Κολποσκόπηση: Πότε Χρειάζεται, Πώς Γίνεται και Αποτελέσματα

Η κολποσκόπηση είναι η εξέταση που ακολουθεί όταν το τεστ Παπανικολάου ή το HPV test δείξει κάτι που χρειάζεται καλύτερη ματιά. Ο γυναικολόγος εξετάζει τον τράχηλο της μήτρας, τον κόλπο και το αιδοίο με το κολποσκόπιο, ένα μικροσκόπιο με δυνατό φωτισμό που μένει έξω από το σώμα και μεγεθύνει την εικόνα έως και 40 φορές. Έτσι εντοπίζει αλλοιώσεις που δεν φαίνονται με γυμνό μάτι και, αν χρειαστεί, παίρνει βιοψία από το ακριβές σημείο.

Γίνεται στο ιατρείο, διαρκεί λίγα λεπτά και δεν απαιτεί αναισθησία ή νοσηλεία.

Πότε χρειάζεται κολποσκόπηση

• Παθολογικό τεστ Παπανικολάου (ASC-US με θετικό HPV, LSIL, ASC-H, HSIL, AGC).
• Θετικό HPV test για τύπους υψηλού κινδύνου, ιδίως 16 και 18, ή επίμονη HPV λοίμωξη.
• Τράχηλος με ύποπτη όψη στην απλή γυναικολογική εξέταση.
• Αίμα μετά την επαφή ή αιμορραγία ανάμεσα στις περιόδους χωρίς άλλη εξήγηση.
• Έλεγχος για κονδυλώματα στον τράχηλο, τον κόλπο ή το αιδοίο.
• Παρακολούθηση μετά από θεραπεία προκαρκινικών αλλοιώσεων.

Τι σημαίνει κάθε αποτέλεσμα και κάθε πότε γίνεται ο προληπτικός έλεγχος θα το βρείτε στη σελίδα για το τεστ ΠΑΠ και HPV.

Προετοιμασία

• Κλείστε το ραντεβού εκτός περιόδου.
• Για 24 έως 48 ώρες πριν, αποφύγετε επαφή, ταμπόν, κολπικές κρέμες, υπόθετα και πλύσεις.
• Αν περιμένετε ότι θα αγχωθείτε ή θα ενοχληθείτε, μπορείτε να πάρετε ένα απλό παυσίπονο μισή ώρα νωρίτερα, αφού ρωτήσετε τον γιατρό σας.
• Ενημερώστε αν είστε ή μπορεί να είστε έγκυος, αν παίρνετε αντιπηκτικά ή αν έχετε αλλεργία στο ιώδιο.

Πώς γίνεται η κολποσκόπηση βήμα προς βήμα

1. Ξαπλώνετε στη γυναικολογική καρέκλα, όπως στο τεστ Παπανικολάου, και τοποθετείται ο κολποδιαστολέας.
2. Ο γιατρός καθαρίζει τον τράχηλο και τον παρατηρεί με το κολποσκόπιο.
3. Απλώνει διάλυμα οξικού οξέος. Οι περιοχές με αλλοιωμένα κύτταρα γίνονται λευκές. Μπορεί να νιώσετε ένα ελαφρύ τσούξιμο.
4. Σε ορισμένες περιπτώσεις ακολουθεί διάλυμα ιωδίου (Lugol), που χρωματίζει καφέ τον υγιή ιστό και αφήνει άβαφες τις ύποπτες περιοχές.
5. Αν εντοπιστεί ύποπτη περιοχή, λαμβάνεται ένα πολύ μικρό κομμάτι ιστού για ιστολογική εξέταση.

Όλη η διαδικασία διαρκεί 10 έως 20 λεπτά, και ο γιατρός σάς εξηγεί τι βλέπει την ώρα της εξέτασης.

Βιοψία τραχήλου: τι να περιμένετε

Η βιοψία γίνεται με ειδική λαβίδα και διαρκεί δευτερόλεπτα. Οι περισσότερες γυναίκες περιγράφουν ένα τσίμπημα ή μια σύντομη κράμπα. Η μικρή αιμορραγία σταματά με τοπική εφαρμογή αιμοστατικού διαλύματος. Όταν η αλλοίωση επεκτείνεται μέσα στον τραχηλικό σωλήνα, μπορεί να ληφθεί υλικό και από εκεί (ενδοτραχηλική απόξεση).

