Διαβήτης Κύησης: Καμπύλη Σακχάρου, Τιμές και Διατροφή

Διαβήτης Κύησης

Τι είναι ο διαβήτης κύησης;

Ο σακχαρώδης διαβήτης χαρακτηρίζεται από αυξημένα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Στο διαβήτη κύησης (gestational diabetes), αυτή η διαταραχή του μεταβολισμού του σακχάρου της γυναίκας ανακαλύπτεται η πρωτοεμφανίζεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, συνήθως στο δεύτερο τρίμηνο. Παρουσιάζεται στο 4-8% των κυήσεων. Ο πλακούντας παράγει ορμόνες που μειώνουν τη δράση της ινσουλίνης (της ορμόνης που παράγεται από το πάγκρεας της γυναίκας με σκοπό να ρυθμίζει το σάκχαρό της). Σε γυναίκες με διαβήτη κύησης, η ινσουλίνη δεν καταφέρνει να ρυθμίσει σωστά τα επίπεδα του σακχάρου, με αποτέλεσμα το αυξημένο σάκχαρο να περνάει μέσω του πλακούντα στο έμβρυο.

Ποια είναι τα συμπτώματα του διαβήτη κύησης;

Συνήθως οι περισσότερες έγκυες είναι ασυμπτωματικές. Παρ΄όλα αυτά, μπορεί να παρατηρηθούν κάποια συμπτώματα, όπως συχνές ουρολοιμώξεις και κολπίτιδες, αυξημένη δίψα, αυξημένη όρεξη, συχνοουρία, αλλαγή στην όραση, εύκολη κόπωση και αδυναμία.

Διάγνωση διαβήτη κύησης

Έλεγχος τιμής σακχάρου νηστική

Από την πρώτη επίσκεψη της στον μαιευτήρα, η γυναίκα πρέπει να ελέγχεται με μέτρηση σακχάρου νηστείας, το οποίο πρέπει να ελέγχεται σε τακτά χρονικά διαστήματα. Αν το σάκχαρο νηστείας είναι μεγαλύτερο από 92mgr/dl, τότε τίθεται η διάγνωση σακχαρώδη διαβήτη κύησης και η έγκυος γυναίκα χρήζει περαιτέρω αντιμετώπισης.

Καμπύλη σακχάρου (δοκιμασία ανοχής στη γλυκόζη) μεταξύ 24^ης – 28^ης εβδομάδας κύησης

Σήμερα προτείνεται έλεγχος σακχάρου νηστείας, και εκ νέου μέτρηση μία και δύο ώρες μετά από λήψη 75 γραμμαρίων γλυκόζης. Εάν έστω και μια τιμή είναι ίση ή μεγαλύτερη των φυσιολογικών τιμών, τίθεται η διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη κύησης.

Οι φυσιολογικές τιμές στην καμπύλη σακχάρου (με 75 γραμμάρια γλυκόζης) είναι:

• Σάκχαρο νηστείας: μικρότερο του 92 mgr/dl.
• Σάκχαρο σε 60 λεπτά: μικρότερο του 180 mgr/dl.
• Σάκχαρο σε 120 λεπτά: μικρότερο του 153 mgr/dl.

Πριν την εξέταση, οι οδηγίες για την σωστή προετοιμασία της εγκύου είναι οι εξής: Δύο μέρες πριν τη δοκιμασία, η έγκυος θα πρέπει να καταναλώνει υδατάνθρακες (μακαρόνια, ρύζι, δημητριακά, γλυκά). Η εξέταση θα πρέπει να γίνεται πρωί και η έγκυος θα πρέπει να παραμείνει νηστική (επιτρέπεται μόνο το νερό), από το προηγούμενο βράδυ μέχρι να συμπληρωθεί το 12ωρο.

