Η στοματική υγεία στην εγκυμοσύνη αλλάζει περισσότερο απ’ όσο περιμένουν οι περισσότερες γυναίκες. Ούλα που ματώνουν, δόντια πιο ευαίσθητα, μια γεύση ξινή μετά τις πρωινές ναυτίες. Τα περισσότερα από αυτά είναι αναμενόμενα και αντιμετωπίζονται εύκολα, αρκεί να μην τα αφήσετε να προχωρήσουν.
Γιατί αλλάζουν τα δόντια και τα ούλα στην εγκυμοσύνη
- Ορμόνες. Τα αυξημένα οιστρογόνα και η προγεστερόνη αυξάνουν την αιμάτωση των ούλων και τα κάνουν να αντιδρούν πιο έντονα στη μικροβιακή πλάκα.
- Ναυτία και εμετοί. Το γαστρικό οξύ διαβρώνει την αδαμαντίνη, κυρίως στην πίσω επιφάνεια των μπροστινών δοντιών.
- Συχνά μικρά γεύματα. Τα σνακ και οι λιγούρες για γλυκό δίνουν περισσότερες ευκαιρίες στα μικρόβια της τερηδόνας.
- Κούραση και αναγούλα στο βούρτσισμα. Πολλές έγκυες βουρτσίζουν λιγότερο επειδή η οδοντόβουρτσα τους προκαλεί τάση για εμετό.
Ουλίτιδα εγκυμοσύνης: όταν ματώνουν τα ούλα
Η ουλίτιδα της κύησης εμφανίζεται σε μεγάλο ποσοστό εγκύων, συνήθως από τον δεύτερο μήνα, και κορυφώνεται γύρω στον όγδοο. Τα ούλα κοκκινίζουν, πρήζονται και ματώνουν εύκολα στο βούρτσισμα ή στο νήμα. Υποχωρεί μετά τον τοκετό, εφόσον στο μεταξύ η πλάκα απομακρύνεται σωστά.
Αν μείνει χωρίς φροντίδα, μπορεί να εξελιχθεί σε περιοδοντίτιδα, δηλαδή φλεγμονή που φτάνει στο οστό που στηρίζει τα δόντια. Μελέτες έχουν συσχετίσει τη σοβαρή περιοδοντίτιδα με πρόωρο τοκετό και χαμηλό βάρος γέννησης. Η αιτιώδης σχέση δεν έχει αποδειχθεί, είναι όμως ένας επιπλέον λόγος να μην παραμελήσετε τα ούλα σας.
Επουλίδα της κύησης
Σε λίγες γυναίκες εμφανίζεται ένα μικρό, κόκκινο ογκίδιο στα ούλα που ματώνει εύκολα. Λέγεται επουλίδα ή πυογόνο κοκκίωμα της κύησης, είναι καλόηθες και συνήθως υποχωρεί μόνο του μετά τον τοκετό. Αφαιρείται μόνο αν ενοχλεί στη μάσηση ή αιμορραγεί συχνά.
Καθημερινή φροντίδα: τι να κάνετε
- Βουρτσίζετε δύο φορές την ημέρα, για δύο λεπτά, με μαλακή οδοντόβουρτσα και οδοντόκρεμα με φθόριο.
- Χρησιμοποιείτε οδοντικό νήμα ή μεσοδόντια βουρτσάκια μία φορά την ημέρα. Λίγο αίμα τις πρώτες ημέρες δεν είναι λόγος να σταματήσετε.
- Αν το βούρτσισμα σας προκαλεί αναγούλα, δοκιμάστε μικρότερη κεφαλή βούρτσας, οδοντόκρεμα με πιο ήπια γεύση ή άλλη ώρα της ημέρας.
- Μετά από εμετό, ξεπλύνετε με νερό ή με διάλυμα μαγειρικής σόδας και βουρτσίστε μισή ώρα αργότερα.
- Προτιμήστε σνακ που δεν κολλούν στα δόντια: γιαούρτι, τυρί, ξηρούς καρπούς, ωμά λαχανικά. Δείτε και τις καλύτερες τροφές για την εγκυμοσύνη.