Μετά την εξέταση

Χωρίς βιοψία, δεν υπάρχει κανένας περιορισμός. Μετά από βιοψία είναι αναμενόμενα:

• ελαφριά κολπική αιμορραγία ή σκούρες, καφετί εκκρίσεις για λίγες ημέρες,
• ήπιος πόνος σαν της περιόδου την ίδια ημέρα.

Για όσο διαρκούν οι εκκρίσεις, χρησιμοποιήστε σερβιέτα αντί για ταμπόν και αποφύγετε επαφές, μπανιέρα, πισίνα και θάλασσα. Επικοινωνήστε με τον γιατρό αν εμφανιστεί αιμορραγία πιο έντονη από περίοδο, πυρετός, δύσοσμες εκκρίσεις ή δυνατός πόνος στην κοιλιά.

Τι σημαίνουν τα αποτελέσματα

• Φυσιολογικός τράχηλος: επιστροφή στον τακτικό έλεγχο, με το διάστημα που θα ορίσει ο γιατρός.
• CIN 1 (LSIL): ήπια αλλοίωση που στις περισσότερες γυναίκες υποχωρεί μόνη της μέσα σε ένα με δύο χρόνια. Αρκεί παρακολούθηση με τεστ Παπανικολάου, HPV test και κολποσκόπηση.
• CIN 2 και CIN 3 (HSIL): προκαρκινικές αλλοιώσεις υψηλού βαθμού. Συνήθως συστήνεται αφαίρεση της περιοχής. Σε νεαρές γυναίκες με CIN 2 μπορεί να επιλεγεί στενή παρακολούθηση.
• Διηθητικός καρκίνος: σπάνιο εύρημα. Ακολουθεί σταδιοποίηση και εξατομικευμένο πλάνο. Περισσότερα στο άρθρο για τον καρκίνο του τραχήλου.

Θεραπεία των αλλοιώσεων του τραχήλου

Η συχνότερη θεραπεία είναι η εκτομή με αγκύλη διαθερμίας (LLETZ ή LEEP): ένας λεπτός ηλεκτρικός βρόχος αφαιρεί τη ζώνη με την αλλοίωση, με τοπική αναισθησία, σε λίγα λεπτά. Ο ιστός στέλνεται για ιστολογική εξέταση, ώστε να επιβεβαιωθεί ότι αφαιρέθηκε ολόκληρη η βλάβη. Εναλλακτικές, ανάλογα με την περίπτωση, είναι η κωνοειδής εκτομή με νυστέρι ή laser, η εξάχνωση με laser και η κρυοπηξία.

Η εκτομή δεν επηρεάζει τη γονιμότητα. Μια εκτεταμένη ή επαναλαμβανόμενη αφαίρεση ιστού συνδέεται με ελαφρώς αυξημένο κίνδυνο πρόωρου τοκετού, γι’ αυτό σε γυναίκες που θέλουν παιδιά αφαιρείται όσο ιστός χρειάζεται και όχι περισσότερος. Σε επόμενη εγκυμοσύνη παρακολουθείται το μήκος του τραχήλου και, σπάνια, χρειάζεται περίδεση τραχήλου.

Παρακολούθηση και πρόληψη

Έξι μήνες μετά τη θεραπεία γίνεται έλεγχος με τεστ Παπανικολάου και HPV test. Αν είναι και τα δύο αρνητικά, ο κίνδυνος υποτροπής είναι πολύ χαμηλός. Το εμβόλιο HPV έχει θέση και σε γυναίκες που έχουν ήδη θεραπευτεί, καθώς φαίνεται να μειώνει τις υποτροπές, ενώ η διακοπή του καπνίσματος βοηθά τον οργανισμό να καθαρίσει τον ιό.

Τι αναζητά ο γιατρός μέσα από το κολποσκόπιο

Η κολποσκόπηση δεν είναι απλώς μια «μεγέθυνση». Ο γιατρός ψάχνει συγκεκριμένα σημάδια, που τον βοηθούν να αποφασίσει αν χρειάζεται βιοψία και από ποιο ακριβώς σημείο.

Η ζώνη μετάπλασης

Είναι η περιοχή του τραχήλου όπου το αδενικό επιθήλιο του εσωτερικού σωλήνα μετατρέπεται σταδιακά σε πλακώδες. Εκεί ξεκινούν σχεδόν όλες οι αλλοιώσεις από HPV. Ο γιατρός καταγράφει αν τη βλέπει ολόκληρη:

• Τύπος 1: η ζώνη φαίνεται πλήρως στην εξωτερική επιφάνεια του τραχήλου.
• Τύπος 2: μπαίνει λίγο μέσα στον τραχηλικό σωλήνα, αλλά τα όριά της φαίνονται.
• Τύπος 3: δεν φαίνεται ολόκληρη. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να χρειαστεί λήψη υλικού από το εσωτερικό του τραχήλου ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, μικρή εκτομή για διάγνωση.