Ποιες γυναίκες έχουν αυξημένο κίνδυνο για διαβήτη κύησης

Ο διαβήτης κύησης μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε έγκυο, ακόμη και χωρίς κανέναν προδιαθεσικό παράγοντα. Γι’ αυτό η καμπύλη σακχάρου γίνεται σε όλες. Η πιθανότητα είναι μεγαλύτερη όταν:

• ο δείκτης μάζας σώματος πριν από την εγκυμοσύνη είναι πάνω από 30,
• η ηλικία της μητέρας είναι άνω των 35 ετών,
• υπήρξε διαβήτης κύησης σε προηγούμενη εγκυμοσύνη,
• έχει γεννηθεί προηγούμενο παιδί με βάρος πάνω από 4 κιλά,
• υπάρχει σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 σε γονέα ή αδέλφια,
• η γυναίκα έχει σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών,
• η κύηση είναι πολύδυμη.

Σε γυναίκες υψηλού κινδύνου ο γιατρός μπορεί να ζητήσει έλεγχο σακχάρου ήδη από το πρώτο τρίμηνο και να επαναλάβει την καμπύλη στις 24 με 28 εβδομάδες.

Πώς γίνεται η καμπύλη σακχάρου βήμα βήμα

1. Τρώτε κανονικά, με υδατάνθρακες, τις τρεις προηγούμενες ημέρες. Δεν κάνετε δίαιτα πριν από την εξέταση.
2. Μένετε νηστική 8 με 12 ώρες. Επιτρέπεται μόνο νερό.
3. Το πρωί γίνεται η πρώτη αιμοληψία για το σάκχαρο νηστείας.
4. Πίνετε μέσα σε πέντε λεπτά ένα διάλυμα με 75 γραμμάρια γλυκόζης.
5. Ακολουθούν δύο ακόμη αιμοληψίες, στη μία και στις δύο ώρες.

Στο διάστημα της αναμονής μένετε καθιστή, δεν τρώτε και δεν καπνίζετε. Η εξέταση διαρκεί περίπου δυόμισι ώρες. Το διάλυμα είναι πολύ γλυκό και σε ορισμένες γυναίκες προκαλεί ναυτία. Αν κάνετε εμετό, η εξέταση επαναλαμβάνεται άλλη ημέρα.

Πότε τίθεται η διάγνωση: αρκεί μία μόνο τιμή ίση ή μεγαλύτερη από τα όρια, δηλαδή 92 mg/dl νηστείας, 180 mg/dl στη μία ώρα ή 153 mg/dl στις δύο ώρες.

Επιπτώσεις του διαβήτη κύησης στο έμβρυο και στη μητέρα

Όταν το σάκχαρο της μητέρας μένει υψηλό, περνά στο έμβρυο μέσω του πλακούντα. Το πάγκρεας του εμβρύου απαντά παράγοντας περισσότερη ινσουλίνη, που λειτουργεί σαν αυξητική ορμόνη. Αν ο διαβήτης δεν ρυθμιστεί, αυξάνεται η πιθανότητα για:

• Μακροσωμία: βάρος γέννησης πάνω από 4 κιλά, με δυσκολότερο τοκετό και περισσότερες καισαρικές.
• Υπογλυκαιμία του νεογνού τις πρώτες ώρες μετά τη γέννηση.
• Πολυυδράμνιο και πρόωρο τοκετό.
• Αναπνευστική δυσχέρεια και ίκτερο του νεογνού.
• Προεκλαμψία στη μητέρα. Δείτε περισσότερα για την υπέρταση στην κύηση.

Το σημαντικό είναι ότι με σωστή ρύθμιση του σακχάρου οι κίνδυνοι αυτοί πλησιάζουν εκείνους μιας εγκυμοσύνης χωρίς διαβήτη. Ο διαβήτης κύησης δεν προκαλεί συγγενείς ανωμαλίες, γιατί εμφανίζεται μετά τον σχηματισμό των οργάνων.

Διατροφή στον διαβήτη κύησης

Η διατροφή είναι η πρώτη και συχνά η μόνη θεραπεία. Περίπου επτά με οκτώ στις δέκα γυναίκες ρυθμίζονται χωρίς φάρμακα. Στόχος δεν είναι να κοπούν οι υδατάνθρακες, αλλά να μοιραστούν σωστά μέσα στην ημέρα.

