Βιοφυσικό Προφίλ

Βιοφυσικό Προφίλ

Τι είναι το Βιοφυσικό Προφίλ

Το βιοφυσικό προφίλ είναι ένα προγεννητικό τεστ, που χρησιμοποιείται για τον έλεγχο της ευημερίας του εμβρύου. Η δοκιμή συνδυάζει την παρακολούθηση του καρδιακού ρυθμού του εμβρύου (NST) και τον υπερηχογραφικό έλεγχο του εμβρύου αξιολογώντας :

• Tην ποσότητα του αμνιακού υγρού
• Τις επιταχύνσεις της καρδιακής λειτουργίας
• Τη μορφολογία του πλακούντα – Ωρίμανση
• Τις «αναπνευστικές» κινήσεις του εμβρύου
• Τον μυικό τόνο του εμβρύου
• Τις εμβρυικές κινήσεις του σώματος

Η βαθμολόγηση των παραμέτρων είναι 2 για τα φυσιολογικά ευρήματα και 0 για τα μη φυσιολογικά. Το τελικό άθροισμα της βαθμολογίας εκφράζει την ενδομήτρια κατάσταση. Η μέγιστη βαθμολογία που μπορεί να έχει ένα έμβρυο είναι 12 και η ελάχιστη 0.

Μετά τη βαθμολογία της κάθε παραμέτρου χωριστά, οι βαθμοί αθροίζονται και προκύπτει η τελική βαθμολογία. Έτσι, άθροισμα βαθμών:

• Μεγαλύτερο ή ίσο με 10 θεωρείται φυσιολογικό
• Μεταξύ 4-6 σημαίνει ότι το έμβρυο πάσχει από κάποιο βαθμό υποξίας και συνήθως προγραμματίζεται τοκετός με χρονοδιαγραμμα έως 7-10 ημερων.
• Μικρότερο από 4 αποτελεί ένδειξη για άμεσο τοκετό.

Ένα βιοφυσικό προφίλ χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση και παρακολούθηση της υγείας του εμβρύου. Ο στόχος ενός βιοφυσικού προφίλ είναι η πρόληψη της απώλειας εγκυμοσύνης και η ανίχνευση χαμηλής παροχής οξυγόνου στο έμβρυο (υποξία του εμβρύου) αρκετά νωρίς, ώστε το έμβρυο να μπορεί να γεννηθεί και να μην υποστεί μόνιμη βλάβη.

Το βιοφυσικό προφίλ γίνεται πιο συχνά, όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος προβλημάτων, που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε επιπλοκές ή πρόωρο τοκετό.

Κύριες ενδείξεις για την διενέργεια βιοφυσικού προφίλ από το γιατρό σας είναι:

• Ενδομήτρια εμβρυική καθυστέρηση ανάπτυξης
• Μειωμένη κινητικότητα του εμβρύου ή και πιθανή απουσία της
• Προηγούμενος αιφνίδιος ενδομήτριος θάνατος
• Παθήσεις της μητέρας, όπως υποθυρεοειδισμός ή υπερθυρεοειδισμός, αιμοσφαιρινοπάθειες , Rhesus ευαισθητοποίηση, σακχαρώδης διαβήτης κύησης, χρόνια νεφρική νόσος, αντιφωσφολιπιδαιμικό σύνδρομο, ερυθηματώδης λύκος.
• Πρόωρη ρήξη εμβρυικών υμένων
• Προεκλαμψία
• Παράταση κύησης ( 40+ εβδομαδες)

Πώς γίνεται και πόσο διαρκεί

Το βιοφυσικό προφίλ γίνεται συνήθως μετά την 32η εβδομάδα, ή νωρίτερα σε κυήσεις υψηλού κινδύνου. Είναι ανώδυνο και απολύτως ασφαλές για τη μητέρα και το έμβρυο. Το υπερηχογραφικό μέρος διαρκεί έως 30 λεπτά, όσο χρειάζεται για να παρατηρηθούν οι κινήσεις, ο τόνος και οι αναπνευστικές κινήσεις του μωρού, και συνδυάζεται με το καρδιοτοκογράφημα (NST), που διαρκεί 20 με 40 λεπτά.

