Οι περισσότερες γυναίκες μπορούν να συνεχίσουν την εργασία στην εγκυμοσύνη μέχρι λίγο πριν από τον τοκετό. Η δουλειά, από μόνη της, δεν βλάπτει το μωρό. Χρειάζονται όμως προσαρμογές, ανάλογα με το είδος της εργασίας και την πορεία της κύησης, και καλή γνώση των δικαιωμάτων σας.
Μέχρι πότε μπορώ να δουλεύω
Σε κύηση χωρίς επιπλοκές, μέχρι την έναρξη της άδειας μητρότητας. Ο γιατρός μπορεί να συστήσει μείωση ωραρίου ή διακοπή νωρίτερα σε περιπτώσεις όπως:
- απειλούμενος πρόωρος τοκετός ή κοντός τράχηλος,
- κολπική αιμορραγία, προδρομικός πλακούντας,
- προεκλαμψία ή αρρύθμιστη υπέρταση στην κύηση,
- πολύδυμη κύηση με επιπλοκές,
- καθυστέρηση στην ανάπτυξη του εμβρύου.
Εργασίες που χρειάζονται προσαρμογή
- Πολύωρη ορθοστασία: επιβαρύνει την κυκλοφορία και τη μέση. Χρειάζονται συχνά διαλείμματα και δυνατότητα να κάθεστε.
- Άρση βάρους και έντονη σωματική καταπόνηση.
- Νυχτερινές βάρδιες και πολύ μεγάλα ωράρια.
- Έκθεση σε χημικές ουσίες, διαλύτες, φυτοφάρμακα, βαρέα μέταλλα, αναισθητικά αέρια ή κυτταροστατικά φάρμακα.
- Ιονίζουσα ακτινοβολία, όπως σε ακτινολογικά εργαστήρια.
- Επαφή με λοιμώδη νοσήματα, σε χώρους υγείας, σχολεία και παιδικούς σταθμούς.
Ο εργοδότης οφείλει να εκτιμήσει τους κινδύνους της θέσης σας και, όπου χρειάζεται, να προσαρμόσει τις συνθήκες ή να σας μετακινήσει προσωρινά σε άλλα καθήκοντα. Ο ιατρός εργασίας της επιχείρησης είναι ο αρμόδιος για να το ζητήσετε.
Δουλειά γραφείου: μικρές αλλαγές που μετράνε
- Σηκωθείτε και περπατήστε πέντε λεπτά κάθε ώρα.
- Ρυθμίστε την καρέκλα ώστε η μέση να στηρίζεται και τα πέλματα να πατούν στο πάτωμα ή σε υποπόδιο.
- Έχετε πάντα νερό και ένα μικρό σνακ. Τα συχνά μικρά γεύματα περιορίζουν τη ναυτία και τις καούρες.
- Ο υπολογιστής και η οθόνη δεν εκπέμπουν ακτινοβολία επικίνδυνη για το έμβρυο.
Πώς να αντέξετε την κούραση και τη ναυτία στη δουλειά
Το πρώτο τρίμηνο είναι συνήθως το δυσκολότερο, και συχνά κανείς στο γραφείο δεν το ξέρει ακόμη. Κοιμηθείτε νωρίτερα, κρατήστε κράκερ ή ξηρούς καρπούς στο συρτάρι και αποφύγετε τις έντονες μυρωδιές. Αν οι εμετοί δεν σας αφήνουν να κρατήσετε υγρά, μιλήστε με τον γιατρό σας. Υπάρχει ασφαλής αγωγή. Δείτε ποια είναι τα συνηθισμένα συμπτώματα εγκυμοσύνης στις πρώτες εβδομάδες.
