Παρένθετη μητρότητα: πώς λειτουργεί
Τι είναι η παρένθετη μητρότητα;
Μία γυναίκα μπορεί να καταφύγει στην παρένθετη μητρότητα όταν απουσιάζει η μήτρα ή όταν υπάρχει κάποια σοβαρή ασθένεια (π.χ. καρδιακή νόσο, υψηλή πίεση, ηπατική ή νεφρική νόσο κ.α.), που καθιστά την κύηση αδύνατη ή επικίνδυνη για τη ζωή της. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρησιμοποιείται μια άλλη γυναίκα (παρένθετη μητέρα) στη μήτρα της οποίας μεταφέρεται το έμβρυο που έχει προκύψει από την εξωσωματική γονιμοποίηση των ωαρίων της μητέρας με το σπέρμα του συντρόφου της.
Επίσης, η παρένθετη μητρότητα απευθύνεται σε γυναίκες που δεν έχουν επιτύχει εγκυμοσύνη κατά την εφαρμογή άλλων τεχνικών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Ποια η διαδικασία της παρένθετης μητρότητας;
Κατά την παρένθετη μητρότητα εφαρμόζεται ουσιαστικά η διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης (IVF), μόνο που το έμβρυο που θα προκύψει από το ωάριο και το σπερματοζωάριο του ίδιου του ζευγαριού, θα μεταφερθεί σε παρένθετη μήτρα. Η γυναίκα που κυοφορεί δεν είναι η βιολογική μητέρα του παιδιού αφού δε χρησιμοποιήθηκε δικό της ωάριο.
Η επιλογή της παρένθετης μητέρας γίνεται από το ίδιο το ζευγάρι. Ο θεράπων ιατρός πιστοποιεί τόσο την αδυναμία κυοφορίας της βιολογικής μητέρας όσο και την ικανότητα της παρένθετης μητέρας να κυοφορήσει. Σε περίπτωση που η υποψήφια παρένθετη μητέρα είναι έγγαμη, απαιτείται η συναίνεση του συζύγου της. Στη συνέχεια, το ζευγάρι και η υποψήφια παρένθετη μητέρα υποβάλλουν την αίτηση στο δικαστήριο. Όταν το δικαστήριο εγκρίνει τη διαδικασία, το Κέντρο έχει το δικαίωμα να προχωρήσει στην εμβρυομεταφορά.
Νομοθεσία και παρένθετη μητρότητα
Σε πολλά Ευρωπαϊκά κράτη η παρένθετη μητρότητα απαγορεύεται, αλλά στην Ελλάδα ισχύει από το 2002 (νόμος 3089/2002).
Η μεταφορά των ξένων γονιμοποιημένων ωαρίων στο σώμα της κυοφόρου επιτρέπεται με δικαστική άδεια. Η αιτούσα την άδεια είναι αποκλειστικά η γυναίκα που επιθυμεί να αποκτήσει τέκνο και αδυνατεί για ιατρικούς λόγους να κυοφορήσει ενώ δεν πρέπει να έχει υπερβεί το 50ο έτος της ηλικίας της.
Τόσο στη γυναίκα που πρόκειται να κυοφορήσει, όσο και σε αυτούς που επιθυμούν αν αποκτήσουν τέκνο, πρέπει να έχουν διενεργηθεί ιατρικές εξετάσεις για τους ιούς της ανθρώπινης ανοσολογικής ανεπάρκειας (HIV, HIV2), την ηπατίτιδα Β και C και τη σύφιλη.
Επίσης, η γυναίκα που πρόκειται να κυοφορήσει υποβάλλεται σε ενδελεχή ψυχολογική αξιολόγηση ενώ απαιτείται και η ιατρικώς αποδεδειγμένη καταλληλότητα της προς κυοφορία.
Σύμφωνα με το νομοθέτη, είτε η βιολογική ή η παρένθετη μητέρα πρέπει να κατοικούν στην Ελλάδα. Επιπλέον, το ωάριο πρέπει να προέρχεται όχι από την παρένθετη μητέρα, αλλά είτε από τη γυναίκα που επιθυμεί να αποκτήσει παιδί, είτε από τρίτη γυναίκα ως δότρια ωαρίων.
