Τι είναι φυσιολογικό και τι όχι;
Ο εμμηνορρυσιακός κύκλος (κύκλος περιόδου) της κάθε γυναίκας μας λέει πολλά για την υγεία τους, τη γονιμότητα και την διατήρηση της.
Αποτελεί σημαντικό γνώμονα η σωστή παρακολούθηση και κατανόηση από τις ίδιες της γυναίκες τόσο του κύκλου όσο και των ανωμαλιών του.
Πότε ξεκίνησε η τελευταία σας έμμηνος ρύση ή πόσο διήρκεσε;
Η παρακολούθηση των εμμηνορροϊκών σας κύκλων βοηθά να κατανοήσετε τι είναι φυσιολογικό για εσάς, να μετρήσετε σωστά την ωορρηξία σας και να εντοπίσετε σημαντικές για εσάς αλλαγές όπως μια μηναία απώλεια περιόδου ή μια απρόβλεπτη μητρορραγία. Ενώ οι ανωμαλίες του εμμηνορροϊκού κύκλου συνήθως δεν είναι σοβαρές, μερικές φορές μπορεί να σηματοδοτούν σημαντικά μελλοντικά πιθανά προβλήματα υγείας.
Τι είναι ο εμμηνορρυσιακός κύκλος;
Κάθε μήνα, μία από τις ωοθήκες εναλλάξ απελευθερώνει ένα ωάριο με τη διαδικασία της ωορρηξίας. Ταυτόχρονα, οι ορμονικές μηνιαίες αλλαγές προετοιμάζουν τη μήτρα για μια εγκυμοσύνη. Όταν γίνει η ωορρηξία περί την 14η ημέρα του κύκλου και το ωάριο δεν γονιμοποιηθεί, το ενδομήτριο αποπίπτει από τη μήτρα μέσω του κόλπου δημιουργώντας μια αιμορραγία 4-5 ημερών συνήθως. Αυτή είναι η έμμηνος ρύση.
Τι είναι φυσιολογικό;
Ο κύκλος περιόδου, ο οποίος υπολογίζεται αριθμητικά από την πρώτη ημέρα της μιας περιόδου έως την πρώτη ημέρα της επόμενης, δεν είναι ίδιος σε κάθε γυναίκα. Η έμμηνος ρύση μπορεί να εμφανίζεται κάθε 21 έως 35 ημέρες και να διαρκεί από δύο έως και επτά ημέρες. Τα πρώτα χρόνια της εμμήνου ρύσεως κάθε γυναίκας , είναι πολύ σύνηθες να συναντάμε μεγάλους κύκλους. Ωστόσο, οι εμμηνορροϊκοί κύκλοι τείνουν να οργανώνονται και να γίνονται πιο τακτικοί όσο μια γυναίκα μεγαλώνει. Ο εμμηνορρυσιακός σας κύκλος μπορεί να είναι κανονικός – με περίπου την ίδια διάρκεια κάθε μήνα – ή κάπως ακανόνιστος, και η περίοδός σας να είναι ελαφριά ή βαριά, επώδυνη ή ανώδυνη, μεγάλη σε χρονική διάρκεια ή αντιστοίχως σύντομη και παρόλα αυτά να εξακολουθεί να θεωρείται απολύτως φυσιολογική Σε ένα ευρύ φάσμα, το “κανονικό” είναι αυτό που είναι φυσιολογικό για εσάς προσωποκεντρικά και στοχοποιημένα.
Είναι πολύ σημαντικό να λάβουμε υπόψιν ότι η χρήση ορισμένων τύπων αντισύλληψης, όπως τα αντισυλληπτικά χάπια και οι ενδομήτριες συσκευές σπιράλ (IUD), θα αλλάξουν πιθανώς τον εμμηνορροϊκό σας κύκλο.
Όταν πλησιάζετε στην εμμηνόπαυση, ο κύκλος σας μπορεί να γίνει ξανά ακανόνιστος. Ωστόσο, επειδή ο κίνδυνος καρκίνου της μήτρας αυξάνεται καθώς μεγαλώνετε, συζητήστε με τον γυναικολόγο για οποιαδήποτε ακανόνιστη αιμορραγία – μητρορραγία συμβεί κατά την εμμηνόπαυση.