Πότε να το πείτε στον εργοδότη
Οι περισσότερες γυναίκες το ανακοινώνουν μετά το τέλος του πρώτου τριμήνου. Αν η δουλειά σας ενέχει κινδύνους από τους παραπάνω, αξίζει να το πείτε νωρίτερα, ώστε να γίνουν αμέσως οι αλλαγές. Η προστασία από την απόλυση προϋποθέτει ο εργοδότης να γνωρίζει την εγκυμοσύνη, γι’ αυτό είναι καλό η ενημέρωση να γίνει και γραπτά, με ιατρική βεβαίωση.
Άδεια μητρότητας και δικαιώματα στην Ελλάδα
Με βάση την ισχύουσα νομοθεσία για τον ιδιωτικό τομέα:
- Άδεια μητρότητας 17 εβδομάδων: 8 εβδομάδες (56 ημέρες) πριν από την πιθανή ημερομηνία τοκετού και 9 εβδομάδες (63 ημέρες) μετά. Αν ο τοκετός γίνει νωρίτερα, οι ημέρες που δεν χρησιμοποιήθηκαν μεταφέρονται μετά τη γέννηση.
- Ειδική παροχή προστασίας μητρότητας: άδεια 9 μηνών μετά τη λήξη της άδειας μητρότητας, που χορηγείται από τη ΔΥΠΑ.
- Προστασία από απόλυση σε όλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και για 18 μήνες μετά τον τοκετό.
- Άδεια για προγεννητικές εξετάσεις με αποδοχές, όταν αυτές γίνονται σε ώρες εργασίας.
- Άδεια πατρότητας 14 ημερών για τον πατέρα.
Στο Δημόσιο και στις ελεύθερες επαγγελματίες ισχύουν διαφορετικές ρυθμίσεις, και οι διατάξεις αλλάζουν συχνά. Επιβεβαιώστε τι ισχύει για εσάς στον e-ΕΦΚΑ, τη ΔΥΠΑ ή το λογιστήριο της εταιρείας σας.
Πότε να διακόψετε αμέσως και να επικοινωνήσετε με τον γιατρό
- κολπική αιμορραγία ή απώλεια υγρού,
- ρυθμικές, επώδυνες συσπάσεις,
- έντονος πονοκέφαλος, θολή όραση ή ξαφνικό πρήξιμο,
- ζάλη, λιποθυμικό επεισόδιο,
- αισθητή μείωση των κινήσεων του εμβρύου.
Εργασία στην εγκυμοσύνη ανά τρίμηνο: πώς να οργανωθείτε
Κάθε τρίμηνο φέρνει διαφορετικές δυσκολίες στη δουλειά. Αν ξέρετε τι έρχεται, μπορείτε να προσαρμόσετε το πρόγραμμά σας πριν γίνει πρόβλημα.
Πρώτο τρίμηνο: η κούραση που δεν φαίνεται
Η κούραση των πρώτων εβδομάδων είναι συχνά πιο έντονη από ό,τι περιμένετε, και οι συνάδελφοι συνήθως δεν ξέρουν ακόμη. Προσθέστε τη ναυτία και τη συχνοουρία, και η καθημερινότητα στο γραφείο γίνεται κουραστική. Βάλτε τις πιο απαιτητικές εργασίες στις ώρες που νιώθετε καλύτερα. Σημειώστε από νωρίς στο ημερολόγιο τα ραντεβού που δεν μετακινούνται εύκολα, όπως την εξέταση της αυχενικής διαφάνειας στις 11 έως 14 εβδομάδες.
Δεύτερο τρίμηνο: η πιο παραγωγική περίοδος
Η ενέργεια επιστρέφει και πολλές γυναίκες νιώθουν σχεδόν όπως πριν. Είναι η καλύτερη στιγμή για να ολοκληρώσετε απαιτητικά έργα, να κάνετε επαγγελματικά ταξίδια και να αρχίσετε να σκέφτεστε την παράδοση της δουλειάς σας πριν από την άδεια.