Η συμφωνία για την κυοφορία γίνεται γραπτώς και χωρίς κάποιο αντάλλαγμα. Δε συνιστά αντάλλαγμα η καταβολή των εξόδων για την επίτευξη της εγκυμοσύνης, την κυοφορία, τον τοκετό και τη λοχεία και η αποζημίωση για κάθε θετική ζημία της παρένθετης μητέρας εξαιτίας της αποχής της από την εργασία της, εξαιτίας της απουσίας της με σκοπό την επίτευξη της εγκυμοσύνης, την κυοφορία, τον τοκετό, τη λοχεία.
Η νομική καθοδήγηση στην περίπτωση της παρένθετης μητρότητας είναι απαραίτητη προκειμένου να αποφευχθούν τυχόν επιπλοκές κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Ένας νομικός εμπειρογνώμονας, με εξειδίκευση και εμπειρία στον αναπαραγωγικό νόμο, θα καταρτίσει το Ιδιωτικό Συμφωνητικό μεταξύ του ζευγαριού, του κέντρου και της παρένθετης μητέρας, προκειμένου να προστατευθούν όλες οι πλευρές.
Ποιο το κόστος για την παρένθετη μητρότητα; Είναι προσιτές οι τιμές;
Το ακριβές κόστος καθορίζεται ανάλογα την περίπτωση. Για να μάθετε ακριβώς πόσο κοστίζει και τις τιμές παρακαλώ επικοινωνήστε μαζί μας.
Ποια γυναίκα μπορεί να γίνει παρένθετη μητέρα
Η παρένθετη μητέρα (κυοφόρος) πρέπει να είναι υγιής, σε κατάλληλη ηλικία για κύηση και να περάσει πλήρη ιατρικό και ψυχολογικό έλεγχο. Δεν χρησιμοποιούνται δικά της ωάρια: το έμβρυο προέρχεται από τα ωάρια της μητέρας που το επιθυμεί ή δότριας. Η συμφωνία είναι έγγραφη, χωρίς αντάλλαγμα, και εγκρίνεται με δικαστική απόφαση πριν από την εμβρυομεταφορά. Για το πλήρες νομικό πλαίσιο, όπως οι προϋποθέσεις κατοικίας και τα όρια ηλικίας, η ενημέρωση γίνεται στο ιατρείο σε συνεργασία με νομικό.
Ιατρικές καταστάσεις που οδηγούν στην παρένθετη μητρότητα
Η παρένθετη μητρότητα δεν είναι επιλογή ευκολίας. Προϋποθέτει τεκμηριωμένη ιατρική αδυναμία της γυναίκας να κυοφορήσει. Οι συχνότερες καταστάσεις είναι:
- Απουσία μήτρας από τη γέννηση: όπως στο σύνδρομο Mayer-Rokitansky-Küster-Hauser, όπου οι ωοθήκες λειτουργούν κανονικά αλλά η μήτρα δεν έχει αναπτυχθεί.
- Αφαίρεση της μήτρας: μετά από υστερεκτομή για καρκίνο, σοβαρή αιμορραγία στον τοκετό ή άλλη πάθηση.
- Σοβαρή βλάβη του ενδομητρίου: εκτεταμένες συμφύσεις στην κοιλότητα που δεν αποκαθίστανται χειρουργικά, με αποτέλεσμα το ενδομήτριο να μην μπορεί να δεχτεί έμβρυο.
- Σοβαρά νοσήματα της μητέρας: παθήσεις της καρδιάς, των πνευμόνων, των νεφρών ή του ήπατος, όπου η εγκυμοσύνη θα έθετε σε κίνδυνο τη ζωή της.
- Ιστορικό σοβαρών επιπλοκών σε προηγούμενη κύηση, όταν ο κίνδυνος επανάληψης κρίνεται απαγορευτικός.
Σε κάθε περίπτωση η ένδειξη τεκμηριώνεται με ιατρικά έγγραφα, γιατί αποτελεί βασικό στοιχείο της αίτησης προς το δικαστήριο.
Η ιατρική προετοιμασία της κυοφόρου και της μητέρας
Η παρένθετη μητρότητα συνδυάζει δύο ιατρικές διαδικασίες που πρέπει να συγχρονιστούν: τη δημιουργία των εμβρύων και την προετοιμασία της μήτρας της κυοφόρου.
Για τη γυναίκα που επιθυμεί το παιδί
- Έλεγχος ωοθηκικού αποθέματος και διέγερση των ωοθηκών, όπως σε κάθε εξωσωματική.