Δεν χρειάζεται ειδική προετοιμασία. Ένα ελαφρύ γεύμα πριν από την εξέταση βοηθά, γιατί το μωρό είναι συνήθως πιο δραστήριο μετά το φαγητό. Αν το έμβρυο κοιμάται, η εξέταση μπορεί να παραταθεί ή να επαναληφθεί.

Τι σημαίνει ένα χαμηλό αποτέλεσμα

Ένα χαμηλό σκορ δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα. Το έμβρυο μπορεί απλώς να κοιμόταν, ή η μητέρα να είχε πάρει φάρμακα που το ηρεμούν. Γι’ αυτό ένα οριακό αποτέλεσμα συνήθως επαναλαμβάνεται μέσα σε 24 ώρες και αξιολογείται μαζί με το Doppler, την ανάπτυξη του εμβρύου και την ηλικία κύησης. Η απόφαση για τοκετό δεν βασίζεται ποτέ σε έναν μόνο αριθμό.

Ανάμεσα στις εξετάσεις, ο καλύτερος δείκτης είναι οι κινήσεις που νιώθετε εσείς. Αν παρατηρήσετε σαφή μείωση, επικοινωνήστε με τον γιατρό σας την ίδια ημέρα. Δείτε τι άλλο ελέγχεται στο 3ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης.

Οι παράμετροι του βιοφυσικού προφίλ και τα κριτήρια βαθμολόγησης

Στην κλασική του μορφή, όπως περιγράφηκε από τον Manning, το βιοφυσικό προφίλ αξιολογεί πέντε παραμέτρους με 2 ή 0 βαθμούς η καθεμία, με μέγιστο το 10. Ορισμένα κέντρα προσθέτουν τον βαθμό ωρίμανσης του πλακούντα, οπότε η κλίμακα φτάνει το 12. Η παρατήρηση γίνεται σε χρονικό παράθυρο έως 30 λεπτών και κάθε παράμετρος έχει συγκεκριμένο, μετρήσιμο κριτήριο:

• Αναπνευστικές κινήσεις: τουλάχιστον ένα επεισόδιο ρυθμικών κινήσεων του θώρακα και του διαφράγματος που διαρκεί 30 δευτερόλεπτα ή περισσότερο. Το έμβρυο δεν αναπνέει αέρα. «Εξασκεί» τους μυς που θα χρησιμοποιήσει μετά τη γέννηση.
• Κινήσεις σώματος: τουλάχιστον τρεις διακριτές κινήσεις του κορμού ή των άκρων.
• Μυϊκός τόνος: τουλάχιστον μία έκταση άκρου ή κορμού που ακολουθείται από επιστροφή σε κάμψη, ή άνοιγμα και κλείσιμο της παλάμης.
• Αμνιακό υγρό: τουλάχιστον μία κάθετη «δεξαμενή» υγρού με βάθος 2 εκατοστά ή περισσότερο, χωρίς να παρεμβάλλονται ομφάλιος λώρος ή μέλη του εμβρύου.
• NST: αντιδραστικό καρδιοτοκογράφημα, δηλαδή επαρκείς επιταχύνσεις του καρδιακού ρυθμού.

Οι τέσσερις υπερηχογραφικές παράμετροι συχνά ολοκληρώνονται μέσα σε λίγα λεπτά, όταν το μωρό είναι ξύπνιο. Αν είναι όλες φυσιολογικές, ορισμένα πρωτόκολλα θεωρούν το αποτέλεσμα 8 στα 8 καθησυχαστικό ακόμη και χωρίς το NST.

