Είναι η αιμορραγία από το γεννητικό σύστημα της γυναίκας που συμβαίνει μετά την εμμηνόπαυση, δηλαδή μετά από 12 συνεχόμενους μήνες χωρίς περίοδο. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, διαπιστώνεται τελικά μια απλή αιτία. Ωστόσο, σε μερικές περιπτώσεις η αιμορραγία αυτή μπορεί να προέρχεται από κάποια σοβαρή παθολογική κατάσταση. Αν εμφανίσετε αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση, πρέπει να επισκεφθείτε το γιατρό σας το συντομότερο δυνατό.
Οι αιτίες της μετεμμηνοπαυσιακής αιμορραγίας είναι πολλές. Η συνηθέστερη είναι η ξηρότητα του κόλπου λόγω της ανεπάρκειας των οιστρογόνων. Ο βλεννογόνος του κόλπου (ο ιστός που καλύπτει το εσωτερικό του τοίχωμα) γίνεται πολύ ξηρός και λεπτός και η ανάπτυξη τριβής στις ξηρές επιφάνειες του κόλπου μπορεί να προκαλέσει αιμορραγία. Οι γυναίκες που παίρνουν θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης (Θ.Ο.Υ.) με την οποία δεν συνεχίζεται ο έμμηνος κύκλος, είναι δυνατό να εμφανίσουν επεισόδια αιμορραγίας. Η αιμορραγία μπορεί επίσης να προέρχεται από έλκη, σχισμές ή βλάβες του αιδοίου. Με αιμορραγία εκδηλώνονται συχνά οι βλάβες του κόλπου, οι πολύποδες του τραχήλου, ο καρκίνος του τραχήλου, οι πολύποδες του ενδομητρίου (του ιστού που καλύπτει το εσωτερικό της μήτρας), η υπερβολική πάχυνση του ενδομητρίου (υπερπλασία ενδομητρίου), ο καρκίνος του ενδομητρίου, τα ινομυώματα της μήτρας, ο καρκίνος των ωοθηκών και οι όγκοι που παράγουν οιστρογόνα και αναπτύσσονται σε άλλα όργανα όπως είναι οι ωοθήκες.
Η διάγνωση θα βασιστεί στο ιστορικό, τη φυσική εξέταση, που περιλαμβάνει διεξοδική επισκόπηση του αιδοίου, του κόλπου και του τραχήλου με τη βοήθεια κολποδιαστολέα και ειδικού οπτικού οργάνου, καθώς και τη γενική εξέταση για άλλα παθολογικά προβλήματα. Ο γιατρός μπορεί να ζητήσει να γίνει κολπικό υπερηχογράφημα με το οποίο είναι δυνατή η μέτρηση του πάχους του ενδομητρίου. Όταν το πάχος του είναι μικρότερο από 5 mm, ο κίνδυνος καρκίνου του ενδομητρίου είναι κάτω από 1%.
Άλλες εξετάσεις που μπορεί να χρειαστεί να γίνουν είναι η υστεροσκόπηση και η βιοψία. Η υστεροσκόπηση περιλαμβάνει την εισαγωγή ενός μικρού ενδοσκοπίου στην κοιλότητα της μήτρας, απ’ όπου λαμβάνεται ένα μικρό δείγμα ιστού του ενδομητρίου για περαιτέρω μικροσκοπική (ιστολογική) εξέταση. Αυτή η επέμβαση γίνεται συχνά στο εξωτερικό ιατρείο (δεν απαιτείται εισαγωγή στο νοσοκομείο). Με αυτή την εξέταση διαπιστώνονται επίσης και αφαιρούνται οι πολύποδες και τα μικρά ινομυώματα.
Όταν η διάγνωση είναι καρκίνος, απαιτείται κάποιου είδους χειρουργική επέμβαση.
Πότε μιλάμε για μετεμμηνοπαυσιακή αιμορραγία
Σήμερα ως εμμηνόπαυση ορίζεται η απουσία περιόδου για 12 συνεχείς μήνες. Κάθε κολπική αιμορραγία μετά από αυτό το διάστημα, ακόμη και μία μόνο ροζ ή καφέ κηλίδα, θεωρείται μετεμμηνοπαυσιακή και χρειάζεται έλεγχο. Δεν έχει σημασία η ποσότητα. Έχει σημασία ότι συνέβη.