Τρίτο τρίμηνο: σώμα που ζητά διαλείμματα
Πόνος στη μέση, πρησμένα πόδια, καούρες και κακός ύπνος κάνουν την οκτάωρη εργασία πιο δύσκολη. Ζητήστε περισσότερα και μικρότερα διαλείμματα, εναλλαγή θέσης και, όπου γίνεται, δυνατότητα τηλεργασίας για κάποιες ημέρες.
Όρθια εργασία και μετακινήσεις: πώς να προστατέψετε την κυκλοφορία σας
Οι πωλήτριες, οι κομμώτριες, οι νοσηλεύτριες και οι σερβιτόρες περνούν ώρες όρθιες. Στην εγκυμοσύνη αυτό επιβαρύνει τις φλέβες των ποδιών και τη μέση. Μερικές απλές αλλαγές κάνουν μεγάλη διαφορά:
- Κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης, φορεμένες από το πρωί, πριν πρηστούν τα πόδια.
- Παπούτσια με χαμηλό, φαρδύ τακούνι και καλή στήριξη, όχι εντελώς επίπεδα.
- Ένα χαμηλό σκαμπό ή μπάρα για να ακουμπάτε εναλλάξ το ένα πόδι, που ξεκουράζει τη μέση.
- Αντικοπωτικό πατάκι στο σημείο όπου στέκεστε περισσότερο.
- Μικρές βόλτες και ασκήσεις αστραγάλων όταν δεν έχετε πελάτη.
Στις μετακινήσεις, μη διστάσετε να ζητήσετε θέση στα μέσα μεταφοράς. Αν οδηγείτε, φέρτε το κάθισμα όσο πιο πίσω επιτρέπει η ασφαλής οδήγηση, ώστε να υπάρχει απόσταση ανάμεσα στην κοιλιά και το τιμόνι, και φοράτε τη ζώνη χαμηλά, κάτω από την κοιλιά.
Βάρδιες και νυχτερινή εργασία στην εγκυμοσύνη
Η εργασία σε κυλιόμενες βάρδιες διαταράσσει τον ύπνο και τον βιολογικό ρυθμό. Ορισμένες μελέτες έχουν συσχετίσει τις συχνές νυχτερινές βάρδιες με λίγο αυξημένο κίνδυνο αποβολής και πρόωρου τοκετού, αν και τα δεδομένα δεν είναι ομόφωνα. Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι η έλλειψη ύπνου επιδεινώνει την κούραση, τη ναυτία και τη διάθεση.
- Ζητήστε, αν είναι εφικτό, πρωινές ή απογευματινές βάρδιες, ιδίως στο τρίτο τρίμηνο.
- Αποφύγετε τις διαδοχικές νυχτερινές βάρδιες και τα διπλά ωράρια.
- Κοιμηθείτε σε σκοτεινό, δροσερό δωμάτιο μετά τη νυχτερινή βάρδια και κρατήστε σταθερή ώρα ύπνου.
- Τρώτε μικρά γεύματα και όχι μεγάλο φαγητό στη μέση της νύχτας.
Επαγγέλματα με ειδικούς κινδύνους λοιμώξεων
Ορισμένες δουλειές εκθέτουν την έγκυο σε λοιμώξεις που μπορούν να επηρεάσουν το έμβρυο. Ο έλεγχος ανοσίας πριν από την εγκυμοσύνη ή στην αρχή της βοηθά να ξέρετε πού χρειάζεστε προστασία.
- Βρεφονηπιακοί σταθμοί και νηπιαγωγεία: ο κυτταρομεγαλοϊός μεταδίδεται με τα σάλια και τα ούρα των μικρών παιδιών. Πλύσιμο χεριών μετά από αλλαγή πάνας και φαγητό, και όχι κοινά κουτάλια ή ποτήρια.
- Εκπαιδευτικοί: σε επιδημία ιλαράς, ανεμευλογιάς ή λοιμώδους ερυθήματος (παρβοϊός B19) στο σχολείο, ενημερώστε τον γιατρό σας για να ελέγξει την ανοσία σας.