- Πίνετε νερό ανάμεσα στα γεύματα και αποφύγετε τα αναψυκτικά και τους χυμούς με ζάχαρη.
Οδοντίατρος στην εγκυμοσύνη: τι επιτρέπεται και πότε
Η εγκυμοσύνη δεν είναι λόγος να αποφύγετε τον οδοντίατρο. Το αντίθετο. Ένας έλεγχος και ένας καθαρισμός στην αρχή της κύησης προλαβαίνουν τα περισσότερα προβλήματα.
Πρώτο τρίμηνο
Έλεγχος, καθαρισμός και οδηγίες υγιεινής. Οι επείγουσες θεραπείες γίνονται κανονικά, ενώ οι προγραμματισμένες συνήθως μετατίθενται λίγες εβδομάδες.
Δεύτερο τρίμηνο
Η καταλληλότερη περίοδος για σφραγίσματα, απονευρώσεις και εξαγωγές. Η ναυτία έχει υποχωρήσει και η θέση στην οδοντιατρική έδρα είναι ακόμη άνετη.
Τρίτο τρίμηνο
Η θεραπεία επιτρέπεται, αλλά η ύπτια θέση για πολλή ώρα κουράζει. Ζητήστε σύντομες συνεδρίες και ένα μαξιλάρι κάτω από το δεξί ισχίο, ώστε να γέρνετε ελαφρώς αριστερά.
Οι αισθητικές εργασίες, όπως η λεύκανση, μπορούν να περιμένουν. Τα στάδια της εγκυμοσύνης ανά εβδομάδα θα σας βοηθήσουν να προγραμματίσετε τα ραντεβού σας.
Φάρμακα για πονόδοντο και λοίμωξη
Η παρακεταμόλη είναι το αναλγητικό πρώτης επιλογής στην κύηση. Τα αντιφλεγμονώδη, όπως η ιβουπροφαίνη, αποφεύγονται, ιδιαίτερα μετά την 20ή εβδομάδα. Αν χρειαστεί αντιβίωση, υπάρχουν σκευάσματα με μακρά εμπειρία ασφαλούς χρήσης στις εγκύους, όπως η αμοξικιλλίνη, ενώ οι τετρακυκλίνες αντενδείκνυνται. Μην πάρετε κανένα φάρμακο μόνη σας: ο οδοντίατρος και ο γυναικολόγος σας θα συνεννοηθούν για το κατάλληλο σχήμα.
Πότε να επικοινωνήσετε άμεσα με οδοντίατρο
- Έντονος πόνος που δεν υποχωρεί με παρακεταμόλη.
- Πρήξιμο στο πρόσωπο ή στα ούλα, με ή χωρίς πυρετό.
- Ούλα που αιμορραγούν αυτόματα ή δόντι που κουνιέται.
- Ογκίδιο στα ούλα που μεγαλώνει γρήγορα.
Ένα οδοντικό απόστημα είναι λοίμωξη και στην κύηση αντιμετωπίζεται χωρίς καθυστέρηση. Αν συνοδεύεται από πυρετό, ενημερώστε και τον μαιευτήρα σας. Για τα υπόλοιπα σημάδια που χρειάζονται προσοχή, διαβάστε ποια συμπτώματα της εγκυμοσύνης δεν πρέπει να αγνοήσετε.
Η επίσκεψη στον οδοντίατρο: τι να πείτε και τι να ρωτήσετε
Μια καλά προετοιμασμένη επίσκεψη κάνει τη θεραπεία ασφαλέστερη και πιο σύντομη. Ενημερώστε τον οδοντίατρο από την αρχή ότι είστε έγκυος, ακόμη κι αν η κύηση είναι στις πρώτες εβδομάδες.
Τι να αναφέρετε
- Την εβδομάδα της κύησης και την πιθανή ημερομηνία τοκετού.
