Συμπληρώματα από το στόμα

• Απορροφώνται καλύτερα με άδειο στομάχι ή με λίγο φαγητό, μαζί με πηγή βιταμίνης C, όπως ένας χυμός πορτοκαλιού.
• Κρατήστε απόσταση τουλάχιστον δύο ωρών από καφέ, τσάι, γαλακτοκομικά και αντιόξινα, γιατί μειώνουν την απορρόφηση.
• Μελέτες δείχνουν ότι η λήψη μέρα παρά μέρα απορροφάται εξίσου καλά ή και καλύτερα, ενώ ενοχλεί λιγότερο το στομάχι.
• Η δυσκοιλιότητα και τα σκούρα κόπρανα είναι αναμενόμενες παρενέργειες.
• Η αναπλήρωση των αποθηκών θέλει συνήθως τουλάχιστον τρεις μήνες. Μη σταματήσετε μόλις νιώσετε καλύτερα.

Ενδοφλέβιος σίδηρος

Όταν τα δισκία δεν γίνονται ανεκτά, όταν η αναιμία είναι σοβαρή ή όταν πλησιάζει προγραμματισμένη επέμβαση, ο σίδηρος χορηγείται ενδοφλέβια σε μία ή δύο συνεδρίες. Η αποκατάσταση είναι πολύ ταχύτερη.

Διατροφή

Κόκκινο κρέας, συκώτι, θαλασσινά, όσπρια και πράσινα φυλλώδη λαχανικά βοηθούν. Μόνη της όμως η διατροφή σπάνια αρκεί όταν η απώλεια συνεχίζεται κάθε μήνα. Η πραγματική λύση είναι να μειωθεί η ροή.

Πώς επιλέγεται η θεραπεία της μηνορραγίας: τα κριτήρια που μετρούν

Δεν υπάρχει μία θεραπεία που ταιριάζει σε όλες. Η επιλογή προκύπτει από τις απαντήσεις σε λίγες απλές ερωτήσεις:

• Σχεδιάζετε εγκυμοσύνη σύντομα; Τότε προτιμώνται μη ορμονικές λύσεις, όπως το τρανεξαμικό οξύ και τα αντιφλεγμονώδη, που λαμβάνονται μόνο τις ημέρες της περιόδου και δεν εμποδίζουν τη σύλληψη.
• Χρειάζεστε και αντισύλληψη; Το ορμονικό σπείραμα και τα αντισυλληπτικά χάπια καλύπτουν και τις δύο ανάγκες.
• Έχετε αντενδείξεις στα οιστρογόνα; Ιστορικό θρόμβωσης, ημικρανία με αύρα, κάπνισμα μετά τα 35 ή αρρύθμιστη υπέρταση αποκλείουν τα συνδυαστικά σκευάσματα. Το σπείραμα με λεβονοργεστρέλη ή τα σκευάσματα μόνο με προγεσταγόνο είναι συνήθως ασφαλείς εναλλακτικές.
• Υπάρχει ανατομική αιτία; Ένας πολύποδας ή ένα υποβλεννογόνιο ινομύωμα δεν θεραπεύεται με χάπια. Αφαιρείται.
• Πόσο σας ταλαιπωρεί ο πόνος; Τα αντιφλεγμονώδη μειώνουν ταυτόχρονα τη ροή και τον πόνο.
• Έχετε ολοκληρώσει την οικογένειά σας; Μόνο τότε συζητούνται οριστικές λύσεις, όπως η εξάχνωση ενδομητρίου.

Για ινομυώματα που προκαλούν μηνορραγία υπάρχουν πλέον και νεότερα σκευάσματα από του στόματος, που καταστέλλουν προσωρινά την ορμονική δραστηριότητα των ωοθηκών, με προσθήκη μικρής δόσης ορμονών για την προστασία των οστών. Η καταλληλότητά τους κρίνεται εξατομικευμένα.

Όποια αγωγή κι αν ξεκινήσετε, δώστε της χρόνο. Η αξιολόγηση γίνεται συνήθως μετά από τρεις κύκλους. Για το ορμονικό σπείραμα περιμένουμε περίπου έξι μήνες, γιατί τους πρώτους μήνες εμφανίζονται συχνά ακανόνιστες σταγόνες αίματος που υποχωρούν με τον καιρό.