- Ωοληψία, γονιμοποίηση με το σπέρμα του συντρόφου και καλλιέργεια των εμβρύων.
- Κατάψυξη των εμβρύων, ώστε η μεταφορά να γίνει όταν η κυοφόρος είναι έτοιμη και έχει εκδοθεί η δικαστική απόφαση.
Για την κυοφόρο
- Πλήρες ιατρικό ιστορικό. Προτιμάται γυναίκα που έχει ήδη ολοκληρώσει τουλάχιστον μία κύηση χωρίς επιπλοκές.
- Γυναικολογική εξέταση, υπερηχογράφημα και, συχνά, έλεγχος της κοιλότητας της μήτρας.
- Αιματολογικός έλεγχος, ομάδα αίματος, έλεγχος για λοιμώδη νοσήματα και ανοσία σε ερυθρά.
- Ψυχολογική αξιολόγηση και συμβουλευτική.
- Προετοιμασία του ενδομητρίου με οιστρογόνα και προγεστερόνη πριν από τη μεταφορά.
Για την ασφάλεια της κυοφόρου και του παιδιού, συστήνεται η μεταφορά ενός εμβρύου κάθε φορά, ώστε να αποφεύγεται η πολύδυμη κύηση.
Η εγκυμοσύνη και ο τοκετός στην παρένθετη μητρότητα
Η κύηση παρακολουθείται όπως κάθε άλλη, με όλο το πρόγραμμα του προγεννητικού ελέγχου και τα υπερηχογραφήματα κάθε τριμήνου. Η διαφορά είναι ότι στις αποφάσεις συμμετέχουν περισσότερα πρόσωπα, και αυτό χρειάζεται προετοιμασία.
- Συμφωνήστε από πριν ποιος θα είναι παρών στα ραντεβού και πώς θα ενημερώνεστε.
- Συζητήστε εκ των προτέρων ποιες εξετάσεις θα γίνουν και πώς θα χειριστείτε ένα παθολογικό εύρημα.
- Ο τρόπος τοκετού αποφασίζεται με μαιευτικά κριτήρια, με γνώμονα την υγεία της κυοφόρου και του νεογνού.
- Οι υποψήφιοι γονείς μπορούν, εφόσον το επιθυμούν όλοι, να είναι κοντά στον τοκετό.
Με βάση τη δικαστική άδεια που έχει προηγηθεί, μητέρα του παιδιού θεωρείται νομικά η γυναίκα που έλαβε την άδεια. Οι διοικητικές λεπτομέρειες της δήλωσης γέννησης συζητούνται έγκαιρα με τον νομικό σας σύμβουλο.
Τι να συμφωνήσετε γραπτώς πριν ξεκινήσετε
Η έγγραφη συμφωνία δεν είναι τυπικότητα. Προστατεύει όλους και προλαμβάνει παρεξηγήσεις σε στιγμές με έντονο συναίσθημα. Πέρα από όσα απαιτεί ο νόμος, καλό είναι να έχουν συζητηθεί ανοιχτά:
- Πόσες προσπάθειες εμβρυομεταφοράς θα γίνουν και τι συμβαίνει αν δεν επιτευχθεί κύηση.
- Ο τρόπος ζωής της κυοφόρου κατά την κύηση: διατροφή, κάπνισμα, αλκοόλ, ταξίδια, εργασία.
- Ποιες εξετάσεις προγεννητικού ελέγχου θα γίνουν και πώς θα αντιμετωπιστεί ένα σοβαρό εύρημα.
- Τι θα γίνει σε περίπτωση δίδυμης κύησης ή επιπλοκής που απαιτεί νοσηλεία.
- Ποιες δαπάνες καλύπτονται και με ποιον τρόπο, μέσα στα όρια που ορίζει ο νόμος.
- Πώς θα είναι η επικοινωνία μετά τη γέννηση, αν το επιθυμούν και οι δύο πλευρές.
Η συμφωνία συντάσσεται με τη βοήθεια νομικού με εμπειρία στο δίκαιο της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, ώστε να είναι σύμφωνη με την ισχύουσα νομοθεσία.
Η ψυχολογική πλευρά για όλους τους εμπλεκόμενους
Η παρένθετη μητρότητα είναι μια σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα σε ανθρώπους. Κάθε πλευρά κουβαλά τις δικές της προσδοκίες και ανησυχίες.