- Όλα τα φάρμακα και τα συμπληρώματα που παίρνετε, μαζί με ενέσεις ηπαρίνης ή ασπιρίνη, γιατί επηρεάζουν την αιμορραγία.
- Παθήσεις της κύησης, όπως διαβήτη, υψηλή πίεση ή αναιμία.
- Αλλεργίες σε φάρμακα, αναισθητικά ή λάτεξ.
- Αν έχετε έντονη ναυτία ή αντανακλαστικό εμέτου, ώστε να προσαρμοστεί η θεραπεία.
Τι να ρωτήσετε
- Ποιες θεραπείες είναι απαραίτητες τώρα και ποιες μπορούν να περιμένουν μετά τον τοκετό.
- Αν χρειάζεται ακτινογραφία και για ποιο λόγο.
- Ποιο παυσίπονο ή αντιβιοτικό προτείνει, ώστε να το επιβεβαιώσετε με τον γυναικολόγο σας.
- Πόσο θα διαρκέσει κάθε συνεδρία, ώστε να οργανώσετε διαλείμματα.
Ιδανικά, ολοκληρώστε τις απαραίτητες θεραπείες πριν από το τρίτο τρίμηνο. Μετά τη γέννα, ο χρόνος για τον εαυτό σας λιγοστεύει πολύ.
Φθόριο, στοματικά διαλύματα και τσίχλες ξυλιτόλης
Η οδοντόκρεμα με φθόριο είναι ασφαλής στην εγκυμοσύνη και αποτελεί τη βασική προστασία από την τερηδόνα. Χρησιμοποιείτε μια οδοντόκρεμα ενηλίκων με κανονική περιεκτικότητα σε φθόριο, φτύστε μετά το βούρτσισμα και μην ξεπλένετε αμέσως με πολύ νερό, ώστε να μείνει το φθόριο στα δόντια.
- Στοματικά διαλύματα: προτιμήστε διαλύματα χωρίς οινόπνευμα. Ένα διάλυμα με φθόριο βοηθά όσες έχουν συχνούς εμετούς. Τα διαλύματα χλωρεξιδίνης είναι χρήσιμα για λίγες ημέρες σε έντονη ουλίτιδα, αλλά τα χρησιμοποιείτε μόνο αν σας τα συστήσει ο οδοντίατρος, γιατί χρωματίζουν τα δόντια.
- Τσίχλες ξυλιτόλης: μια τσίχλα χωρίς ζάχαρη μετά το φαγητό αυξάνει το σάλιο, εξουδετερώνει τα οξέα και μειώνει τα βακτήρια της τερηδόνας. Είναι πρακτική λύση όταν δεν μπορείτε να βουρτσίσετε.
- Ηλεκτρική οδοντόβουρτσα: αν το χειροκίνητο βούρτσισμα σάς προκαλεί ναυτία, μια ηλεκτρική με μικρή κεφαλή ολοκληρώνει τον καθαρισμό πιο γρήγορα.
Διατροφή για γερά δόντια, δικά σας και του μωρού
Τα νεογιλά δόντια του μωρού αρχίζουν να σχηματίζονται ήδη από το πρώτο τρίμηνο και ασβεστοποιούνται κατά το δεύτερο. Η διατροφή σας στηρίζει αυτή τη διαδικασία και προστατεύει ταυτόχρονα τα δικά σας δόντια.
- Ασβέστιο και βιταμίνη D: γιαούρτι, γάλα, τυρί από παστεριωμένο γάλα, σαρδέλες με τα κόκαλα, ταχίνι. Τη βιταμίνη D ελέγχει ο γιατρός σας με εξέταση αίματος.
- Βιταμίνη C: πιπεριές, μπρόκολο, ακτινίδιο, εσπεριδοειδή. Στηρίζει την υγεία των ούλων.
- Πρωτεΐνη και φώσφορος: αυγά, ψάρια, κρέας, όσπρια.