Γιατί το έμβρυο χάνει τις λειτουργίες του με συγκεκριμένη σειρά

Η αξία του βιοφυσικού προφίλ στηρίζεται σε μια απλή φυσιολογική παρατήρηση. Οι δραστηριότητες του εμβρύου ελέγχονται από κέντρα του εγκεφάλου που ωριμάζουν σε διαφορετικές εβδομάδες. Ο μυϊκός τόνος εμφανίζεται πρώτος, γύρω στην 8η εβδομάδα. Ακολουθούν οι κινήσεις του σώματος, οι αναπνευστικές κινήσεις και τελευταία, προς το τέλος του δεύτερου τριμήνου, η σύνδεση του καρδιακού ρυθμού με τις κινήσεις, δηλαδή η αντιδραστικότητα του NST.

Όταν η παροχή οξυγόνου μειώνεται σταδιακά, οι λειτουργίες χάνονται με την αντίστροφη σειρά. Πρώτα «σβήνουν» η αντιδραστικότητα του NST και οι αναπνευστικές κινήσεις. Αργότερα αραιώνουν οι κινήσεις του σώματος. Ο τόνος χάνεται τελευταίος, γι’ αυτό η απουσία του θεωρείται σοβαρό εύρημα.

Το αμνιακό υγρό λειτουργεί διαφορετικά. Δεν δείχνει τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή, αλλά τι συμβαίνει εδώ και ημέρες ή εβδομάδες. Σε χρόνια υποξία το έμβρυο ανακατανέμει το αίμα του προς τον εγκέφαλο, την καρδιά και τα επινεφρίδια. Μειώνεται η αιμάτωση των νεφρών και μαζί η παραγωγή ούρων, που στο δεύτερο μισό της κύησης αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του αμνιακού υγρού. Έτσι οι τέσσερις «οξείες» παράμετροι αποτυπώνουν την τρέχουσα κατάσταση, ενώ το υγρό δίνει τη μακροχρόνια εικόνα.

Τροποποιημένο βιοφυσικό προφίλ: η συντομότερη εκδοχή

Σε πολλά μαιευτικά κέντρα, ιδίως όταν απαιτείται παρακολούθηση μία ή δύο φορές την εβδομάδα, χρησιμοποιείται το τροποποιημένο βιοφυσικό προφίλ. Συνδυάζει μόνο δύο στοιχεία: το NST, που αντανακλά την τρέχουσα οξυγόνωση, και τη μέτρηση του αμνιακού υγρού, που αντανακλά τη λειτουργία του πλακούντα σε βάθος χρόνου.

Το αποτέλεσμα θεωρείται φυσιολογικό όταν το NST είναι αντιδραστικό και ο δείκτης αμνιακού υγρού (AFI) είναι πάνω από 5 εκατοστά ή η βαθύτερη κάθετη δεξαμενή είναι τουλάχιστον 2 εκατοστά. Αν ένα από τα δύο δεν πληροί τα κριτήρια, ο γιατρός συνήθως προχωρά σε πλήρες βιοφυσικό προφίλ ή σε συμπληρωματικές εξετάσεις.

Σύμφωνα με το Αμερικανικό Κολλέγιο Μαιευτήρων Γυναικολόγων (ACOG), η προγνωστική αξία της τροποποιημένης εκδοχής είναι συγκρίσιμη με εκείνη του πλήρους βιοφυσικού προφίλ. Το πλεονέκτημα είναι πρακτικό: λιγότερος χρόνος στο ιατρείο, χωρίς να θυσιάζεται η αξιοπιστία. Η επιλογή ανάμεσα στις δύο εκδοχές εξαρτάται από την ένδειξη, την ηλικία κύησης και τα προηγούμενα ευρήματα.

Τι μπορεί να επηρεάσει τη βαθμολογία χωρίς να υπάρχει υποξία

Ο ύπνος του εμβρύου είναι η πιο γνωστή αιτία ψευδώς χαμηλού σκορ. Δεν είναι όμως η μόνη. Υπάρχουν καταστάσεις που αλλάζουν προσωρινά τη συμπεριφορά του μωρού, χωρίς να σημαίνουν ότι στερείται οξυγόνο:

