Τι είναι οι υπέρηχοι ;
Οι υπέρηχοι είναι ακουστικά κύματα και χρησιμοποιούνται στην ιατρική για την απεικόνιση διαφόρων εσωτερικών οργάνων τα τελευταία 30 χρόνια. Μέχρις στιγμής δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι οι υπέρηχοι μπορεί να προκαλέσουν βλάβη στο έμβρυο.
Γιατί να κάνουμε υπερηχογράφημα στην εγκυμοσύνη ;
Πόσα υπερηχογραφήματα χρειάζονται ;
Τα περισσότερα παιδιά είναι υγιή, ωστόσο περίπου 1-2 παιδιά γεννιούνται με κάποια σοβαρή ανωμαλία ή πνευματική καθυστέρηση. Με το υπερηχογράφημα μπορούμε να διαγνώσουμε περίπου 90 % των σοβαρών ανωμαλιών . Επίσης παίρνουμε πληροφορίες για την ανάπτυξη του εμβρύου και τη θέση του πλακούντα.
Το υπερηχογράφημα στις 11/14 εβδομάδες (Αυχενική διαφάνεια, ρινικό οστό,PAPP-A) Μία από τις συχνότερες αιτίες πνευματικής καθυστέρησης είναι το σύνδρομο Down (Ντάουν) ή μογγολισμός. Τα παιδιά με σύνδρομο Down έχουν πάντοτε κάποιου βαθμού πνευματική καθυστέρηση ενώ συχνά εμφανίζουν προβλήματα στη καρδιά. Κάθε γυναίκα μπορεί να γεννήσει ένα παιδί με σύνδρομο Down ,αλλά η πιθανότητα αυξάνει όσο μεγαλώνει η ηλικία της.
Ο μόνος τρόπος να είμαστε σίγουροι ότι το έμβρυο δεν έχει σύνδρομο Down είναι να κάνουμε μια διαγνωστική εξέταση (αμνιοκέντηση ή λήψη τροφοβλάστης) στην οποία εξετάζουμε γενετικό υλικό από το αμνιακό υγρό(αμνιπαρακέντηση) ή τον πλακούντα( λήψη τροφοβλάστης) που είναι το ίδιο με το γενετικό υλικό (χρωμοσώματα) του εμβρύου. Ωστόσο οι επεμβάσεις αυτές έχουν ένα μικρό επιπλέον ποσοστό αποβολής, που στις σύγχρονες μελέτες εκτιμάται περίπου στο 0,1 έως 0,3%
Γι’ αυτό το λόγο η απόφαση για το αν θα γίνει ή όχι μια τέτοια επέμβαση είναι καλύτερο να βασίζεται σε μια εξέταση που υπολογίζει τη πιθανότητα να έχει το έμβρυο σύνδρομο Down.Αυτή η εξέταση είναι το υπερηχογράφημα στις 11-14 η παρουσία του ρινικού οστού( το κόκαλο στη μύτη του εμβρύου).
Τα ευρύματα αυτά συνδυάζονται με τη μέτρηση δυο ορμονών στο αίμα της μητέρας μπορούμε να προβλέψουμε τουλάχιστον τα 9 στα 10 παιδιά με σύνδρομο Down (ευαισθησία 95%).
ΤΕΣΤ Α-ΕΜΒΡΥΙΚΗΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ,TRIPLE TEST : το Α τέστ
Αυτό το τέστ γίνεται στις 15-18 εβδομάδες της εγκυμοσύνης για να μετρηθούν τα επίπεδα της α-εμβρυικής πρωτεΐνης στο αίμα σας. Αυτή η πρωτεΐνη δημιουργείται από το μωρό σας και περνάει στο σώμα σας κατά την εγκυμοσύνη. Τα υψηλά επίπεδα αυτής της πρωτεΐνης σχετίζονται με τη δισχιδή ράχη, και έτσι θα σας συστηθεί να κάνετε υπέρηχο και αμνιοκέντηση για να γίνει η διάγνωση.
Το triple test είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται για μια εξέταση αίματος που γίνεται στη μητέρα για να εντοπιστεί το σύνδρομο Ντάουν. Συνδυάζει το αποτέλεσμα της α-εμβρυικής πρωτεΐνης (και έτσι δίνει πληροφορίες για το ρίσκο της δισχιδούς ράχης(με τη μέτρηση άλλων χημικών του αίματος, ώστε να εκτιμηθεί το ρίσκο της γέννησης ενός μωρού με σύνδρομο Ντάουν.