Για την τερηδόνα μετράει περισσότερο πόσο συχνά τρώτε ζάχαρη και λιγότερο πόση. Δέκα μικρές γουλιές χυμού μέσα στη μέρα βλάπτουν περισσότερο από ένα γλυκό μετά το φαγητό. Ομαδοποιήστε τα γλυκά με τα γεύματα και πίνετε νερό ανάμεσα. Η φροντίδα των ούλων έχει και ένα ακόμη πλεονέκτημα: σε μελέτες η σοβαρή περιοδοντίτιδα έχει συσχετιστεί και με τον διαβήτη κύησης, χωρίς να έχει αποδειχθεί ότι τον προκαλεί.
Πολύ σάλιο, ξηροστομία και μεταλλική γεύση
Η εγκυμοσύνη αλλάζει και το σάλιο. Κάποιες γυναίκες παράγουν τόσο πολύ, ιδίως στο πρώτο τρίμηνο μαζί με τη ναυτία, που χρειάζεται να φτύνουν συχνά. Άλλες έχουν ξηροστομία, κυρίως όταν πίνουν λίγο νερό ή κοιμούνται με ανοιχτό στόμα λόγω βουλωμένης μύτης. Πολλές περιγράφουν μια πικρή ή μεταλλική γεύση που δεν φεύγει.
- Για την υπερσιελόρροια: μικρά, συχνά γεύματα, τσίχλα χωρίς ζάχαρη, γουλιές νερού με λεμόνι.
- Για την ξηροστομία: νερό μέσα στη μέρα, υγραντήρας στο υπνοδωμάτιο, λιγότερος καφές.
- Για τη μεταλλική γεύση: ξινές γεύσεις, όπως λεμόνι ή πράσινο μήλο, και βούρτσισμα της γλώσσας.
Η ξηροστομία αυξάνει τον κίνδυνο τερηδόνας, γιατί το σάλιο είναι η φυσική προστασία των δοντιών. Αν επιμένει, αναφέρετέ το στον οδοντίατρο.
Όταν υπάρχει ιατρικό πρόβλημα: συνεργασία οδοντιάτρου και μαιευτήρα
Σε ορισμένες καταστάσεις ο οδοντίατρος και ο γυναικολόγος χρειάζεται να επικοινωνήσουν πριν από τη θεραπεία:
- Υψηλή αρτηριακή πίεση: σε γυναίκες με υπέρταση στην κύηση μετράμε την πίεση πριν από τη συνεδρία και επιλέγουμε μαζί το κατάλληλο αναισθητικό.
- Αντιπηκτική αγωγή: οι ενέσεις ηπαρίνης ή η ασπιρίνη αυξάνουν την αιμορραγία στις εξαγωγές. Δεν τις διακόπτετε μόνη σας, ο γιατρός σας θα οργανώσει το χρονοδιάγραμμα.
- Καρδιοπάθειες: ορισμένες γυναίκες με βαλβιδοπάθεια ή προσθετική βαλβίδα χρειάζονται προληπτική αντιβίωση πριν από ορισμένες οδοντιατρικές πράξεις, όπως και εκτός εγκυμοσύνης.
- Διαβήτης: προγραμματίστε το ραντεβού μετά από γεύμα και έχετε μαζί σας κάτι γλυκό για ενδεχόμενη υπογλυκαιμία.
Μετά τον τοκετό: τα δικά σας δόντια και του μωρού
Τα βακτήρια που προκαλούν τερηδόνα μεταδίδονται με το σάλιο. Όταν η μητέρα έχει ενεργή τερηδόνα, είναι πιο πιθανό να τα μεταφέρει στο μωρό, για παράδειγμα δοκιμάζοντας το φαγητό με το ίδιο κουτάλι ή καθαρίζοντας την πιπίλα με το στόμα. Ένα υγιές στόμα της μητέρας προστατεύει και τα πρώτα δόντια του παιδιού.
- Κλείστε ένα ραντεβού στον οδοντίατρο τους πρώτους μήνες μετά τη γέννα, για να ολοκληρώσετε όσες θεραπείες είχαν αναβληθεί.