Πόσο συχνά κρύβεται κάτι σοβαρό
Στις περισσότερες γυναίκες η αιτία είναι καλοήθης, με συχνότερη την ατροφία του κόλπου και του ενδομητρίου. Σε περίπου μία στις δέκα, όμως, η αιμορραγία είναι το πρώτο σημάδι καρκίνου του ενδομητρίου. Το καλό νέο: επειδή το σύμπτωμα εμφανίζεται νωρίς, η διάγνωση γίνεται συνήθως σε αρχικό στάδιο, όταν η θεραπεία έχει πολύ υψηλά ποσοστά ίασης. Αυτός είναι ο λόγος που δεν περιμένουμε να επαναληφθεί.
Θεραπεία ανάλογα με την αιτία
- Ατροφία κόλπου: τοπικά οιστρογόνα σε κρέμα ή κολπικά δισκία, ενυδατικά και λιπαντικά.
- Πολύποδες ενδομητρίου ή τραχήλου: αφαίρεση με υστεροσκόπηση και ιστολογική εξέταση. Δείτε περισσότερα για τους πολύποδες μήτρας.
- Υπερπλασία ενδομητρίου: προγεσταγόνα και στενή παρακολούθηση, ή υστερεκτομή όταν υπάρχει ατυπία.
- Αιμορραγία από ορμονική θεραπεία: αναπροσαρμογή του σχήματος, αφού πρώτα ελεγχθεί το ενδομήτριο.
- Καρκίνος: χειρουργική αντιμετώπιση από εξειδικευμένη ομάδα γυναικολογικής ογκολογίας.
Τι να σημειώσετε πριν από το ραντεβού
Πότε είχατε την τελευταία σας περίοδο, πότε εμφανίστηκε το αίμα και πόσο ήταν, αν σχετίζεται με επαφή, ποια φάρμακα παίρνετε (αντιπηκτικά, ορμόνες, ταμοξιφαίνη) και πότε κάνατε τελευταία φορά τεστ Παπ. Οι πληροφορίες αυτές κατευθύνουν τον έλεγχο και γλιτώνουν χρόνο.
Ποιες γυναίκες έχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής αιτίας
Κάθε αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση ελέγχεται, ανεξάρτητα από το ιστορικό. Ορισμένοι παράγοντες όμως αυξάνουν την πιθανότητα να βρεθεί υπερπλασία ή κακοήθεια στο ενδομήτριο, και ο γιατρός τους λαμβάνει υπόψη για το πόσο εκτεταμένος θα είναι ο έλεγχος:
- Παχυσαρκία: ο λιπώδης ιστός παράγει οιστρογόνα και μετά την εμμηνόπαυση. Είναι ο σημαντικότερος τροποποιήσιμος παράγοντας κινδύνου.
- Σακχαρώδης διαβήτης και υπέρταση.
- Οιστρογόνα χωρίς προγεσταγόνο σε γυναίκα με μήτρα.
- Ταμοξιφαίνη για καρκίνο μαστού.
- Ιστορικό αραιών περιόδων ή πολυκυστικών ωοθηκών, που σημαίνει πολλά χρόνια έκθεσης σε οιστρογόνα χωρίς ωορρηξία.
- Καμία εγκυμοσύνη και αργή εμμηνόπαυση, μετά τα 55.
- Οικογενειακό ιστορικό συνδρόμου Lynch, δηλαδή κληρονομικής προδιάθεσης σε καρκίνο του παχέος εντέρου και του ενδομητρίου.
Η απουσία παραγόντων κινδύνου δεν σημαίνει ότι η αιμορραγία μπορεί να αγνοηθεί. Σημαίνει απλώς ότι η πιθανότητα καλοήθους αιτίας είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Τι δείχνει το πάχος του ενδομητρίου στο υπερηχογράφημα
Το διακολπικό υπερηχογράφημα είναι η πρώτη εξέταση σχεδόν σε όλες τις γυναίκες. Μετρά το πάχος του ενδομητρίου, δηλαδή του εσωτερικού τοιχώματος της μήτρας, που μετά την εμμηνόπαυση πρέπει να είναι λεπτό.
- Λεπτό ενδομήτριο, 4 mm ή λιγότερο: η πιθανότητα καρκίνου είναι πολύ χαμηλή. Αν η αιμορραγία ήταν μεμονωμένη, συνήθως αρκεί η παρακολούθηση.
- Παχύτερο ενδομήτριο: χρειάζεται λήψη ιστού για ιστολογική εξέταση.
- Ενδομήτριο που δεν απεικονίζεται καλά, για παράδειγμα λόγω ινομυωμάτων ή θέσης της μήτρας: προχωράμε σε βιοψία ή υστεροσκόπηση.