Πώς μπορώ να παρακολουθώ τον εμμηνορροϊκό μου κύκλο;
Για να μάθετε τι είναι φυσιολογικό για εσάς, αρχίστε να κρατάτε αρχείο του εμμηνορροϊκού σας κύκλου σε ένα ημερολόγιο.
Ξεκινήστε παρακολουθώντας την ημερομηνία έναρξης κάθε μήνα για αρκετούς μήνες στη σειρά για να προσδιορίσετε την κανονικότητα των περιόδων σας. Εάν ανησυχείτε για την περίοδό σας, τότε σημειώστε επίσης τα ακόλουθα κάθε μήνα:
- Ημερομηνία έναρξης και λήξης.
- Πόσο διαρκεί συνήθως η περίοδός σας;
- Είναι μεγαλύτερο ή μικρότερο από το συνηθισμένο;
- Ροή. Καταγράψτε τη βαρύτητα της ροής σας. Φαίνεται ελαφρύτερο ή βαρύτερο από το συνηθισμένο; Πόσο συχνά χρειάζεται να αλλάζετε την υγειονομική σας προστασία;
- Έχετε διεγνωσμένους θρόμβους αίματος;
- Μη φυσιολογική αιμορραγία. Έχετε αιμορραγία μεταξύ των περιόδων;
- Πόνος. Περιγράψτε κάθε πόνο που σχετίζεται με την περίοδό σας. Ο πόνος είναι χειρότερος από το συνηθισμένο;
- Άλλες αλλαγές. Έχετε βιώσει αλλαγές στη διάθεση ή στη συμπεριφορά;
- Συνέβη κάτι καινούργιο κατά τη διάρκεια της αλλαγής της περιόδου σας;
Τι προκαλεί τις ανωμαλίες του εμμηνορροϊκού κύκλου;
Οι παρατυπίες κι ανωμαλίες του εμμηνορροϊκού κύκλου μπορεί να έχουν πολλές διαφορετικές αιτίες, όπως:
Εγκυμοσύνη ή θηλασμός. Μια απώλεια περιόδου μπορεί να είναι πρώιμο σημάδι εγκυμοσύνης. Ο θηλασμός σχεδόν πάντα καθυστερεί την επιστροφή της εμμήνου ρύσεως μετά την εγκυμοσύνη.
Διατροφικές διαταραχές, υπερβολική απώλεια βάρους ή υπερβολική άσκηση. Διατροφικές διαταραχές — όπως η νευρική ανορεξία — η υπερβολική απώλεια βάρους και η αυξημένη σωματική δραστηριότητα μπορεί να διαταράξουν την έμμηνο ρύση.
Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS). Οι γυναίκες με αυτή τη διαταραχή του ενδοκρινικού συστήματος μπορεί να έχουν ακανόνιστες περιόδους καθώς και διευρυμένες ωοθήκες που περιέχουν μικρές συλλογές υγρού και απεικονίζονται σαν μικρές κύστεις σε κάθε ωοθήκη, όπως φαίνεται κατά τη διάρκεια μιας υπερηχογραφικής γυναικολογικής εξέτασης.
Πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια. Η πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια αναφέρεται στην απώλεια της φυσιολογικής λειτουργίας των ωοθηκών πριν από την ηλικία των 40 ετών. Οι γυναίκες που έχουν πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια γνωστή και ως πρωτοπαθής ωοθηκική ανεπάρκεια ,μπορεί να έχουν ακανόνιστες ή περιστασιακές περιόδους για χρόνια.
Φλεγμονώδης νόσος της πυέλου (PID). Αυτή η μόλυνση των αναπαραγωγικών οργάνων μπορεί να προκαλέσει με βεβαιότητα ακανόνιστη έμμηνο ρύση.
Ινομυώματα της μήτρας. Τα ινομυώματα της μήτρας είναι μπορούν να προκαλέσουν τόσο βαριές εμμηνορροϊκές περιόδους όσο και παρατεταμένες χρονικές περιόδους εμμήνου ρύσεως.
Τι μπορώ να κάνω για να αποτρέψω τις διαταραχές της εμμήνου ρύσεως;
Για ορισμένες γυναίκες, η χρήση αντισυλληπτικών χαπιών μπορεί να βοηθήσει στη ρύθμιση των κύκλων. Η θεραπεία για τυχόν υποκείμενα προβλήματα, όπως μια διατροφική διαταραχή, μπορεί επίσης να βοηθήσει. Ωστόσο, ορισμένες διαταραχές της εμμήνου ρύσεως δεν μπορούν να προληφθούν.