- Υγειονομικοί: τήρηση των κανόνων προφύλαξης και αποφυγή επαφής με ασθενείς με ανεμευλογιά ή έρπητα ζωστήρα αν δεν έχετε ανοσία.
- Εργασία με ζώα, κρέας και τρόφιμα: γάντια και πλύσιμο χεριών για προστασία από τοξόπλασμα και λιστέρια.
- Κομμωτήρια και κέντρα αισθητικής: καλός αερισμός, γάντια και περιορισμός της έκθεσης σε έντονα χημικά.
Άγχος και ψυχική υγεία στη δουλειά
Η εγκυμοσύνη δεν σταματά τις προθεσμίες. Πολλές γυναίκες νιώθουν ότι πρέπει να αποδείξουν πως αποδίδουν όσο πριν, ή φοβούνται για τη θέση τους. Λίγο άγχος είναι αναμενόμενο. Όταν όμως η ανησυχία δεν σας αφήνει να κοιμηθείτε, χάνετε το ενδιαφέρον για πράγματα που σας ευχαριστούσαν ή κλαίτε συχνά χωρίς λόγο για περισσότερες από δύο εβδομάδες, χρειάζεται να το συζητήσετε με τον γιατρό σας. Η περιγεννητική κατάθλιψη και το αγχώδες σύνδρομο είναι συχνά και αντιμετωπίζονται.
Στην πράξη βοηθούν:
- σαφή όρια στις ώρες εργασίας και στα μηνύματα μετά το ωράριο,
- ένα σύντομο διάλειμμα με περπάτημα ή αναπνοές μέσα στη μέρα,
- ανοιχτή κουβέντα με τον προϊστάμενο για ρεαλιστικούς στόχους,
- υποστήριξη από σύντροφο, φίλους ή ειδικό ψυχικής υγείας.
Το πλάνο παράδοσης πριν από την άδεια μητρότητας
Ο τοκετός δεν έρχεται πάντα στην προγραμματισμένη ημερομηνία, και μια επιπλοκή μπορεί να σας κρατήσει στο σπίτι νωρίτερα. Ένα έτοιμο πλάνο σάς επιτρέπει να φύγετε ήσυχη.
- Από το τέλος του δεύτερου τριμήνου, γράψτε ένα κείμενο με τις εκκρεμότητες, τις επαφές και τους κωδικούς πρόσβασης που χρειάζεται ο αντικαταστάτης σας.
- Ενημερώστε πελάτες και συνεργάτες για το ποιος θα τους εξυπηρετεί.
- Συμφωνήστε εγγράφως αν και πώς θα επικοινωνείτε κατά τη διάρκεια της άδειας.
- Σκεφτείτε από τώρα την επιστροφή: ωράριο, φύλαξη του μωρού και, αν θέλετε να συνεχίσετε τον θηλασμό, πού και πότε θα αντλείτε γάλα στη δουλειά.
Η νομοθεσία προβλέπει διευκολύνσεις για τη φροντίδα του παιδιού μετά την επιστροφή, όπως μειωμένο ωράριο. Οι λεπτομέρειες διαφέρουν ανάμεσα σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, οπότε ζητήστε ενημέρωση από το λογιστήριο ή τον αρμόδιο φορέα.
Ιατρικές βεβαιώσεις και άδεια ασθενείας στην κύηση
Αν εμφανιστεί κάποια επιπλοκή, ο γιατρός σας θα εκδώσει βεβαίωση για άδεια ασθενείας ή για προσαρμογή των καθηκόντων σας. Ζητήστε η βεβαίωση να περιγράφει με σαφήνεια τι χρειάζεται, για παράδειγμα αποφυγή ορθοστασίας ή άρσης βάρους, χωρίς απαραίτητα ιατρικές λεπτομέρειες που δεν αφορούν τον εργοδότη. Κρατάτε αντίγραφα όλων των βεβαιώσεων και των εγγράφων που καταθέτετε.