Ένα λεπτό ενδομήτριο δεν τελειώνει πάντα τη διερεύνηση. Αν η αιμορραγία επαναληφθεί, ο έλεγχος συνεχίζεται ανεξάρτητα από την προηγούμενη μέτρηση. Σε γυναίκες που λαμβάνουν ορμονική θεραπεία ή ταμοξιφαίνη, τα όρια ερμηνεύονται διαφορετικά, γιατί τα φάρμακα αυτά αλλάζουν την εικόνα του ενδομητρίου.
Βιοψία ενδομητρίου στο ιατρείο: τι να περιμένετε
Η απλούστερη μέθοδος λήψης ιστού είναι η βιοψία με λεπτό, εύκαμπτο σωληνάκι, που περνά από τον τράχηλο στη μήτρα και αναρροφά μικρό δείγμα. Γίνεται στο ιατρείο, χωρίς νάρκωση, και διαρκεί λίγα λεπτά.
- Πριν: ένα απλό παυσίπονο περίπου μία ώρα πριν βοηθά. Ενημερώστε τον γιατρό αν παίρνετε αντιπηκτικά.
- Κατά τη διάρκεια: οι περισσότερες γυναίκες νιώθουν κράμπα παρόμοια με πόνο περιόδου, για λίγα δευτερόλεπτα.
- Μετά: ήπιος πόνος και λίγη αιμορραγία για μία με δύο ημέρες είναι αναμενόμενα. Αποφύγετε επαφή και ταμπόν για λίγες ημέρες.
- Αποτελέσματα: η ιστολογική απάντηση χρειάζεται συνήθως μία με δύο εβδομάδες.
Αν ο τράχηλος είναι στενός, η βιοψία δεν δίνει επαρκές υλικό ή υπάρχει υποψία πολύποδα, ο γιατρός θα προτείνει υστεροσκόπηση, που επιτρέπει άμεση όραση της κοιλότητας και στοχευμένη αφαίρεση βλαβών.
Αίμα που δεν προέρχεται από τη μήτρα
Μετά την εμμηνόπαυση δεν είναι πάντα εύκολο να καταλάβετε από πού προέρχεται μια μικρή ποσότητα αίματος στο εσώρουχο ή στο χαρτί. Η πηγή μπορεί να είναι:
- Το ουροποιητικό: αίμα στα ούρα από λοίμωξη, λίθο ή, σπανιότερα, όγκο της ουροδόχου κύστης. Συχνά συνοδεύεται από κάψιμο ή συχνοουρία.
- Το έντερο: αιμορροΐδες ή ραγάδα δίνουν φρέσκο αίμα μετά την κένωση. Αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου μαζί με αίμα χρειάζεται διερεύνηση από γαστρεντερολόγο.
- Το δέρμα του αιδοίου: ερεθισμοί, ρωγμές από ξηρότητα ή δερματοπάθειες όπως ο σκληροατροφικός λειχήνας.
Η γυναικολογική εξέταση ξεχωρίζει συνήθως γρήγορα την προέλευση. Μια γενική εξέταση ούρων είναι απλή και χρήσιμη όταν η εικόνα δεν είναι σαφής. Μην προσπαθήσετε να το διαπιστώσετε μόνη σας: η σωστή ερμηνεία χρειάζεται εξέταση.
Ταμοξιφαίνη και αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση
Η ταμοξιφαίνη προστατεύει τον μαστό, όμως στη μήτρα δρα σαν ασθενές οιστρογόνο. Αυξάνει την πιθανότητα πολυπόδων, υπερπλασίας και, σε μικρό βαθμό, καρκίνου του ενδομητρίου. Στο υπερηχογράφημα το ενδομήτριο φαίνεται συχνά παχύ, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα βλάβη.
Γι’ αυτό δεν γίνεται τακτικός υπερηχογραφικός έλεγχος σε γυναίκες χωρίς συμπτώματα. Αντίθετα, οποιαδήποτε κολπική αιμορραγία ή κηλίδωση κατά τη θεραπεία πρέπει να αναφέρεται αμέσως και να διερευνάται, συνήθως με υστεροσκόπηση. Μη διακόψετε την ταμοξιφαίνη χωρίς συνεννόηση με τον ογκολόγο σας.
Αιμορραγία κατά τη θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης: τι είναι αναμενόμενο
Το είδος της θεραπείας καθορίζει τι θεωρείται φυσιολογικό:
- Κυκλικό σχήμα: το προγεσταγόνο λαμβάνεται μερικές ημέρες κάθε μήνα και ακολουθεί προγραμματισμένη αιμορραγία, που μοιάζει με ελαφριά περίοδο. Ανησυχητική είναι η αιμορραγία σε άλλο χρόνο, πολύ βαριά ή παρατεταμένη.