• Τρία κύρια γεύματα και δύο με τρία μικρά σνακ, σε σταθερές ώρες. Δεν παραλείπετε γεύματα.
• Υδατάνθρακες ολικής άλεσης σε μετρημένες μερίδες: ψωμί ολικής, βρώμη, όσπρια, καστανό ρύζι.
• Πρωτεΐνη σε κάθε γεύμα: αυγό, γιαούρτι, τυρί, κοτόπουλο, ψάρι, όσπρια. Καθυστερεί την απορρόφηση του σακχάρου.
• Άφθονα λαχανικά, ωμά ή μαγειρεμένα.
• Φρούτα έως δύο με τρία την ημέρα, ολόκληρα και όχι σε χυμό, ιδανικά μαζί με πρωτεΐνη.
• Αποφεύγετε ζάχαρη, γλυκά, αναψυκτικά, χυμούς, λευκό ψωμί και μεγάλες μερίδες ζυμαρικών.

Το πρωινό θέλει προσοχή: το πρωί η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι μεγαλύτερη. Προτιμήστε αυγό με μια φέτα ψωμί ολικής ή γιαούρτι με ξηρούς καρπούς αντί για δημητριακά και χυμό. Ένα μικρό σνακ με πρωτεΐνη πριν από τον ύπνο βοηθά το πρωινό σάκχαρο νηστείας.

Γενικές ιδέες για ισορροπημένα γεύματα θα βρείτε στο άρθρο για τις καλύτερες τροφές για την εγκυμοσύνη. Το ακριβές διαιτολόγιο το καθορίζει διαιτολόγος ή ο γιατρός σας, με βάση το βάρος και τις μετρήσεις σας.

Άσκηση, μετρήσεις σακχάρου και πότε χρειάζεται ινσουλίνη

Άσκηση: ένα περπάτημα 15 με 20 λεπτών μετά τα κύρια γεύματα μειώνει αισθητά το μεταγευματικό σάκχαρο. Συνολικά στοχεύετε σε 150 λεπτά μέτριας δραστηριότητας την εβδομάδα, εφόσον δεν υπάρχει μαιευτική αντένδειξη.

Αυτοέλεγχος: θα μετράτε το σάκχαρό σας στο σπίτι, συνήθως τέσσερις φορές την ημέρα: το πρωί νηστική και μετά τα τρία κύρια γεύματα. Οι συνήθεις στόχοι είναι:

• νηστείας: κάτω από 95 mg/dl,
• μία ώρα μετά το γεύμα: κάτω από 140 mg/dl,
• δύο ώρες μετά το γεύμα: κάτω από 120 mg/dl.

Ινσουλίνη: αν μετά από μία με δύο εβδομάδες σωστής διατροφής οι τιμές παραμένουν πάνω από τους στόχους, προστίθεται ινσουλίνη. Δεν περνά τον πλακούντα και είναι απολύτως ασφαλής για το έμβρυο. Η ανάγκη για ινσουλίνη δεν σημαίνει ότι κάνατε κάτι λάθος: σημαίνει ότι ο πλακούντας παράγει πολλές ορμόνες που ανεβάζουν το σάκχαρο.

Τοκετός και τι γίνεται μετά τη γέννα

Με καλά ρυθμισμένο διαβήτη και φυσιολογικό βάρος εμβρύου, ο τοκετός μπορεί να γίνει φυσιολογικά και κοντά στην πιθανή ημερομηνία. Στο τρίτο τρίμηνο η ανάπτυξη του εμβρύου παρακολουθείται με υπερηχογράφημα και, όταν χρειάζεται, με καρδιοτοκογράφημα NST.

Μετά τον τοκετό το σάκχαρο επανέρχεται συνήθως αμέσως στα φυσιολογικά. Χρειάζεται όμως:

• νέα καμπύλη σακχάρου 6 με 12 εβδομάδες μετά τη γέννα,
• έλεγχος σακχάρου κάθε έναν με τρία χρόνια στη συνέχεια,
• έγκαιρος έλεγχος σε επόμενη εγκυμοσύνη.

Οι γυναίκες με ιστορικό διαβήτη κύησης έχουν σημαντικά αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσουν διαβήτη τύπου 2 τα επόμενα χρόνια. Ο θηλασμός, το φυσιολογικό βάρος και η άσκηση μειώνουν αυτόν τον κίνδυνο.