Τα σημάδια που οδηγούν σε βιοψία

• Οξεολευκή περιοχή: ιστός που ασπρίζει μετά το οξικό οξύ. Όσο πιο έντονο και πιο γρήγορο το λεύκασμα, τόσο πιο ύποπτη η περιοχή.
• Στίξη και μωσαϊκό: σχέδια από μικρά αιμοφόρα αγγεία που εμφανίζονται σε αλλοιωμένο ιστό.
• Άτυπα αγγεία: ακανόνιστα, «σπασμένα» αγγεία, που χρειάζονται πάντα βιοψία.
• Σαφή όρια: οι αλλοιώσεις υψηλού βαθμού έχουν συχνά καθαρά, ανάγλυφα όρια σε σχέση με τον γύρω ιστό.

Από τον συνδυασμό αυτών των ευρημάτων ο γιατρός σχηματίζει μια πρώτη εκτίμηση. Η τελική διάγνωση όμως δίνεται πάντα από την ιστολογική εξέταση.

Κολποσκόπηση κόλπου και αιδοίου

Το κολποσκόπιο δεν χρησιμοποιείται μόνο για τον τράχηλο. Ο HPV μπορεί να προκαλέσει αλλοιώσεις και στα τοιχώματα του κόλπου (VaIN) ή στο δέρμα του αιδοίου (VIN). Η εξέταση αυτών των περιοχών γίνεται όταν:

• υπάρχει θετικό HPV ή παθολογική κυτταρολογία, αλλά ο τράχηλος είναι φυσιολογικός,
• έχει γίνει υστερεκτομή και η λήψη από τον κόλπο δείχνει παθολογικά κύτταρα,
• υπάρχει επίμονη φαγούρα, λευκές ή σκουρόχρωμες περιοχές ή ανάγλυφες βλάβες στο αιδοίο,
• χρειάζεται χαρτογράφηση πριν από τη θεραπεία κονδυλωμάτων.

Η διαδικασία είναι παρόμοια, με τη διαφορά ότι για βιοψία από το αιδοίο χρησιμοποιείται πρώτα τοπικό αναισθητικό.

Κολποσκόπηση μετά την εμμηνόπαυση

Με τα χρόνια και την πτώση των οιστρογόνων, η ζώνη μετάπλασης μετακινείται προς τα μέσα και δεν φαίνεται εύκολα. Ο ιστός γίνεται λεπτός και ματώνει πιο εύκολα. Γι’ αυτό:

• ο γιατρός μπορεί να προτείνει τοπικά οιστρογόνα για δύο έως τέσσερις εβδομάδες πριν από την εξέταση, ώστε η εικόνα να είναι πιο καθαρή,
• συχνότερα χρειάζεται λήψη υλικού από τον τραχηλικό σωλήνα,
• αν η εικόνα παραμένει ασαφής, μπορεί να συζητηθεί διαγνωστική εκτομή.

Οι αλλαγές της προεμμηνόπαυσης επηρεάζουν και την ερμηνεία της κυτταρολογίας, γι’ αυτό ενημερώστε τον γιατρό σας αν έχετε ακανόνιστο κύκλο ή παίρνετε ορμονική θεραπεία.

Κολποσκόπηση σε νέες γυναίκες κάτω των 25

Στις νεαρές γυναίκες η λοίμωξη από HPV είναι πολύ συχνή και στις περισσότερες καθαρίζει μόνη της μέσα σε ένα έως δύο χρόνια. Το ίδιο ισχύει για πολλές ήπιες αλλοιώσεις. Γι’ αυτό η προσέγγιση είναι πιο συντηρητική:

• οι ήπιες αλλοιώσεις παρακολουθούνται, χωρίς θεραπεία,
• ακόμη και σε CIN 2 μπορεί να επιλεγεί στενή παρακολούθηση, αν η γυναίκα το επιθυμεί και μπορεί να έρχεται τακτικά,
• όταν χρειαστεί εκτομή, αφαιρείται όσο το δυνατόν λιγότερος ιστός, για να μην επηρεαστούν μελλοντικές εγκυμοσύνες.

Αν δεν έχετε κάνει το εμβόλιο HPV, συζητήστε το με τον γιατρό σας. Δεν θεραπεύει μια υπάρχουσα λοίμωξη, προστατεύει όμως από τους τύπους με τους οποίους δεν έχετε έρθει σε επαφή.