Επιπλέον, συμβουλευτείτε τον γυναικολόγο εάν:
Οι περίοδοι σας σταματούν ξαφνικά για περισσότερες από 90 ημέρες και επιβεβαιωμένα δεν είστε έγκυος.
Οι περίοδός σας γίνονται ξαφνικά ακανόνιστες ενώ μέχρι πρότινος ήταν απολύτως τακτικές.
Αιμορραγείτε συνεχόμενα για περισσότερες από επτά ημέρες.
Αιμορραγείτε πιο έντονα από το συνηθισμένο ή χρησιμοποιείτε περισσότερα από ένα ταμπόν ή σερβιέτες ανά 2ωρο;
Οι περίοδοι σας είναι λιγότερο από 21 ημέρες ή με διαφορά μεγαλύτερη από 35 ημέρες.
Αιμορραγείτε μεταξύ των περιόδων.
Νιώθετε πολύ έντονο πόνο κατά τη διάρκεια της περιόδου σας.
Ξαφνικά έχετε πυρετό και αισθάνεστε άρρωστη μετά τη χρήση ταμπόν.
Εάν έχετε ερωτήσεις ή ανησυχίες σχετικά με τον εμμηνορροϊκό σας κύκλο, μιλήστε άμεσα με τον γυναικολόγο σας.
Οι ημέρες πριν από την έμμηνο ρύση συνοδεύονται συχνά από συμπτώματα περιόδου, ενώ αν η περίοδος αργεί, δείτε τα αίτια της καθυστέρησης περιόδου.
Οι φάσεις του εμμηνορρυσιακού κύκλου ημέρα προς ημέρα
Ο κύκλος δεν είναι μόνο η περίοδος. Είναι μια συνεχής ορμονική «συζήτηση» ανάμεσα στον εγκέφαλο και τις ωοθήκες, που χωρίζεται σε φάσεις με σαφή σειρά. Τα παρακάτω αφορούν έναν τυπικό κύκλο 28 ημερών. Σε μεγαλύτερους ή μικρότερους κύκλους αλλάζει κυρίως η διάρκεια της πρώτης φάσης.
Έμμηνος ρύση (ημέρες 1 έως 5 περίπου)
Τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη βρίσκονται στο χαμηλότερο σημείο. Το ενδομήτριο αποβάλλεται. Ήδη από αυτές τις ημέρες, η υπόφυση αυξάνει την FSH και μια ομάδα ωοθυλακίων αρχίζει να αναπτύσσεται.
Ωοθυλακική φάση (από την 1η ημέρα έως την ωορρηξία)
Ένα ωοθυλάκιο γίνεται το κυρίαρχο και παράγει όλο και περισσότερη οιστραδιόλη. Το ενδομήτριο παχαίνει ξανά. Αυτή είναι η φάση με τη μεγαλύτερη διακύμανση: σε κάποιες γυναίκες κρατά 10 ημέρες, σε άλλες τρεις εβδομάδες. Γι’ αυτό η ημερομηνία της ωορρηξίας δεν είναι πάντα η 14η ημέρα.
Ωορρηξία (περίπου στη μέση του κύκλου)
Όταν η οιστραδιόλη φτάσει σε υψηλό επίπεδο, προκαλεί απότομη έκκριση LH. Περίπου 24 έως 36 ώρες μετά, το ωάριο απελευθερώνεται και μπορεί να γονιμοποιηθεί για περίπου 12 έως 24 ώρες. Περισσότερα για τη ωορρηξία και τα σημάδια της.
Ωχρινική φάση (από την ωορρηξία έως την επόμενη περίοδο)
Το άδειο ωοθυλάκιο μετατρέπεται σε ωχρό σωμάτιο και παράγει προγεστερόνη, που σταθεροποιεί το ενδομήτριο για πιθανή εμφύτευση. Η φάση αυτή διαρκεί σχετικά σταθερά 12 έως 14 ημέρες. Αν δεν υπάρξει εγκυμοσύνη, το ωχρό σωμάτιο εκφυλίζεται, οι ορμόνες πέφτουν και ξεκινά νέα περίοδος.