Φαγητό και κίνηση μέσα στην εργάσιμη μέρα
Μια γεμάτη μέρα στη δουλειά συχνά σημαίνει πρόχειρο φαγητό, πολύ καφέ και ελάχιστη κίνηση. Στην εγκυμοσύνη αυτά φαίνονται γρήγορα: ζαλάδα, καούρες, δυσκοιλιότητα και απότομη πτώση ενέργειας το απόγευμα.
- Φέρτε φαγητό από το σπίτι: ένα κύριο γεύμα και δύο μικρά σνακ, όπως γιαούρτι, φρούτο, ξηρούς καρπούς ή ένα βραστό αυγό. Έτσι αποφεύγετε τα τυποποιημένα σνακ και τα αλλαντικά.
- Νερό σε εμφανές σημείο: ένα μπουκάλι στο γραφείο σάς θυμίζει να πίνετε. Η αφυδάτωση εντείνει την κούραση και τις συσπάσεις.
- Προσοχή στην καφεΐνη: μετρήστε όλους τους καφέδες της ημέρας, μαζί με τσάι και αναψυκτικά τύπου κόλα, ώστε να μένετε στο όριο που σας έχει συστήσει ο γιατρός σας.
- Περπάτημα στο διάλειμμα: δέκα με δεκαπέντε λεπτά περπάτημα μετά το μεσημεριανό βοηθούν το σάκχαρο, το έντερο και τη διάθεση.
Τηλεργασία στην εγκυμοσύνη: πλεονεκτήματα και παγίδες
Η εργασία από το σπίτι γλιτώνει τις μετακινήσεις και σας επιτρέπει να ξαπλώσετε για λίγο όταν το χρειάζεστε. Έχει όμως και παγίδες. Πολλές γυναίκες δουλεύουν από τον καναπέ ή το κρεβάτι, με το λάπτοπ στα γόνατα, και καταλήγουν με πόνο στον αυχένα και τη μέση. Άλλες δεν σηκώνονται για ώρες, γιατί δεν υπάρχει η φυσική κίνηση του γραφείου.
Στήστε έναν σταθερό χώρο εργασίας με τραπέζι και καρέκλα με πλάτη, βάλτε υπενθύμιση για κίνηση κάθε ώρα και κρατήστε ωράριο. Ζητήστε από τον εργοδότη σας τηλεργασία ειδικά για τις ημέρες των ελέγχων ή στις τελευταίες εβδομάδες, όταν οι μετακινήσεις γίνονται πιο κουραστικές.
Πώς να ζητήσετε προσαρμογές στη δουλειά σας
Πολλές έγκυες δεν ζητούν τίποτα, γιατί δεν θέλουν να φανούν αδύναμες. Ένα συγκεκριμένο, ήρεμο αίτημα όμως γίνεται πιο εύκολα δεκτό από μια γενική διαμαρτυρία για κούραση.
- Προετοιμάστε τι ακριβώς χρειάζεστε: μια καρέκλα στο ταμείο, διάλειμμα κάθε δύο ώρες, απαλλαγή από τη μεταφορά κιβωτίων.
- Προτείνετε λύσεις, όπως ποιος συνάδελφος μπορεί να αναλάβει ένα καθήκον ή ποιες εργασίες μπορείτε να κάνετε εσείς στη θέση του.
- Αν το αίτημα στηρίζεται σε ιατρικό λόγο, συνοδέψτε το με βεβαίωση του γιατρού σας.
- Κρατήστε γραπτή καταγραφή της συζήτησης και της συμφωνίας, για να μην υπάρξουν παρεξηγήσεις αργότερα.
Αν συναντήσετε άρνηση σε κάτι που αφορά την ασφάλειά σας, ζητήστε τη γνώμη του γιατρού εργασίας της επιχείρησης ή απευθυνθείτε στους αρμόδιους φορείς προστασίας των εργαζομένων.