Το Triple test δεν βοηθάει στην περίπτωση διδύμων ή πολλαπλής εγκυμοσύνης Ορισμένες κλινικές μητρότητας δίνουν τα αποτελέσματα «χαμηλό ρίσκο/screen αρνητικό» ή «υψηλό ρίσκο/screen θετικό». Ένα αρνητικό αποτέλεσμα σημαίνει ότι το ρίσκο να γεννήστε ένα μωρό με σύνδρομο Ντάουν είναι χαμηλό. Ένα θετικό αποτέλεσμα σημαίνει ότι έχετε υψηλό ρίσκο να γεννήσετε ένα μωρό με σύνδρομο Ντάουν. Για παράδειγμα, οποιοδήποτε επίπεδο πάνω από 1:250 θεωρείται «υψηλό ρίσκο». Αυτό είναι συνήθως το έσχατο στάδιο. Παρόλα αυτά το ρίσκο 1:100 αποτελεί 1% πιθανότητα το μωρό να γεννηθεί με σύνδρομο Ντάουν και 99 % να γεννηθεί φυσιολογικό. Θα σας συστηθεί να κάνετε αμνιοκέντηση για να λάβετε μια πλήρη διάγνωση. Μπορείτε να συγκρίνετε αυτό το ρίσκο με αυτό της ηλικίας σας (περίπου 1 :700 στα 30) ή το ρίσκο της αποβολής με αμνιοκέντηση (περίπου 1:100).
Αμνιοπαρακέντηση/Λήψη τροφοβλάστης
Η αμνιοπαρακέντηση (λήψη αμνιακού υγρού) και η λήψη τροφοβλάστης(λήψη βιοψίας από τον πλακούντα) είναι επεμβατικές μέθοδοι για τον έλεγχο των χρωμοσωμάτων του εμβρύου. Η λήψη τροφοβλάστης γίνεται από την 11η εβδομάδα της κύησης. Υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση μια λεπτή βελόνα εισέρχεται στον πλακούνται και λαμβάνεται υλικό(χοριακές λάχνες).
Αντίστοιχα, η αμνιοπαρακέντηση γίνεται από την 16η εβδομάδα. Υπό υπερηχογραφικό έλεγχο μια λεπτή βελόνα εισέρχεται στον αμνιακό σάκο και λαμβάνεται αμνιακό υγρό. Και με τις δυο αυτές μεθόδους εξετάζεται ο αριθμός και η ακεραιότητα των χρωμοσωμάτων και αποκλείονται μείζονες ανωμαλίες , όπως το σύνδρομο Down.
Ωστόσο, με τον έλεγχο αυτό δεν είναι δυνατόν να αποκλεισθούν όλες οι ανωμαλίες και το φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν εγγυάται τη γέννηση υγιούς παιδιού. Τόσο στην αμνιοπαρακέντηση όσο και στη λήψη τροφοβλάστης υπάρχει ένας μικρός επιπλέον κίνδυνος αποβολής, περίπου 0,1 έως 0,3% σύμφωνα με τις σύγχρονες μελέτες
Το υπερηχογράφημα στις 21-24 εβδομάδες και ο υπέρηχος 4D
(Υπερηχογράφημα Β’επιπέδου)
Το υπερηχογράφημα Β’ επιπέδου γίνεται στις 21-24 εβδομάδες και περιλαμβάνει μια σειρά μετρήσεων για τον έλεγχο της ανάπτυξης , τον έλεγχο του πλακούντα, ,την εκτίμηση του αμνιακού υγρού και τον αναλυτικό έλεγχο των οργάνων του εμβρύου για συγγενείες ανωμαλίες.
Ελέγχονται το κρανίο εγκέφαλος , το πρόσωπο η σπονδυλική στήλη , ο θώρακας, η καρδιά, η κοιλιά, οι νεφροί, η ουροδόχος κύστη , τα χέρια και τα πόδια το αναλυτικό αυτό υπερηχογράφημα μπορούν να βρεθούν περίπου 70 % των σοβαρών ανωμαλιών, περίπου 45 % των ελαφρότερων ανωμαλιών και συνολικά περίπου το 55% των συγγενών ανωμαλιών. Κάποιες ανωμαλίες δημιουργούνται κατά τη διάρκεια της κύησης ή και εμφανίζονται αργά στην κύηση ή μετά τον τοκετό. Δυστυχώς κανένα υπερηχογράφημα , όσο αναλυτικό και πλήρες και αν είναι δεν μπορεί να αποκλείσει το σύνολο των ανωμαλιών ούτε να εγγυηθεί τη γέννηση ενός φυσιολογικού παιδιού.