- Ο θηλασμός δεν αποτελεί εμπόδιο για τις περισσότερες οδοντιατρικές θεραπείες. Τα τοπικά αναισθητικά και πολλά συνήθη αντιβιοτικά είναι συμβατά. Ενημερώστε όμως τον οδοντίατρο ότι θηλάζετε.
- Καθαρίζετε τα ούλα του μωρού με ένα υγρό γαζάκι και, μόλις βγει το πρώτο δόντι, ξεκινήστε το βούρτσισμα. Η πρώτη επίσκεψη στον παιδοδοντίατρο συστήνεται μέχρι τα πρώτα γενέθλια.
Τρίξιμο των δοντιών και πόνος στη γνάθο
Το άγχος, ο κακός ύπνος και η κούραση της εγκυμοσύνης κάνουν πολλές γυναίκες να σφίγγουν ή να τρίζουν τα δόντια τους τη νύχτα, συχνά χωρίς να το ξέρουν. Το πρωί ξυπνούν με πόνο στη γνάθο, πονοκέφαλο στους κροτάφους ή ευαισθησία στα δόντια.
- Ζεστές κομπρέσες στη γνάθο και απαλές μαλάξεις χαλαρώνουν τους μυς.
- Αποφύγετε τις σκληρές τροφές και τις τσίχλες για μερικές ημέρες, αν πονάτε.
- Δοκιμάστε μια χαλαρωτική ρουτίνα πριν από τον ύπνο, χωρίς οθόνες.
- Αν επιμένει, ο οδοντίατρος μπορεί να φτιάξει νάρθηκα νυκτός, μια απλή και ασφαλή λύση που προστατεύει το σμάλτο.
Ένα απλό χρονοδιάγραμμα στοματικής φροντίδας για τους εννέα μήνες
- Πριν από τη σύλληψη ή μόλις μάθετε ότι είστε έγκυος: έλεγχος και καθαρισμός, ώστε να εντοπιστούν τερηδόνες και ουλίτιδα πριν επιδεινωθούν από τις ορμόνες.
- Πρώτο τρίμηνο: προσαρμογή της καθημερινής φροντίδας στη ναυτία, ξέπλυμα μετά από εμετό, τσίχλα χωρίς ζάχαρη.
- Δεύτερο τρίμηνο: ολοκλήρωση όλων των απαραίτητων θεραπειών, όπως σφραγίσματα και απονευρώσεις, και δεύτερος καθαρισμός αν τα ούλα ματώνουν.
- Τρίτο τρίμηνο: μόνο έλεγχοι και επείγοντα, με σύντομες συνεδρίες και στροφή του σώματος προς τα αριστερά στην πολυθρόνα.
- Μετά τον τοκετό: επανέλεγχος μέσα στους πρώτους μήνες και αισθητικές θεραπείες, όπως η λεύκανση, μόνο όταν ολοκληρωθεί ο θηλασμός.
Κρατήστε στο βιβλιάριο κύησης μια σημείωση για κάθε οδοντιατρική επίσκεψη και θεραπεία, ώστε να έχει πλήρη εικόνα και ο μαιευτήρας σας.
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι φυσιολογικό να ματώνουν τα ούλα στην εγκυμοσύνη;
Είναι πολύ συχνό. Οι ορμόνες της κύησης κάνουν τα ούλα πιο ευαίσθητα στην πλάκα, με αποτέλεσμα να πρήζονται και να ματώνουν στο βούρτσισμα. Δεν είναι όμως κάτι που αγνοούμε: χρειάζεται σχολαστική στοματική υγιεινή και έλεγχος από οδοντίατρο.
Μπορώ να κάνω σφράγισμα ή απονεύρωση ενώ είμαι έγκυος;
Ναι. Οι απαραίτητες οδοντιατρικές θεραπείες γίνονται με ασφάλεια, κατά προτίμηση στο δεύτερο τρίμηνο. Ένας πονόδοντος ή ένα απόστημα που μένει χωρίς θεραπεία είναι μεγαλύτερος κίνδυνος από την ίδια τη θεραπεία.