Σημάδια του σώματος σε κάθε φάση
Το σώμα δίνει ενδείξεις για το σημείο του κύκλου στο οποίο βρίσκεστε. Με λίγη παρατήρηση μπορείτε να τις αναγνωρίσετε:
- Τραχηλική βλέννα: μετά την περίοδο είναι λίγη ή παχύρρευστη. Κοντά στην ωορρηξία γίνεται άφθονη, διαφανής και ελαστική, σαν ασπράδι αυγού. Μετά την ωορρηξία πήζει ξανά.
- Βασική θερμοκρασία σώματος: μετρημένη κάθε πρωί πριν σηκωθείτε, ανεβαίνει περίπου 0,2 έως 0,5 βαθμούς μετά την ωορρηξία, λόγω της προγεστερόνης. Επιβεβαιώνει ότι η ωορρηξία έγινε, αλλά δεν την προβλέπει.
- Τεστ ωορρηξίας: ανιχνεύουν την αύξηση της LH στα ούρα και δείχνουν ότι η ωορρηξία πλησιάζει τις επόμενες ημέρες.
- Στήθος και διάθεση: ευαισθησία στο στήθος, φούσκωμα και αλλαγές διάθεσης εμφανίζονται συνήθως στην ωχρινική φάση.
Αν προσπαθείτε να συλλάβετε, ο συνδυασμός βλέννας και τεστ LH είναι συνήθως πιο χρήσιμος από τις εφαρμογές που υπολογίζουν μόνο με βάση τις ημερομηνίες. Δείτε περισσότερα στον οδηγό πώς να μείνω έγκυος.
Ο εμμηνορρυσιακός κύκλος σε κάθε ηλικία
Εφηβεία
Τα πρώτα χρόνια μετά την πρώτη περίοδο πολλοί κύκλοι γίνονται χωρίς ωορρηξία, γι’ αυτό είναι συχνά ακανόνιστοι. Κύκλοι έως και 45 ημερών μπορεί να θεωρούνται αποδεκτοί τον πρώτο χρόνο. Συνήθως σταθεροποιούνται μέσα σε δύο έως τρία χρόνια.
Αναπαραγωγική ηλικία
Από τα 20 έως τα 40 περίπου ο κύκλος είναι συνήθως ο πιο τακτικός. Μικρές διαφορές λίγων ημερών από μήνα σε μήνα είναι φυσιολογικές. Μετά τα 35 πολλές γυναίκες παρατηρούν ότι ο κύκλος γίνεται σταδιακά λίγο πιο σύντομος.
Μετάβαση προς την εμμηνόπαυση
Συνήθως μετά τα 40 το ωοθηκικό απόθεμα μειώνεται, οι ορμόνες διακυμαίνονται και οι κύκλοι γίνονται πιο σύντομοι ή πιο αραιοί, συχνά με αλλαγές στην ποσότητα. Αυτή η φάση περιγράφεται αναλυτικά στον οδηγό για την προεμμηνόπαυση.
Ο κύκλος ως δείκτης της γενικής υγείας
Διεθνείς επιστημονικές εταιρείες, όπως το Αμερικανικό Κολέγιο Μαιευτήρων Γυναικολόγων, χαρακτηρίζουν τον εμμηνορρυσιακό κύκλο «ζωτικό σημείο», όπως η αρτηριακή πίεση ή ο σφυγμός. Ο λόγος είναι απλός: ένας τακτικός κύκλος δείχνει ότι εγκέφαλος, θυρεοειδής, ωοθήκες και μεταβολισμός συνεργάζονται σωστά.
Όταν ο κύκλος αλλάζει χωρίς προφανή λόγο, μπορεί να είναι το πρώτο σημάδι για:
- διαταραχή του θυρεοειδούς ή αυξημένη προλακτίνη
- αντίσταση στην ινσουλίνη, που συχνά συνοδεύει τις πολυκυστικές ωοθήκες
- ανεπαρκή διατροφή ή υπερβολική προπόνηση
- σιδηροπενική αναιμία, όταν οι περίοδοι είναι πολύ βαριές
Κύκλοι χωρίς ωορρηξία
Η αιμορραγία δεν σημαίνει πάντα ότι έγινε ωορρηξία. Σε έναν ανωοθυλακιορρηκτικό κύκλο το ενδομήτριο εκτίθεται μόνο σε οιστρογόνα, χωρίς την προστατευτική δράση της προγεστερόνης. Αποπίπτει ακανόνιστα, με αιμορραγία που μπορεί να έρθει νωρίτερα, αργότερα ή να είναι πιο άφθονη.