- Συνεχές συνδυασμένο σχήμα: οιστρογόνο και προγεσταγόνο κάθε μέρα. Ακανόνιστες κηλίδες είναι συχνές τους πρώτους τρεις έως έξι μήνες. Αν συνεχίζονται μετά από αυτό ή εμφανιστούν αφού είχαν σταματήσει, χρειάζεται έλεγχος του ενδομητρίου.
Πριν αλλάξει το σχήμα για να «σταματήσει» η αιμορραγία, πρέπει πρώτα να αποκλειστεί οργανική αιτία.
Πρόληψη της ατροφίας του κόλπου
Η ατροφία είναι η πιο συχνή αιτία, και η πιο εύκολη να προληφθεί. Ο λεπτός, ξηρός βλεννογόνος τραυματίζεται εύκολα και ευνοεί και την κολπίτιδα.
- Χρησιμοποιείτε κολπικό ενυδατικό δύο με τρεις φορές την εβδομάδα και λιπαντικό στην επαφή.
- Αποφύγετε τα αρωματισμένα σαπούνια, τις κολπικές πλύσεις και τα σερβιετάκια καθημερινής χρήσης, που ερεθίζουν.
- Αν τα συμπτώματα επιμένουν, τα τοπικά οιστρογόνα χαμηλής δόσης είναι ασφαλή για τις περισσότερες γυναίκες και αποκαθιστούν τον βλεννογόνο μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Η τακτική σεξουαλική δραστηριότητα, όταν είναι άνετη, βοηθά επίσης στη διατήρηση της ελαστικότητας και της αιμάτωσης των ιστών.
Η αναμονή των αποτελεσμάτων και η ψυχολογική πλευρά
Η φράση «αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση» φέρνει συχνά στο μυαλό το χειρότερο σενάριο. Είναι φυσικό. Η πραγματικότητα όμως είναι καθησυχαστική: οι περισσότερες γυναίκες που ελέγχονται έχουν καλοήθη αιτία, και ακόμη και όταν βρεθεί κάτι σοβαρό, συνήθως βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο.
Δύο πράγματα βοηθούν στο διάστημα της αναμονής. Πρώτον, ρωτήστε από την αρχή πότε και πώς θα ενημερωθείτε για τα αποτελέσματα, ώστε να μη μένετε σε αβεβαιότητα. Δεύτερον, γράψτε τις ερωτήσεις σας πριν από το επόμενο ραντεβού: τι σημαίνει το εύρημα, χρειάζεται θεραπεία, πότε γίνεται επανέλεγχος. Η καθαρή πληροφορία μειώνει το άγχος περισσότερο από οποιαδήποτε διαβεβαίωση.
Αιμορραγία μετά από σεξουαλική επαφή στην εμμηνόπαυση
Η κηλίδωση αμέσως μετά την επαφή οφείλεται συχνότερα σε ατροφία του κόλπου ή σε πολύποδα του τραχήλου, που αιμορραγούν εύκολα με την τριβή. Δεν πρέπει όμως να θεωρείται αυτονόητα αθώα, γιατί η αιμορραγία μετά από επαφή είναι και ένα από τα πρώτα σημάδια παθήσεων του τραχήλου.
Ο γιατρός θα εξετάσει προσεκτικά τον τράχηλο με κολποδιαστολέα. Αν το τελευταίο τεστ Παπ ή HPV δεν είναι πρόσφατο ή υπάρχει ύποπτη περιοχή, θα προταθεί νέα λήψη ή κολποσκόπηση. Οι πολύποδες του τραχήλου αφαιρούνται συνήθως εύκολα στο ιατρείο και στέλνονται για ιστολογική εξέταση. Μέχρι να ολοκληρωθεί ο έλεγχος, χρησιμοποιήστε άφθονο λιπαντικό ή αποφύγετε την επαφή αν προκαλεί πόνο.
Υπερπλασία ενδομητρίου: με ή χωρίς ατυπία κάνει τη διαφορά
Όταν η βιοψία δείχνει υπερπλασία, το πιο σημαντικό στοιχείο της απάντησης είναι αν υπάρχει ατυπία στα κύτταρα.
- Υπερπλασία χωρίς ατυπία: ο κίνδυνος εξέλιξης σε καρκίνο είναι χαμηλός. Αντιμετωπίζεται συνήθως με προγεσταγόνα, ιδανικά με ορμονικό ενδομήτριο σπείραμα, για τουλάχιστον έξι μήνες, και επανάληψη της βιοψίας. Βοηθά σημαντικά η απώλεια βάρους και η διακοπή οιστρογόνων χωρίς προγεσταγόνο.