Για τους μελλοντικούς γονείς
Η μητέρα συχνά βιώνει ανάμεικτα συναισθήματα: ευγνωμοσύνη, αλλά και θλίψη που δεν κυοφορεί η ίδια. Είναι φυσιολογικό. Η συμμετοχή στα ραντεβού, η επαφή με την κυοφόρο και η προετοιμασία για τον ερχομό του μωρού βοηθούν στη δημιουργία δεσμού ήδη από την κύηση.
Για την κυοφόρο
Χρειάζεται σαφή κατανόηση ότι το παιδί δεν είναι δικό της και ουσιαστική στήριξη από το περιβάλλον της, ιδιαίτερα από τον σύντροφό της και τα παιδιά της, αν έχει. Η ψυχολογική υποστήριξη πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον τοκετό μειώνει τον κίνδυνο δυσκολιών.
Για το παιδί
Όπως και στη δωρεά γαμετών, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι τα παιδιά που μαθαίνουν από νωρίς και με απλά λόγια πώς ήρθαν στον κόσμο προσαρμόζονται ομαλά. Η κυοφόρος μπορεί να αποτελεί μέρος αυτής της ιστορίας με τρόπο θετικό.
Μπορεί η μητέρα να θηλάσει μετά από παρένθετη κύηση;
Πολλές μητέρες δεν γνωρίζουν ότι ο θηλασμός μπορεί να είναι εφικτός ακόμη κι αν δεν κυοφόρησαν. Με πρόκληση γαλουχίας, δηλαδή συστηματική διέγερση του μαστού με θήλαστρο, συχνά σε συνδυασμό με φαρμακευτική αγωγή που ξεκινά εβδομάδες πριν από τον τοκετό, ορισμένες γυναίκες παράγουν γάλα. Η ποσότητα διαφέρει πολύ από γυναίκα σε γυναίκα και συχνά χρειάζεται συμπλήρωμα.
Ακόμη και χωρίς πλήρη γαλουχία, η επαφή δέρμα με δέρμα και η σίτιση με αγκαλιά βοηθούν στη σύνδεση μητέρας και μωρού. Για πρακτική καθοδήγηση, διαβάστε για τον θηλασμό και συζητήστε με σύμβουλο γαλουχίας έγκαιρα, πριν από τον τοκετό.
Μύθοι και πραγματικότητα για την παρένθετη μητέρα
- «Η παρένθετη μητέρα μεταφέρει τα γονίδιά της στο παιδί». Όχι. Τα ωάρια δεν προέρχονται από αυτήν. Το γενετικό υλικό του παιδιού είναι των γονέων ή, όπου χρειάζεται, της δότριας ωαρίων.
- «Οτιδήποτε φάει ή κάνει η κυοφόρος αλλάζει τα χαρακτηριστικά του παιδιού». Ο τρόπος ζωής της επηρεάζει την υγεία της κύησης, όπως σε κάθε εγκυμοσύνη, αλλά όχι τα κληρονομικά χαρακτηριστικά του παιδιού.
- «Μπορεί να γίνει με απλή ιδιωτική συμφωνία». Στην Ελλάδα απαιτείται δικαστική άδεια πριν από την εμβρυομεταφορά. Χωρίς αυτήν, η διαδικασία δεν μπορεί να γίνει νόμιμα.
- «Η μητέρα δεν θα δεθεί με το μωρό». Ο δεσμός χτίζεται με τη φροντίδα, την αγκαλιά και την καθημερινή παρουσία. Οι μελέτες σε οικογένειες από παρένθετη κύηση δείχνουν καλή σχέση γονέων και παιδιών.
- «Είναι λύση για κάθε αποτυχία εξωσωματικής». Ο νόμος απαιτεί ιατρική αδυναμία κυοφορίας. Οι αποτυχίες που οφείλονται στην ποιότητα των ωαρίων αντιμετωπίζονται με άλλους τρόπους, όπως η δωρεά ωαρίων.
Αν σκέφτεστε την παρένθετη μητρότητα, το πρώτο βήμα είναι μια αναλυτική ιατρική εκτίμηση που θα επιβεβαιώσει αν υπάρχει πραγματική ένδειξη και ποιες εναλλακτικές έχετε. Στη συνέχεια, η συνεργασία ιατρού, ψυχολόγου και νομικού εξασφαλίζει ότι η διαδρομή θα γίνει με ασφάλεια και διαφάνεια για όλους.