Επιτρέπεται η τοπική αναισθησία στον οδοντίατρο;
Ναι. Τα τοπικά αναισθητικά που χρησιμοποιούνται στην οδοντιατρική θεωρούνται ασφαλή στην κύηση. Ενημερώστε τον οδοντίατρο για την εβδομάδα της εγκυμοσύνης και για τα φάρμακα που παίρνετε.
Επιτρέπεται η ακτινογραφία δοντιών στην εγκυμοσύνη;
Όταν είναι πραγματικά απαραίτητη, γίνεται. Η δόση ακτινοβολίας είναι πολύ μικρή και χρησιμοποιείται προστατευτική ποδιά στην κοιλιά και κολάρο θυρεοειδούς. Οι ακτινογραφίες ρουτίνας μπορούν να περιμένουν μέχρι μετά τον τοκετό.
Τι να κάνω αν οι εμετοί μού χαλούν τα δόντια;
Μετά τον εμετό ξεπλύνετε το στόμα με νερό ή με ένα ποτήρι νερό με ένα κουταλάκι μαγειρική σόδα και περιμένετε περίπου μισή ώρα πριν βουρτσίσετε. Το άμεσο βούρτσισμα τρίβει το οξύ πάνω στην αδαμαντίνη.
Μπορώ να κάνω λεύκανση δοντιών ενώ είμαι έγκυος;
Προτείνεται να αναβληθεί για μετά τον τοκετό και τον θηλασμό. Δεν είναι αναγκαία θεραπεία και δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ασφάλειας.
Ισχύει ότι κάθε παιδί κοστίζει ένα δόντι;
Όχι, είναι μύθος. Το μωρό δεν παίρνει ασβέστιο από τα δόντια της μητέρας. Τα προβλήματα οφείλονται στις ορμονικές αλλαγές, τους εμετούς, τα συχνά γεύματα και την παραμέληση της υγιεινής, άρα προλαμβάνονται.
Μπορώ να χρησιμοποιώ στοματικό διάλυμα στην εγκυμοσύνη;
Ναι. Προτιμήστε διαλύματα χωρίς οινόπνευμα, ιδανικά με φθόριο. Ειδικά διαλύματα, όπως η χλωρεξιδίνη, χρησιμοποιούνται για σύντομο διάστημα και μόνο αν τα συστήσει ο οδοντίατρος. Το διάλυμα δεν αντικαθιστά το βούρτσισμα και το νήμα.
Μπορώ να συνεχίσω την ορθοδοντική θεραπεία με σιδεράκια;
Συνήθως ναι. Τα ούλα όμως φλεγμαίνουν πιο εύκολα γύρω από τα σιδεράκια, οπότε ο καθαρισμός πρέπει να είναι πολύ προσεκτικός. Ενημερώστε τον ορθοδοντικό για την εγκυμοσύνη, ώστε να αναβάλει τις ακτινογραφίες που δεν είναι απαραίτητες.
Μπορώ να κάνω οδοντικό εμφύτευμα ενώ είμαι έγκυος;
Τα εμφυτεύματα είναι προγραμματισμένες επεμβάσεις που απαιτούν απεικόνιση και χειρουργική πράξη. Γι’ αυτό συνήθως αναβάλλονται μέχρι μετά τον τοκετό. Αν λείπει δόντι, ο οδοντίατρος μπορεί να προτείνει μια προσωρινή λύση.
Χρειάζεται να πάρω αντιβίωση πριν από θεραπεία στον οδοντίατρο;
Όχι, στις περισσότερες γυναίκες. Η προληπτική αντιβίωση δίνεται μόνο σε ειδικές καταστάσεις, όπως ορισμένες καρδιοπάθειες. Αντιβίωση για λοίμωξη ή απόστημα επιλέγεται από τον οδοντίατρο σε συνεννόηση με τον γυναικολόγο σας και δεν ξεκινά ποτέ χωρίς ιατρική οδηγία.