Εξάχνωση ενδομητρίου: τι να γνωρίζετε πριν αποφασίσετε

Η εξάχνωση καταστρέφει τη λεπτή εσωτερική στιβάδα της μήτρας με θερμότητα, ραδιοσυχνότητες ή ψύξη. Γίνεται υστεροσκοπικά ή με ειδικές συσκευές που περνούν από τον τράχηλο, συνήθως ως ημερήσια επέμβαση και χωρίς τομές.

• Για ποιες είναι: για γυναίκες με μηνορραγία χωρίς σημαντική ανατομική αιτία, που δεν επιθυμούν άλλη εγκυμοσύνη και δεν βελτιώθηκαν με φάρμακα.
• Τι αποτέλεσμα να περιμένετε: οι περισσότερες γυναίκες έχουν σημαντική μείωση της ροής. Ένα μέρος σταματά εντελώς να έχει περίοδο, αυτό όμως δεν είναι εγγυημένο.
• Προϋπόθεση: πριν από την επέμβαση πρέπει να έχει αποκλειστεί υπερπλασία ή κακοήθεια με βιοψία ενδομητρίου.
• Εγκυμοσύνη: μετά την εξάχνωση η σύλληψη είναι απίθανη αλλά όχι αδύνατη, και αν συμβεί είναι επικίνδυνη. Χρειάζεται αξιόπιστη αντισύλληψη ή στείρωση.
• Ανάρρωση: κράμπες για μία με δύο ημέρες και υδαρές έκκριμα για μερικές εβδομάδες. Οι περισσότερες γυναίκες επιστρέφουν στη δουλειά μέσα σε λίγες ημέρες.

Σε σύγκριση με την υστερεκτομή, η ανάρρωση είναι πολύ ταχύτερη. Ένα ποσοστό γυναικών όμως χρειάζεται τελικά δεύτερη επέμβαση τα επόμενα χρόνια, κάτι που συζητάτε από πριν με τον γιατρό σας.

Πρακτικές συμβουλές για τις ημέρες της έντονης ροής

Μέχρι να αποδώσει η θεραπεία, μερικές απλές κινήσεις κάνουν τη διαφορά στην καθημερινότητα:

• Συνδυάστε κύπελλο ή ταμπόν με εσώρουχο περιόδου ή σερβιέτα νυκτός, ιδίως τη νύχτα και στις μεγάλες μετακινήσεις.
• Βάλτε αδιάβροχο κάλυμμα στο στρώμα. Ο ύπνος χωρίς το άγχος του «ατυχήματος» βοηθά περισσότερο απ’ όσο νομίζετε.
• Ταμπόν μεγαλύτερης απορροφητικότητας δεν σημαίνει περισσότερες ώρες χρήσης. Αλλάξτε το τουλάχιστον κάθε 4 με 8 ώρες, για να μειωθεί ο κίνδυνος συνδρόμου τοξικού σοκ.
• Για τον πόνο, προτιμήστε ιβουπροφαίνη ή μεφαιναμικό οξύ αντί για ασπιρίνη, που μπορεί να αυξήσει την αιμορραγία.
• Πίνετε άφθονα υγρά και μη σηκώνεστε απότομα όταν νιώθετε ζάλη.
• Κρατήστε στην τσάντα ένα σετ αλλαξιάς. Μικρό πράγμα, μεγάλη ασφάλεια.

Μύθοι και αλήθειες για τη βαριά περίοδο

• «Όλες οι γυναίκες στην οικογένειά μου έχουν βαριά περίοδο, άρα είναι φυσιολογικό.» Η οικογενειακή συχνότητα μπορεί να κρύβει διαταραχή πήξης ή ινομυώματα, που έχουν επίσης κληρονομική προδιάθεση. Χρειάζεται έλεγχος, όχι αποδοχή.
• «Η άφθονη περίοδος καθαρίζει τον οργανισμό.» Η περίοδος δεν αποβάλλει τοξίνες. Η μεγάλη απώλεια αίματος απλώς σας στερεί σίδηρο.
• «Το σπείραμα αυξάνει πάντα τη ροή.» Ισχύει για το χάλκινο. Το ορμονικό σπείραμα κάνει το αντίθετο και είναι από τις πιο αποτελεσματικές θεραπείες.
• «Η μόνη οριστική λύση είναι η αφαίρεση της μήτρας.» Οι περισσότερες γυναίκες βελτιώνονται με φαρμακευτική αγωγή ή με μια μικρή υστεροσκοπική επέμβαση.
• «Μετά τα 40 όλα οφείλονται στην εμμηνόπαυση.» Οι ορμονικές αλλαγές εξηγούν πολλά, όχι όμως τα πάντα. Κάθε νέα αλλαγή στη ροή σε αυτή την ηλικία πρέπει να ελέγχεται.