Μετφορμίνη, ινσουλίνη και ασφάλεια: τι πρέπει να γνωρίζετε

Όταν η διατροφή και η άσκηση δεν αρκούν, η επιλογή του φαρμάκου εξατομικεύεται. Η ινσουλίνη παραμένει η θεραπεία αναφοράς, γιατί δεν περνά τον πλακούντα. Η μετφορμίνη σε δισκία χρησιμοποιείται σε ορισμένες χώρες ως πρώτη φαρμακευτική επιλογή, κυρίως όταν το πρόβλημα είναι το σάκχαρο νηστείας ή η γυναίκα δυσκολεύεται με τις ενέσεις. Περνά τον πλακούντα, και παρότι τα μέχρι σήμερα δεδομένα για τα παιδιά είναι γενικά καθησυχαστικά, η μακροχρόνια παρακολούθηση είναι περιορισμένη. Η απόφαση παίρνεται μαζί με τον γιατρό σας.

Υπογλυκαιμία: πώς την αναγνωρίζετε

Με την ινσουλίνη υπάρχει πιθανότητα το σάκχαρο να πέσει κάτω από 70 mg/dl. Τα συμπτώματα είναι τρέμουλο, εφίδρωση, ταχυκαρδία, έντονη πείνα, ζάλη ή σύγχυση.

• Μετρήστε το σάκχαρο αν μπορείτε.
• Πάρτε 15 γραμμάρια γρήγορης ζάχαρης: μισό ποτήρι χυμό ή τρία με τέσσερα δισκία γλυκόζης.
• Ξαναμετρήστε σε 15 λεπτά και επαναλάβετε αν χρειάζεται.
• Μετά φάτε ένα μικρό σνακ με υδατάνθρακα και πρωτεΐνη.

Αν η υπογλυκαιμία επαναλαμβάνεται ή συνοδεύεται από σύγχυση, ενημερώστε άμεσα τον γιατρό σας για αναπροσαρμογή της δόσης.

Παρακολούθηση του εμβρύου και χρονισμός του τοκετού

Ο διαβήτης κύησης αλλάζει λίγο το πρόγραμμα των επισκέψεων στο τρίτο τρίμηνο. Το βασικό εργαλείο είναι οι μαιευτικοί υπέρηχοι ανάπτυξης, που δείχνουν αν το μωρό μεγαλώνει πολύ γρήγορα, κυρίως στην περίμετρο της κοιλιάς, και αν αυξάνεται το αμνιακό υγρό.

• Υπερηχογράφημα ανάπτυξης ανά 3 με 4 εβδομάδες από τις 28 εβδομάδες περίπου, ανάλογα με τη ρύθμιση.
• Καρδιοτοκογράφημα από τις 36 εβδομάδες σε γυναίκες με φαρμακευτική αγωγή.
• Έλεγχος της πίεσης σε κάθε επίσκεψη, γιατί ο κίνδυνος προεκλαμψίας είναι αυξημένος.

Πότε προγραμματίζεται η γέννα

Όταν το σάκχαρο ρυθμίζεται μόνο με διατροφή και όλα είναι φυσιολογικά, οι οδηγίες προτείνουν ο τοκετός να μην ξεπεράσει τις 40 εβδομάδες και 6 ημέρες. Με ινσουλίνη ή μετφορμίνη, ο τοκετός προγραμματίζεται συχνά μεταξύ 39 και 40 εβδομάδων. Νωρίτερος τοκετός συζητείται μόνο όταν η ρύθμιση είναι κακή ή υπάρχουν επιπλοκές. Κατά τη διάρκεια των ωδινών το σάκχαρο μετράται τακτικά και, αν χρειαστεί, χορηγείται ινσουλίνη ενδοφλέβια.

Πότε πηγαίνετε άμεσα στο μαιευτήριο

• Μειωμένες κινήσεις του εμβρύου.
• Επίμονοι έμετοι που δεν σας επιτρέπουν να φάτε, ειδικά αν παίρνετε ινσουλίνη.
• Σάκχαρο σταθερά πάνω από 200 mg/dl ή επαναλαμβανόμενες υπογλυκαιμίες.
• Έντονος πονοκέφαλος, θολή όραση ή απότομο πρήξιμο.