Συχνές Ερωτήσεις
Τι ισχύει νομικά για την παρένθετη μητρότητα στην Ελλάδα;
Επιτρέπεται με δικαστική άδεια που εκδίδεται πριν από την εμβρυομεταφορά. Προϋποθέτει ιατρική αδυναμία της γυναίκας να κυοφορήσει και έγγραφη συμφωνία χωρίς αντάλλαγμα, πέρα από την κάλυψη δαπανών και την αποζημίωση που ορίζει ο νόμος.
Ποιες γυναίκες μπορούν να καταφύγουν σε παρένθετη μητέρα;
Γυναίκες που δεν έχουν μήτρα, που έχουν σοβαρή ανατομική βλάβη της μήτρας ή πάθηση που καθιστά την κύηση αδύνατη ή επικίνδυνη για τη ζωή τους, εφόσον πληρούν και τα ηλικιακά όρια που ορίζει η νομοθεσία.
Πώς βρίσκω παρένθετη μητέρα;
Την παρένθετη μητέρα τη βρίσκει το ίδιο το ζευγάρι, συνήθως από το συγγενικό ή φιλικό περιβάλλον. Ο νόμος απαγορεύει τη διαμεσολάβηση με αμοιβή και τη διαφήμιση. Η ιατρική ομάδα αναλαμβάνει τον ιατρικό και ψυχολογικό έλεγχό της.
Ποιανού είναι γενετικά το παιδί;
Των γονέων που το επιθυμούν. Το έμβρυο δημιουργείται με εξωσωματική γονιμοποίηση από τα ωάρια της μητέρας ή δότριας και το σπέρμα του συντρόφου. Η παρένθετη μητέρα δεν δίνει δικά της ωάρια.
Από τι εξαρτάται το κόστος;
Από το κόστος της εξωσωματικής, τα νομικά έξοδα, τις ιατρικές δαπάνες της κύησης και του τοκετού και την προβλεπόμενη αποζημίωση της κυοφόρου. Αναλυτική ενημέρωση δίνεται στο ιατρείο.
Πόσο χρόνο χρειάζεται η διαδικασία πριν από την εμβρυομεταφορά;
Συνήθως αρκετούς μήνες. Χρειάζεται χρόνος για τον ιατρικό και ψυχολογικό έλεγχο της κυοφόρου και των υποψήφιων γονέων, για τη σύνταξη της συμφωνίας, για την κατάθεση της αίτησης και την έκδοση της δικαστικής απόφασης. Η δημιουργία και κατάψυξη των εμβρύων μπορεί να γίνει παράλληλα, ώστε να μη χαθεί χρόνος.
Μπορεί η κυοφόρος να είναι συγγενής μου;
Ναι, η κυοφόρος μπορεί να προέρχεται από το συγγενικό ή φιλικό περιβάλλον, και συχνά αυτό συμβαίνει. Ισχύουν οι ίδιες ιατρικές, ψυχολογικές και νομικές προϋποθέσεις. Η στενή σχέση έχει πλεονεκτήματα, αλλά χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στα όρια και στις προσδοκίες, γι’ αυτό η ψυχολογική συμβουλευτική είναι ιδιαίτερα χρήσιμη.
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν ωάρια δότριας στην παρένθετη μητρότητα;
Ναι. Όταν η γυναίκα που επιθυμεί το παιδί δεν έχει ωάρια κατάλληλης ποιότητας, το έμβρυο μπορεί να προέλθει από ωάρια δότριας και σπέρμα του συντρόφου. Σε κάθε περίπτωση, τα ωάρια δεν μπορούν να προέρχονται από την ίδια την κυοφόρο.
Τι γίνεται αν η πρώτη εμβρυομεταφορά δεν πετύχει;
Αν υπάρχουν κατεψυγμένα έμβρυα, η επόμενη μεταφορά μπορεί να προγραμματιστεί σε επόμενο κύκλο της κυοφόρου, με νέα προετοιμασία του ενδομητρίου. Ο αριθμός των προσπαθειών και οι προϋποθέσεις τους πρέπει να έχουν συμφωνηθεί από πριν και να καλύπτονται από τη δικαστική απόφαση.