Πώς να διαχειριστείτε το άγχος πριν από την κολποσκόπηση

Το άγχος πριν από την εξέταση είναι απολύτως φυσιολογικό. Πολλές γυναίκες φοβούνται περισσότερο τη διάγνωση παρά την ίδια τη διαδικασία. Μερικά πράγματα που βοηθούν:

• Ενημερωθείτε από πριν: ζητήστε από τον γιατρό σας να σας εξηγήσει γιατί χρειάζεται η εξέταση και τι πιθανότητες υπάρχουν. Η αβεβαιότητα αγχώνει περισσότερο από την πληροφορία.
• Φέρτε συνοδό: δεν είναι απαραίτητο, αλλά πολλές γυναίκες νιώθουν πιο ήρεμες.
• Ζητήστε να βλέπετε την οθόνη: σε πολλά ιατρεία η εικόνα του κολποσκοπίου προβάλλεται σε οθόνη. Κάποιες γυναίκες το βρίσκουν καθησυχαστικό, άλλες προτιμούν να μην κοιτάζουν. Και τα δύο είναι εντάξει.
• Αναπνοή: αργές, βαθιές εκπνοές τη στιγμή της βιοψίας μειώνουν την ένταση των μυών και την ενόχληση.
• Μην ψάχνετε αποτελέσματα στο διαδίκτυο: οι κολποσκοπικοί όροι διαβάζονται εύκολα λάθος. Συζητήστε τους με τον γιατρό σας.

Ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε μετά την κολποσκόπηση

• Φάνηκε ολόκληρη η ζώνη μετάπλασης;
• Πήρατε βιοψία και από πόσα σημεία;
• Ποια είναι η πρώτη σας εκτίμηση για τον βαθμό της αλλοίωσης;
• Πότε και πώς θα μάθω το αποτέλεσμα;
• Αν χρειαστεί θεραπεία, πώς θα επηρεάσει μια μελλοντική εγκυμοσύνη;
• Πότε είναι ο επόμενος έλεγχος, και με ποιες εξετάσεις;

Μύθοι για την κολποσκόπηση

• «Η κολποσκόπηση είναι επέμβαση.» Όχι. Είναι εξέταση στο ιατρείο, χωρίς αναισθησία και χωρίς τομές.
• «Η βιοψία μπορεί να “ξυπνήσει” τον ιό ή να απλώσει την αλλοίωση.» Δεν υπάρχει καμία τέτοια ένδειξη. Η βιοψία δίνει την πληροφορία που χρειάζεται για σωστή απόφαση.
• «Αφού έκανα θεραπεία, δεν χρειάζομαι άλλο έλεγχο.» Η παρακολούθηση μετά τη θεραπεία είναι απαραίτητη, γιατί ο ιός μπορεί να παραμείνει.
• «Αν το HPV μου είναι θετικό, ο σύντροφός μου με απάτησε.» Ο ιός μπορεί να παραμείνει σιωπηλός για χρόνια και να εντοπιστεί πολύ αργότερα από τη μόλυνση. Ένα θετικό αποτέλεσμα δεν δείχνει πότε ή από ποιον μεταδόθηκε.

Ανάρρωση μετά από εκτομή με αγκύλη (LLETZ): τι είναι φυσιολογικό

Αν η κολποσκόπηση και η βιοψία οδηγήσουν σε θεραπεία με αγκύλη διαθερμίας, η ανάρρωση είναι συνήθως γρήγορη. Καλό είναι όμως να ξέρετε τι να περιμένετε τις επόμενες εβδομάδες.

Τι είναι αναμενόμενο

• Υδαρές, ροζ ή καφετί έκκριμα για δύο έως τέσσερις εβδομάδες, όσο επουλώνεται ο τράχηλος.
• Ήπιος πόνος σαν της περιόδου τις πρώτες μία έως δύο ημέρες.
• Λίγη αιμορραγία γύρω στη δεύτερη εβδομάδα, όταν αποκολλάται η εσχάρα της επούλωσης.
• Η επόμενη περίοδος μπορεί να είναι λίγο πιο έντονη ή να καθυστερήσει ελάχιστα.

Τι να αποφύγετε για περίπου τέσσερις εβδομάδες

• σεξουαλική επαφή και ταμπόν,
• μπανιέρα, πισίνα και θάλασσα,
• πολύ έντονη άσκηση τις πρώτες ημέρες.