Συχνές Ερωτήσεις
Πόσες ημέρες πριν από τον τοκετό ξεκινά η άδεια μητρότητας;
Στον ιδιωτικό τομέα, 56 ημέρες πριν από την πιθανή ημερομηνία τοκετού. Ακολουθούν 63 ημέρες μετά τη γέννηση.
Μπορώ να δουλεύω όρθια όλη μέρα όσο είμαι έγκυος;
Η πολύωρη ορθοστασία χωρίς διαλείμματα δεν συνιστάται, ιδιαίτερα μετά το δεύτερο τρίμηνο. Ζητήστε τη δυνατότητα να κάθεστε ανά διαστήματα και φορέστε κάλτσες συμπίεσης.
Επιτρέπεται να σηκώνω βάρη στη δουλειά;
Το επαναλαμβανόμενο σήκωμα βαριών αντικειμένων πρέπει να αποφεύγεται. Ο εργοδότης οφείλει να προσαρμόσει τα καθήκοντά σας.
Μπορεί να με απολύσει ο εργοδότης επειδή είμαι έγκυος;
Όχι. Η απόλυση απαγορεύεται σε όλη τη διάρκεια της κύησης και για 18 μήνες μετά τον τοκετό, εκτός αν υπάρχει σπουδαίος λόγος που δεν σχετίζεται με την εγκυμοσύνη.
Το άγχος της δουλειάς βλάπτει το μωρό;
Το συνηθισμένο εργασιακό άγχος όχι. Το έντονο, παρατεταμένο στρες σε συνδυασμό με εξαντλητικά ωράρια αξίζει να συζητηθεί με τον γιατρό και τον εργοδότη σας.
Μπορώ να ταξιδεύω για δουλειά;
Συνήθως ναι, με προσαρμογές. Για τις πτήσεις, δείτε το άρθρο για το αεροπλάνο και την εγκυμοσύνη.
Είναι ασφαλές να δουλεύω σε κομμωτήριο ή με χημικά καθαριστικά;
Συνήθως ναι, με προφυλάξεις. Φροντίστε για καλό αερισμό, φοράτε γάντια, αποφεύγετε την εισπνοή ατμών από έντονα χημικά και μην αναμειγνύετε καθαριστικά. Αν δουλεύετε καθημερινά με διαλύτες ή ισχυρές χημικές ουσίες, ζητήστε από τον εργοδότη σας να εξετάσει την προσωρινή αλλαγή καθηκόντων.
Πρέπει να σταματήσω τη δουλειά αν έχω υπέρταση ή διαβήτη κύησης;
Όχι απαραίτητα. Πολλές γυναίκες με καλά ρυθμισμένο διαβήτη κύησης ή ήπια υπέρταση στην κύηση συνεχίζουν να εργάζονται με προσαρμογές, όπως τακτικά γεύματα και διαλείμματα. Ο γιατρός σας θα κρίνει, ανάλογα με τις μετρήσεις και την πορεία της κύησης, αν χρειάζεται μείωση ωραρίου ή άδεια.
Τι κάνω αν η δουλειά μου απαιτεί πολλές ώρες οδήγησης;
Κάντε στάση κάθε μία με δύο ώρες για να περπατήσετε, φοράτε τη ζώνη χαμηλά κάτω από την κοιλιά και κρατήστε απόσταση από το τιμόνι. Στο τρίτο τρίμηνο, όταν η κούραση και η απόσταση από το τιμόνι γίνονται πρόβλημα, ζητήστε να περιοριστούν οι μεγάλες διαδρομές.
Πότε μπορώ να επιστρέψω στη δουλειά μετά τον τοκετό;
Τυπικά μετά το τέλος της άδειας μητρότητας. Από ιατρικής πλευράς, ο έλεγχος περίπου έξι εβδομάδες μετά τη γέννα επιβεβαιώνει την ανάρρωση. Μετά από καισαρική ή επιπλεγμένο τοκετό, η επιστροφή σε σωματικά απαιτητική εργασία μπορεί να χρειαστεί περισσότερο χρόνο.