• Κορτικοστεροειδή για την ωρίμανση των πνευμόνων: μετά τις ενέσεις βηταμεθαζόνης ή δεξαμεθαζόνης, οι αναπνευστικές κινήσεις και η μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού μπορεί να μειωθούν παροδικά για 48 έως 72 ώρες.
• Θειικό μαγνήσιο: χορηγείται σε προεκλαμψία ή για νευροπροστασία του πρόωρου και μπορεί να μειώσει την κινητικότητα και την αντιδραστικότητα.
• Μικρή ηλικία κύησης: πριν από την 32η εβδομάδα οι αναπνευστικές κινήσεις είναι λιγότερο συχνές και το NST λιγότερο συχνά αντιδραστικό, οπότε τα ευρήματα ερμηνεύονται με διαφορετικά μέτρα.
• Κάπνισμα: ένα τσιγάρο λίγο πριν από την εξέταση μειώνει παροδικά τις κινήσεις και την αντιδραστικότητα.
• Ρήξη υμένων: η απώλεια υγρού μικραίνει τη δεξαμενή, χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ανεπάρκεια του πλακούντα.

Γι’ αυτό ενημερώνετε πάντα τον γιατρό για κάθε φάρμακο που λαμβάνετε και για πρόσφατες ενέσεις. Η ίδια βαθμολογία μπορεί να έχει τελείως διαφορετική σημασία σε δύο διαφορετικές γυναίκες.

Βιοφυσικό προφίλ, Doppler και ανάπτυξη: πώς συνδυάζονται

Το βιοφυσικό προφίλ σπάνια αξιολογείται μόνο του. Σε κυήσεις με περιορισμό της ενδομήτριας ανάπτυξης, η κύρια εξέταση παρακολούθησης είναι το Doppler της ομφαλικής αρτηρίας, γιατί δείχνει πώς λειτουργεί ο πλακούντας. Όταν η ροή είναι φυσιολογική, ο κίνδυνος για το έμβρυο είναι χαμηλός. Όταν η τελοδιαστολική ροή μειώνεται, απουσιάζει ή αντιστρέφεται, η παρακολούθηση πυκνώνει και το βιοφυσικό προφίλ βοηθά να αποφασιστεί η κατάλληλη στιγμή για τον τοκετό.

Στα πρόωρα έμβρυα με σοβαρό περιορισμό ανάπτυξης εξετάζονται και άλλα αγγεία, όπως η μέση εγκεφαλική αρτηρία και ο φλεβώδης πόρος. Η εκτίμηση βάρους με υπερηχογράφημα επαναλαμβάνεται κάθε δύο με τρεις εβδομάδες και όχι συχνότερα, γιατί σε μικρότερα διαστήματα το σφάλμα της μέτρησης ξεπερνά την πραγματική αύξηση.

Παρόμοια λογική ακολουθείται και σε άλλες καταστάσεις, όπως η υπέρταση στην κύηση ή ο διαβήτης με φαρμακευτική αγωγή. Το πρόγραμμα παρακολούθησης χτίζεται από τον συνδυασμό εξετάσεων και όχι από μία μεμονωμένη μέτρηση. Για το πότε γίνεται κάθε υπερηχογραφικός έλεγχος μέσα στην κύηση, δείτε τη σελίδα για τους μαιευτικούς υπερήχους.

Τα όρια του βιοφυσικού προφίλ: τι δεν μπορεί να δείξει

Κανένα τεστ ευεξίας του εμβρύου δεν είναι τέλειο. Το ισχυρό σημείο του βιοφυσικού προφίλ είναι ότι ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα καθησυχάζει πραγματικά. Σε μεγάλες σειρές ασθενών, ο κίνδυνος ενδομήτριου θανάτου μέσα σε μία εβδομάδα από φυσιολογικό βιοφυσικό προφίλ ήταν κάτω από 1 στις 1.000.