Το έμβρυο ελέγχεται επίσης για δείκτες (σημάδια) χρωμοσωμικών ανωμαλιών. Περίπου τα μισά έμβρυα με σύνδρομο Down έχουν κάποιο δείκτη αν και τα περισσότερα με δείκτες είναι φυσιολογικά. Τα αποτελέσματα του υπερηχογραφήματος στις 11-14 εβδομάδες συνεκτιμούνται μαζί με το Α’ τέστ και τον υπέρηχο Β’ επιπέδου στον υπολογισμό της τελικής πιθανότητας για σύνδρομο Down.Με το έγχρωμο υπερηχογράφημα Doppler ελέγχεται η ροή του αίματος στις μητριαίες αρτηρίες .Εάν οι αντιστάσεις στις μητριαίες αρτηρίες είναι αυξημένες αυξάνεται η πιθανότητα να αναπτύξει η μητέρα προ-εκλαμψία ή το έμβρυο να έχει μικρό βάρος.
Περίπου 1 στις 4 γυναίκες με αυξημένες αντιστάσεις θα έχουν τέτοια προβλήματα, ενώ στις υπόλοιπες η εγκυμοσύνη θα εξελιχθεί φυσιολογικά. Εφόσον στο υπερηχογράφημα Β’ επιπέδου βρεθούν αυξημένες αντιστάσεις συνίσταται τακτικός έλεγχος της αρτηριακής πίεσης της εγκύου και μηνιαίως υπερηχογραφικός έλεγχος του εμβρύο.
Τέλος μπορεί να μετρηθεί το μήκος του τραχήλου της μήτρας .Ο τράχηλος είναι το κατώτερο τμήμα της μήτρας που ανοίγει (διαστέλλεται) στον τοκςτό.Η μέτρηση του γίνεται αξιόπιστα με διακολπικό υπερηχογράφημα. Εάν ο τράχηλος έχει μικρύνει σημαντικά (μικρότερος από 15 mm) αυξάνει ο κίνδυνος για πρόωρο τοκετό. Σε αυτή τη περίπτωση ο γιατρό σας θα σας προτείνει τη κατάλληλη θεραπεία για να μειωθεί η πιθανότητα αυτής της σοβαρής επιπλοκής. Τελευταίες μελέτες έχουν δείξει ότι με τον τρόπο αυτό μπορεί να μειωθεί κατά 40% η συχνότητα του πολύ πρόωρου τοκετού.
Ο υπέρηχος 4D, δίνει τρισδιάστατη εικόνα του μωρού σας.
Το υπερηχογράφημα ανάπτυξης και το Doppler
Το υπερηχογράφημα ανάπτυξης γίνεται από τις 24 εβδομάδες και μέχρι το τέλος της κύησης, συνήθως κάθε περίπου 4 εβδομάδες. Ελέγχεται η ανάπτυξη του εμβρύου, το βάρος του, η ποιότητα του αμνιακού υγρού, η θέση του πλακούντα. Η εξέταση Doppler είναι ο έλεγχος της ροής του αίματος στα αγγεία του εμβρύου και το πλακούντα (συνήθως ελέγχεται η ροή στην ομφαλιακή αρτηρία και τη μέση εγκεφαλική αρτηρία) που μας δίνει πληροφορίες για τη λειτουργία του πλακούντα και την κατάσταση του εμβρύου. Αυτές οι πληροφορίες είναι ιδαίτερα σημαντικές για τα μικρά σε βάρος έμβρυα και μας βοηθούν να αποφασίσουμε ένα λιποβαρές(μικρό για την ομάδα κύησης)έμβρυο δέχεται αρκετό όξυγόνο και θρεπτικές ουσίες από τον πλακούντα. Στις περιπτώσεις που οι ροές σε αυτά τα αγγεία δεν είναι φυσιολογικές χρειάζεται πιο λεπτομερής και συχνότερος έλεγχος.
Το πρώτο υπερηχογράφημα της κύησης: 6 έως 10 εβδομάδες
Πριν από τον έλεγχο της αυχενικής διαφάνειας, οι περισσότερες γυναίκες κάνουν ένα πρώτο υπερηχογράφημα λίγες εβδομάδες μετά το θετικό τεστ. Είναι σύντομο, αλλά απαντά σε ερωτήματα που καθορίζουν όλη την παρακολούθηση:
- Πού βρίσκεται η κύηση; Επιβεβαιώνεται ότι ο σάκος είναι μέσα στη μήτρα και αποκλείεται η εξωμήτριος κύηση, που απαιτεί άμεση αντιμετώπιση.