Συχνές Ερωτήσεις

Η μηνορραγία προκαλεί αναιμία;

Ναι, είναι η συχνότερη αιτία σιδηροπενικής αναιμίας στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Κούραση, ωχρότητα, τριχόπτωση και εύκολο λαχάνιασμα είναι τα συνηθισμένα σημάδια.

Είναι φυσιολογικοί οι θρόμβοι στην περίοδο;

Οι μικροί θρόμβοι τις ημέρες της έντονης ροής είναι συνηθισμένοι. Θρόμβοι μεγαλύτεροι από περίπου 2,5 εκατοστά, ή πολλοί σε κάθε κύκλο, χρειάζονται έλεγχο.

Μπορεί η μηνορραγία να επηρεάσει τη γονιμότητα;

Η ίδια η αιμορραγία όχι, οι αιτίες της όμως μπορεί: υποβλεννογόνια ινομυώματα, πολύποδες και διαταραχές ωορρηξίας δυσκολεύουν τη σύλληψη και αντιμετωπίζονται.

Τι διαφορά έχει η μηνορραγία από τη μητρορραγία;

Μηνορραγία είναι η υπερβολική αιμορραγία στη διάρκεια της περιόδου. Μητρορραγία είναι η αιμορραγία εκτός περιόδου, ανάμεσα σε δύο κύκλους.

Πότε να πάω στον γιατρό για βαριά περίοδο;

Όταν η περίοδος διαρκεί πάνω από επτά ημέρες, όταν αλλάζετε προστασία κάθε μία με δύο ώρες ή όταν η κούραση επηρεάζει την καθημερινότητά σας.

Μπορεί το χάλκινο σπιράλ να αυξήσει τη ροή της περιόδου;

Ναι. Το χάλκινο σπείραμα αυξάνει συχνά τη διάρκεια και την ποσότητα της περιόδου, κυρίως τους πρώτους μήνες μετά την τοποθέτηση. Αν η ροή σάς εξαντλεί ή προκαλεί αναιμία, συζητήστε με τον γιατρό σας την αλλαγή σε σπείραμα με λεβονοργεστρέλη, που μειώνει σημαντικά την αιμορραγία.

Η μηνορραγία μπορεί να είναι σημάδι καρκίνου;

Σπάνια, και κυρίως σε γυναίκες άνω των 45 ετών ή με παράγοντες κινδύνου όπως παχυσαρκία, διαβήτης και σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Γι’ αυτό σε αυτές τις περιπτώσεις γίνεται βιοψία ενδομητρίου. Στις νεότερες γυναίκες η αιτία είναι σχεδόν πάντα καλοήθης.

Γιατί η περίοδος έγινε πιο βαριά μετά τη διακοπή του αντισυλληπτικού χαπιού;

Το χάπι λεπταίνει το ενδομήτριο και κάνει την περίοδο πιο ελαφριά. Όταν το σταματήσετε, επανέρχεται ο φυσικός σας κύκλος, που μπορεί να ήταν πάντα πιο έντονος. Αν η ροή παραμένει μεγάλη μετά από τρεις κύκλους, χρειάζεται γυναικολογική εκτίμηση.

Μπορώ να μειώσω τη ροή της περιόδου με τη διατροφή;

Καμία δίαιτα δεν θεραπεύει τη μηνορραγία. Μια διατροφή πλούσια σε σίδηρο και βιταμίνη C βοηθά όμως να αναπληρωθούν οι απώλειες και να προληφθεί η αναιμία. Όταν υπάρχει παχυσαρκία, η απώλεια βάρους βοηθά στη ρύθμιση της ωορρηξίας και συχνά βελτιώνει τον κύκλο.