Πότε να επικοινωνήσετε με τον γιατρό

• αιμορραγία πιο έντονη από μια κανονική περίοδο ή με θρόμβους,
• δύσοσμες εκκρίσεις,
• πυρετός,
• πόνος στην κοιλιά που δυναμώνει αντί να υποχωρεί.

Τα αποτελέσματα της ιστολογικής εξέτασης του ιστού που αφαιρέθηκε βγαίνουν συνήθως σε δύο εβδομάδες περίπου και δείχνουν αν τα όρια της εκτομής είναι καθαρά.

Συχνές Ερωτήσεις

Πονάει η κολποσκόπηση;

Όχι ιδιαίτερα. Η αίσθηση μοιάζει με του τεστ Παπανικολάου. Τα διαλύματα μπορεί να προκαλέσουν ένα ελαφρύ τσούξιμο και η βιοψία ένα σύντομο τσίμπημα ή μια κράμπα σαν της περιόδου.

Πόση ώρα διαρκεί;

Περίπου 10 με 20 λεπτά. Γίνεται στο ιατρείο, χωρίς αναισθησία, και επιστρέφετε αμέσως στις δραστηριότητές σας.

Μπορεί να γίνει κολποσκόπηση στην εγκυμοσύνη;

Ναι, είναι ασφαλής σε όλη τη διάρκεια της κύησης. Οι βιοψίες περιορίζονται στις απολύτως απαραίτητες και η θεραπεία, αν χρειάζεται, συνήθως μετατίθεται για μετά τον τοκετό.

Μπορώ να κάνω κολποσκόπηση με περίοδο;

Καλύτερα όχι, γιατί το αίμα δυσκολεύει την εξέταση. Ιδανικά προγραμματίζεται λίγες ημέρες μετά το τέλος της περιόδου.

Αν μου ζήτησαν κολποσκόπηση, έχω καρκίνο;

Όχι. Η μεγάλη πλειονότητα των γυναικών που παραπέμπονται έχει ήπιες αλλοιώσεις ή απολύτως φυσιολογικό τράχηλο. Η κολποσκόπηση γίνεται ακριβώς για να βρεθούν και να αντιμετωπιστούν οι αλλοιώσεις πολύ πριν γίνουν καρκίνος.

Σε πόσες ημέρες βγαίνει το αποτέλεσμα της βιοψίας;

Συνήθως σε μία έως δύο εβδομάδες. Ο γιατρός σας θα σας εξηγήσει το αποτέλεσμα και το πλάνο παρακολούθησης.

Πότε επιτρέπεται η επαφή μετά την κολποσκόπηση;

Αν δεν πάρθηκε βιοψία, την ίδια ημέρα. Μετά από βιοψία, συστήνεται αποχή από επαφές, ταμπόν και μπάνιο σε μπανιέρα ή θάλασσα για λίγες ημέρες, μέχρι να σταματήσουν οι εκκρίσεις.

Τι σημαίνει «ανεπαρκής» ή «μη ικανοποιητική» κολποσκόπηση;

Σημαίνει ότι ο γιατρός δεν μπόρεσε να δει ολόκληρη τη ζώνη μετάπλασης ή τα όρια μιας αλλοίωσης, συνήθως επειδή βρίσκονται μέσα στον τραχηλικό σωλήνα. Δεν είναι κακό αποτέλεσμα. Μπορεί όμως να χρειαστεί λήψη υλικού από τον σωλήνα, επανάληψη μετά από τοπικά οιστρογόνα ή μικρή διαγνωστική εκτομή.

Μπορώ να πάω στη δουλειά μετά την κολποσκόπηση;

Ναι. Η εξέταση δεν απαιτεί αναισθησία και μπορείτε να οδηγήσετε και να εργαστείτε κανονικά. Μετά από βιοψία μπορεί να νιώσετε μια ήπια κράμπα για λίγες ώρες, που υποχωρεί με ένα απλό παυσίπονο.

Μπορεί να γίνει κολποσκόπηση αν έχω σπιράλ;

Ναι. Το σπιράλ δεν εμποδίζει την εξέταση ούτε τη βιοψία. Ο γιατρός προσέχει τα νήματα κατά τη διάρκεια της εξέτασης.

Κάθε πότε επαναλαμβάνεται ο έλεγχος αν παρακολουθώ ήπια αλλοίωση;

Συνήθως σε περίπου έναν χρόνο, με HPV test και κυτταρολογία, και κολποσκόπηση όπου χρειάζεται. Το ακριβές διάστημα εξαρτάται από την ηλικία σας, τα προηγούμενα αποτελέσματα και το είδος του HPV, και το ορίζει ο γιατρός σας.