- Υπάρχει καρδιακός παλμός; Ο παλμός γίνεται συνήθως ορατός γύρω στην 6η με 7η εβδομάδα. Αν το υπερηχογράφημα γίνει πολύ νωρίς, η απουσία του δεν σημαίνει απαραίτητα πρόβλημα και η εξέταση επαναλαμβάνεται σε 7 με 10 ημέρες.
- Πόσα έμβρυα υπάρχουν; Στις δίδυμες κυήσεις καθορίζεται από νωρίς αν μοιράζονται πλακούντα.
- Ποια είναι η ακριβής ηλικία κύησης; Η μέτρηση του εμβρύου στο πρώτο τρίμηνο είναι η πιο αξιόπιστη μέθοδος χρονολόγησης.
Σε αυτό το στάδιο το υπερηχογράφημα γίνεται συχνά διακολπικά, γιατί το έμβρυο είναι πολύ μικρό για να φανεί καθαρά από την κοιλιά.
Διακοιλιακό ή διακολπικό υπερηχογράφημα
Οι μαιευτικοί υπέρηχοι γίνονται με δύο τρόπους και η επιλογή δεν είναι τυχαία.
- Διακοιλιακό: η κεφαλή του υπερηχογράφου κινείται πάνω στην κοιλιά με λίγο gel. Είναι η συνήθης μέθοδος από το τέλος του πρώτου τριμήνου και μετά.
- Διακολπικό: μια λεπτή κεφαλή, καλυμμένη με προστατευτικό, εισάγεται στον κόλπο. Δίνει καθαρότερη εικόνα στις πρώτες εβδομάδες, για τη μέτρηση του μήκους του τραχήλου και για τον έλεγχο της θέσης του πλακούντα όταν βρίσκεται χαμηλά.
Το διακολπικό υπερηχογράφημα είναι ασφαλές σε κάθε στάδιο της κύησης, δεν προκαλεί αποβολή και δεν ενοχλεί περισσότερο από μια συνηθισμένη γυναικολογική εξέταση.
Τι μετριέται στο υπερηχογράφημα του τρίτου τριμήνου
Στο τελευταίο τρίμηνο ο γιατρός εστιάζει στην ανάπτυξη και στην προετοιμασία για τον τοκετό. Οι βασικές μετρήσεις είναι:
- Βιομετρία: διάμετρος και περίμετρος κεφαλής, περίμετρος κοιλιάς και μήκος μηριαίου. Από αυτές υπολογίζεται το εκτιμώμενο βάρος, με περιθώριο σφάλματος περίπου 10 με 15%.
- Εκατοστημόριο ανάπτυξης: δείχνει πώς συγκρίνεται το μωρό με άλλα της ίδιας ηλικίας. Πιο σημαντική από μία μέτρηση είναι η πορεία της καμπύλης σε διαδοχικούς ελέγχους.
- Αμνιακό υγρό: τόσο το λίγο όσο και το πολύ υγρό χρειάζονται διερεύνηση. Το πολυάμνιο, για παράδειγμα, σχετίζεται συχνά με τον διαβήτη κύησης.
- Θέση του πλακούντα: αν στο υπερηχογράφημα των 20 εβδομάδων ήταν χαμηλά, ελέγχεται ξανά γύρω στην 32η εβδομάδα. Στις περισσότερες γυναίκες «ανεβαίνει» καθώς μεγαλώνει η μήτρα.
- Προβολή του εμβρύου: γύρω στην 36η εβδομάδα ελέγχεται αν το μωρό είναι με το κεφάλι προς τα κάτω. Σε ισχιακή προβολή συζητούνται οι επιλογές για τον τοκετό.
Πώς να προετοιμαστείτε για κάθε υπερηχογράφημα
- Πρώτο τρίμηνο: για το διακολπικό υπερηχογράφημα η κύστη πρέπει να είναι άδεια. Για το διακοιλιακό ένα ποτήρι νερό πριν βοηθά.
- Δεύτερο και τρίτο τρίμηνο: δεν χρειάζεται γεμάτη κύστη ούτε νηστεία. Ένα ελαφρύ γεύμα κάνει συχνά το μωρό πιο δραστήριο.
- Ρούχα: προτιμήστε ρούχα δύο κομματιών, για εύκολη πρόσβαση στην κοιλιά.
- Κρέμες: αποφύγετε λοσιόν στην κοιλιά την ημέρα της εξέτασης, γιατί μπορεί να επηρεάσουν την ποιότητα της εικόνας.
- Έγγραφα: φέρτε τις προηγούμενες εκθέσεις, ώστε να συγκριθούν οι μετρήσεις και να φανεί η πορεία.