Το νεογνό τις πρώτες ώρες μετά τη γέννα

Στη μήτρα, το πάγκρεας του μωρού συνήθισε να παράγει περισσότερη ινσουλίνη. Μετά τη γέννα, όταν σταματά η παροχή σακχάρου από τη μητέρα, μπορεί για λίγες ώρες να ρίξει το σάκχαρό του. Γι’ αυτό:

• Το μωρό τοποθετείται δέρμα με δέρμα και τρέφεται μέσα στην πρώτη ώρα.
• Γίνονται μετρήσεις σακχάρου με τσίμπημα στη φτέρνα πριν από τα πρώτα γεύματα.
• Τα γεύματα επαναλαμβάνονται συχνά, περίπου κάθε δύο με τρεις ώρες.

Ο θηλασμός είναι ιδανικός, γιατί το πρωτόγαλα σταθεροποιεί το σάκχαρο του νεογνού. Σε συνεννόηση με τον γιατρό σας, μπορεί να συλλέξετε πρωτόγαλα με το χέρι από τις 36 εβδομάδες και να το φυλάξετε κατεψυγμένο σε μικρές σύριγγες, ώστε να υπάρχει διαθέσιμο τις πρώτες ώρες.

Μύθοι και αλήθειες για τον διαβήτη κύησης

• «Τον έπαθα επειδή έφαγα πολλά γλυκά.» Όχι. Η βασική αιτία είναι οι ορμόνες του πλακούντα που προκαλούν αντίσταση στην ινσουλίνη. Το βάρος και η κληρονομικότητα παίζουν ρόλο, όχι ένα συγκεκριμένο γλυκό.
• «Πρέπει να κόψω τελείως τους υδατάνθρακες.» Λάθος και επικίνδυνο. Η αυστηρή αποχή οδηγεί σε κετόνες και ανεπαρκή θρέψη. Οι υδατάνθρακες χρειάζονται, σε σωστή ποσότητα και κατανομή.
• «Θα γεννήσω οπωσδήποτε με καισαρική.» Όχι. Με καλή ρύθμιση και φυσιολογικό βάρος εμβρύου ο φυσιολογικός τοκετός είναι ο κανόνας.
• «Το μωρό θα γεννηθεί με διαβήτη.» Όχι. Το νεογνό μπορεί να χρειαστεί παρακολούθηση του σακχάρου τις πρώτες ώρες, όμως δεν γεννιέται διαβητικό. Μακροπρόθεσμα έχει κάπως αυξημένη πιθανότητα για παχυσαρκία, κάτι που ο θηλασμός και ο υγιεινός τρόπος ζωής της οικογένειας μειώνουν.
• «Αφού νιώθω καλά, δεν χρειάζεται να μετράω.» Ο διαβήτης κύησης σπάνια δίνει συμπτώματα. Οι μετρήσεις είναι ο μόνος τρόπος να ξέρετε αν η ρύθμιση είναι επαρκής.

Πρόληψη πριν από την επόμενη εγκυμοσύνη

Ο διαβήτης κύησης επανεμφανίζεται συχνά σε επόμενη κύηση, σε ορισμένες μελέτες έως και σε μία στις δύο γυναίκες. Η πιθανότητα μειώνεται με όσα κάνετε πριν από τη νέα σύλληψη:

• Επιστροφή στο βάρος πριν από την εγκυμοσύνη ή, αν υπήρχε περιττό βάρος, απώλεια έστω 5% με 10%.
• Τακτική άσκηση, τουλάχιστον 150 λεπτά την εβδομάδα.
• Έλεγχος σακχάρου πριν από την προσπάθεια σύλληψης, για να αποκλειστεί προϋπάρχων διαβήτης τύπου 2.
• Ρύθμιση συνοδών καταστάσεων, όπως οι πολυκυστικές ωοθήκες, που αυξάνουν την αντίσταση στην ινσουλίνη.
• Φολικό οξύ και προγραμματισμένη πρώτη επίσκεψη με πρώιμο έλεγχο σακχάρου.

Αν σχεδιάζετε νέα κύηση, ο οδηγός για το πώς να μείνω έγκυος περιλαμβάνει και τα γενικά βήματα προετοιμασίας.

Συχνές Ερωτήσεις