Το αδύνατο σημείο είναι τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα. Ένα χαμηλό σκορ συχνά δεν επιβεβαιώνεται στην επανάληψη και, αν ερμηνευτεί βιαστικά, μπορεί να οδηγήσει σε άσκοπη πρόκληση τοκετού ή καισαρική. Υπάρχουν επίσης πράγματα που η εξέταση δεν προβλέπει:

• Οξέα συμβάντα, όπως η αποκόλληση πλακούντα ή η πρόπτωση του ομφάλιου λώρου.
• Ανατομικές ανωμαλίες του εμβρύου, που ελέγχονται στο υπερηχογράφημα Β επιπέδου γύρω στην 20ή με 24η εβδομάδα.
• Χρωμοσωμικές παθήσεις, που αφορούν τον έλεγχο του πρώτου και του δεύτερου τριμήνου.

Η εξέταση απαντά σε ένα συγκεκριμένο ερώτημα: είναι καλά οξυγονωμένο το έμβρυο αυτή τη στιγμή; Για όλα τα υπόλοιπα χρειάζονται άλλα εργαλεία.

Οι κινήσεις του μωρού ανάμεσα στις εξετάσεις

Το βιοφυσικό προφίλ δίνει μια «φωτογραφία» της στιγμής. Τις υπόλοιπες ημέρες, το πιο χρήσιμο εργαλείο είστε εσείς. Οι οδηγίες του RCOG δεν επιβάλλουν αυστηρό μέτρημα κλωτσιών. Ζητούν όμως από κάθε έγκυο να γνωρίζει το προσωπικό μοτίβο κινήσεων του μωρού της.

• Το μωρό δεν κινείται λιγότερο στο τέλος της κύησης. Οι κινήσεις αλλάζουν χαρακτήρα και γίνονται πιο «συρτές» λόγω χώρου, αλλά δεν πρέπει να αραιώνουν.
• Μην περιμένετε το επόμενο προγραμματισμένο ραντεβού αν αισθάνεστε ότι κάτι άλλαξε.
• Μη χρησιμοποιείτε φορητές συσκευές Doppler στο σπίτι για να καθησυχαστείτε. Ο παλμός μπορεί να ακούγεται ακόμη κι όταν το μωρό δεν είναι καλά ή να συγχέεται με τον δικό σας.
• Το κρύο νερό ή κάτι γλυκό δεν είναι αξιόπιστος τρόπος να «ξυπνήσετε» το μωρό πριν τηλεφωνήσετε.

Μια γυναίκα που αναφέρει μείωση κινήσεων κάνει συνήθως NST την ίδια ημέρα και, ανάλογα με τα ευρήματα, υπερηχογράφημα ή βιοφυσικό προφίλ.

Τι να έχετε μαζί σας και τι να ρωτήσετε στο βιοφυσικό προφίλ

Η εξέταση δεν απαιτεί νηστεία ή γεμάτη κύστη. Μια μικρή οργάνωση όμως κάνει την ερμηνεία πιο ακριβή και τη συζήτηση με τον γιατρό πιο ουσιαστική.

Τι να φέρετε

• Τις προηγούμενες υπερηχογραφικές εκθέσεις, ιδίως τις εκτιμήσεις βάρους και τις μετρήσεις αμνιακού υγρού, ώστε να φανεί η πορεία και όχι μόνο η σημερινή εικόνα.
• Λίστα με όλα τα φάρμακα και τα συμπληρώματα, καθώς και την ημερομηνία τυχόν ενέσεων κορτικοστεροειδών.
• Τις καταγραφές σακχάρου ή πίεσης, αν τις μετράτε στο σπίτι.
• Άνετα ρούχα δύο κομματιών, γιατί χρειάζεται πρόσβαση στην κοιλιά για το υπερηχογράφημα και τους αισθητήρες του NST.

Ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε

• Ποια ήταν η βαθμολογία και ποια παράμετρος, αν υπήρξε, δεν πληρούσε τα κριτήρια;
• Πόσο αμνιακό υγρό μετρήθηκε σε σχέση με την προηγούμενη φορά;
• Πότε είναι η επόμενη εξέταση και τι θα με έκανε να έρθω νωρίτερα;

Υπολογίστε συνολικά 45 λεπτά έως μία ώρα στο ιατρείο, ώστε να μην πιέζεστε αν το μωρό χρειαστεί περισσότερο χρόνο για να «δείξει» όλες τις κινήσεις του.

Συχνές Ερωτήσεις