Για μια συνολική εικόνα του τι αλλάζει σε κάθε τρίμηνο, δείτε τα στάδια της εγκυμοσύνης.
Υπερηχογραφήματα «ενθύμιο» και φορητές συσκευές Doppler
Οι μαιευτικοί υπέρηχοι θεωρούνται ασφαλείς όταν γίνονται με ιατρική ένδειξη. Οι διεθνείς επιστημονικές εταιρείες, όπως η ISUOG, συστήνουν όμως να μη γίνονται μακριές εξετάσεις μόνο για αναμνηστικές φωτογραφίες ή βίντεο, χωρίς ιατρικό σκοπό. Η αρχή είναι απλή: όσο χρόνο χρειάζεται, όχι περισσότερο.
Το ίδιο ισχύει για τις φορητές συσκευές Doppler που πωλούνται για χρήση στο σπίτι. Μπορεί να δώσουν ψευδή ασφάλεια, αν η μητέρα ακούσει τον δικό της παλμό ή αν το μωρό έχει πρόβλημα παρά τον φυσιολογικό ήχο. Αν ανησυχείτε για τις κινήσεις του μωρού, η σωστή κίνηση είναι να επικοινωνήσετε με τον γυναικολόγο σας την ίδια ημέρα.
Συχνές Ερωτήσεις
Πόσα υπερηχογραφήματα γίνονται στην εγκυμοσύνη;
Τα βασικά είναι τρία με τέσσερα: επιβεβαίωσης της κύησης, αυχενικής διαφάνειας στις 11 με 14 εβδομάδες, Β΄ επιπέδου στις 20 με 24 και ανάπτυξης με Doppler στο τρίτο τρίμηνο. Σε κυήσεις υψηλού κινδύνου γίνονται περισσότερα.
Είναι ασφαλής ο υπέρηχος για το μωρό;
Ναι. Χρησιμοποιεί ηχητικά κύματα και όχι ακτινοβολία. Δεκαετίες χρήσης δεν έχουν δείξει βλάβη στο έμβρυο όταν γίνεται με ιατρική ένδειξη.
Πότε είναι η καλύτερη στιγμή για υπέρηχο 4D;
Μεταξύ 26ης και 30ής εβδομάδας, όταν το πρόσωπο έχει διαμορφωθεί και υπάρχει ακόμη αρκετό αμνιακό υγρό για καθαρή εικόνα.
Ποια η διαφορά 2D, 3D και 4D υπερήχου;
Ο 2D δίνει τη δισδιάστατη ασπρόμαυρη εικόνα με την οποία γίνεται η ιατρική διάγνωση. Ο 3D ανασυνθέτει τρισδιάστατη στατική εικόνα και ο 4D την προβάλλει σε πραγματικό χρόνο, με κίνηση.
Πότε φαίνεται το φύλο του μωρού;
Συνήθως με ασφάλεια από τη 16η έως την 20ή εβδομάδα, εφόσον το επιτρέπει η θέση του εμβρύου. Δείτε τι περιλαμβάνει συνολικά ο προγεννητικός έλεγχος.
Γιατί αλλάζει η ημερομηνία τοκετού μετά το υπερηχογράφημα;
Η ημερομηνία που υπολογίζεται από την τελευταία περίοδο προϋποθέτει κύκλο 28 ημερών και ωορρηξία στη μέση του κύκλου, κάτι που συχνά δεν ισχύει. Η μέτρηση του εμβρύου στο πρώτο τρίμηνο είναι πιο ακριβής, γι’ αυτό όταν η διαφορά είναι σημαντική η ημερομηνία διορθώνεται με βάση το υπερηχογράφημα και δεν αλλάζει ξανά αργότερα.
Πόσο ακριβής είναι η εκτίμηση βάρους του μωρού στο υπερηχογράφημα;
Το εκτιμώμενο βάρος μπορεί να διαφέρει από το πραγματικό κατά περίπου 10 με 15%, προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Γι’ αυτό οι αποφάσεις στηρίζονται στην πορεία της ανάπτυξης σε διαδοχικούς ελέγχους και όχι σε μία μόνο μέτρηση.
Τι σημαίνει χαμηλός πλακούντας στο υπερηχογράφημα των 20 εβδομάδων;
Στις περισσότερες γυναίκες ο πλακούντας απομακρύνεται από τον τράχηλο καθώς μεγαλώνει η μήτρα. Ελέγχεται ξανά γύρω στην 32η εβδομάδα. Μέχρι τότε, αν εμφανίσετε κολπική αιμορραγία, επικοινωνήστε αμέσως με τον γιατρό σας.