- Υπερπλασία με ατυπία: θεωρείται προκαρκινική κατάσταση, και μετά την εμμηνόπαυση η συνήθης σύσταση είναι ολική υστερεκτομή, γιατί σε σημαντικό ποσοστό συνυπάρχει ήδη καρκίνος.
Αν έχετε ακόμη ακανόνιστες περιόδους και δεν έχουν περάσει 12 μήνες από την τελευταία, η αιμορραγία δεν είναι τυπικά μετεμμηνοπαυσιακή. Τα όρια ανάμεσα στο φυσιολογικό και το ανησυχητικό σε αυτή τη φάση περιγράφονται στον οδηγό για την προεμμηνόπαυση.
Για εξατομικευμένη εκτίμηση της περίπτωσής σας, κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Παναγιώτη Πολύζο στο ιατρείο της Αθήνας ή του Βόλου.
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι ποτέ φυσιολογική η αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση;
Όχι. Ακόμη και μία μικρή κηλίδα πρέπει να ελεγχθεί. Τις περισσότερες φορές η αιτία είναι αθώα, αλλά μόνο η εξέταση μπορεί να το επιβεβαιώσει.
Ποια είναι η συχνότερη αιτία;
Η ατροφία του βλεννογόνου του κόλπου και του ενδομητρίου λόγω έλλειψης οιστρογόνων. Ακολουθούν οι πολύποδες, η υπερπλασία του ενδομητρίου και η ορμονική θεραπεία.
Ποιες εξετάσεις θα χρειαστώ;
Γυναικολογική εξέταση και διακολπικό υπερηχογράφημα για τη μέτρηση του πάχους του ενδομητρίου. Αν το ενδομήτριο είναι πεπαχυσμένο ή η αιμορραγία επιμένει, ακολουθούν υστεροσκόπηση και βιοψία.
Μπορεί να φταίει η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης;
Ναι. Μικρές αιμορραγίες είναι συχνές στους πρώτους μήνες της αγωγής. Αν συνεχίζονται πέρα από το πρώτο εξάμηνο ή εμφανιστούν ξαφνικά αργότερα, χρειάζεται έλεγχος του ενδομητρίου.
Πόσο γρήγορα πρέπει να εξεταστώ;
Μέσα σε λίγες ημέρες, χωρίς να περιμένετε αν θα ξανασυμβεί. Δεν πρόκειται για επείγον της ίδιας νύχτας, εκτός αν η αιμορραγία είναι έντονη, όμως δεν αναβάλλεται για μήνες.
Αν το υπερηχογράφημα είναι φυσιολογικό, χρειάζομαι βιοψία;
Αν το ενδομήτριο είναι λεπτό και η αιμορραγία ήταν μεμονωμένη, συνήθως δεν χρειάζεται άμεσα βιοψία. Αν όμως η αιμορραγία επανεμφανιστεί, συνεχίζεται ή υπάρχουν παράγοντες κινδύνου, ο γιατρός θα προχωρήσει σε λήψη ιστού ή υστεροσκόπηση, ανεξάρτητα από την προηγούμενη μέτρηση.
Πονάει η βιοψία ενδομητρίου;
Οι περισσότερες γυναίκες νιώθουν μια έντονη κράμπα για λίγα δευτερόλεπτα, παρόμοια με πόνο περιόδου. Ένα απλό παυσίπονο πριν από την εξέταση βοηθά. Αν ο τράχηλος είναι πολύ στενός ή ο πόνος δεν είναι ανεκτός, η λήψη γίνεται υστεροσκοπικά με αναισθησία.
Ροζ ή καφέ υγρά μετά την εμμηνόπαυση χρειάζονται έλεγχο;
Ναι. Τα ροζ ή καφέ υγρά περιέχουν αίμα και αντιμετωπίζονται όπως κάθε αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση. Το ίδιο ισχύει για υδαρή υγρά με άσχημη οσμή που επιμένουν.
Μπορώ να έχω αιμορραγία μετά από υστερεκτομή;
Αν έχει αφαιρεθεί η μήτρα, δεν μπορεί να υπάρξει αιμορραγία από το ενδομήτριο. Αιμορραγία μπορεί όμως να προέλθει από τον κόλπο, τον τράχηλο αν έχει διατηρηθεί ή το ουροποιητικό, και χρειάζεται εξέταση.
Η αιμορραγία σταμάτησε μόνη της. Χρειάζεται ακόμη ραντεβού;
Ναι. Το ότι η αιμορραγία σταμάτησε δεν αποκλείει υποκείμενη αιτία. Ο έλεγχος αφορά τον λόγο που εμφανίστηκε, όχι το αν συνεχίζεται. Κλείστε ραντεβού μέσα στις επόμενες ημέρες.