Περιστασιακά, ένας τέτοιος κύκλος είναι φυσιολογικός, ιδίως στην εφηβεία και μετά τα 40. Όταν όμως επαναλαμβάνεται για μεγάλο διάστημα, δυσκολεύει τη σύλληψη και αυξάνει μακροπρόθεσμα τον κίνδυνο υπερπλασίας του ενδομητρίου. Η μέτρηση προγεστερόνης περίπου επτά ημέρες πριν από την αναμενόμενη περίοδο δείχνει αν έγινε ωορρηξία.
Εφαρμογές παρακολούθησης κύκλου: τι μπορούν και τι όχι
Οι εφαρμογές κάνουν την καταγραφή εύκολη και αυτό είναι το μεγαλύτερο πλεονέκτημά τους. Έχουν όμως όρια:
- Οι περισσότερες υπολογίζουν τις γόνιμες ημέρες από τον μέσο όρο των προηγούμενων κύκλων. Αν ο κύκλος σας διαφέρει από μήνα σε μήνα, η πρόβλεψη χάνει ακρίβεια.
- Δεν αποτελούν αξιόπιστη μέθοδο αντισύλληψης όταν βασίζονται μόνο σε ημερομηνίες.
- Γίνονται πιο χρήσιμες όταν τους δίνετε και άλλα δεδομένα, όπως θερμοκρασία ή αποτελέσματα τεστ LH.
Η μεγαλύτερη αξία τους είναι το ιστορικό που δημιουργούν. Δείξτε το στον γιατρό σας στο επόμενο ραντεβού.
Πώς μετράτε σωστά τη διάρκεια του κύκλου σας
Ένα συχνό λάθος είναι να μετράμε από το τέλος της περιόδου. Η πρώτη ημέρα του κύκλου είναι η πρώτη ημέρα πραγματικής αιμορραγίας, όχι οι κηλίδες που μπορεί να προηγούνται. Ο κύκλος τελειώνει την προηγούμενη ημέρα από την επόμενη περίοδο.
Για να βγάλετε συμπέρασμα, χρειάζεστε τουλάχιστον τρεις έως έξι κύκλους. Υπολογίστε τον μικρότερο και τον μεγαλύτερο. Αν η διαφορά τους μένει κάτω από επτά ημέρες περίπου, ο κύκλος σας θεωρείται τακτικός, ακόμη κι αν δεν είναι ποτέ ακριβώς 28 ημέρες.
Για εξατομικευμένη εκτίμηση της περίπτωσής σας, κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Παναγιώτη Πολύζο στο ιατρείο της Αθήνας ή του Βόλου.
Συχνές Ερωτήσεις
Πόσες ημέρες διαρκεί ένας φυσιολογικός κύκλος;
Από 21 έως 35 ημέρες στις ενήλικες γυναίκες, μετρώντας από την πρώτη ημέρα της περιόδου έως την πρώτη ημέρα της επόμενης. Η περίοδος διαρκεί 2 έως 7 ημέρες.
Ποιες είναι οι φάσεις του κύκλου;
Η έμμηνος ρύση, η ωοθυλακική φάση, η ωορρηξία και η ωχρινική φάση. Η ωχρινική διαρκεί σταθερά περίπου 14 ημέρες, ενώ η ωοθυλακική ποικίλλει.
Πότε είναι οι γόνιμες ημέρες;
Οι πέντε ημέρες πριν από την ωορρηξία και η ημέρα της ωορρηξίας. Σε κύκλο 28 ημερών αυτό σημαίνει περίπου από την 9η έως τη 14η ημέρα. Δείτε πώς υπολογίζονται οι γόνιμες μέρες.
Πότε ο κύκλος θεωρείται ακανόνιστος;
Όταν διαρκεί λιγότερο από 21 ή περισσότερο από 35 ημέρες, όταν η διάρκειά του διαφέρει πάνω από 7 με 9 ημέρες από μήνα σε μήνα ή όταν χάνονται περίοδοι. Διαβάστε για την καθυστέρηση περιόδου.
Πώς παρακολουθώ τον κύκλο μου;
Σημειώνετε σε ημερολόγιο ή εφαρμογή την πρώτη ημέρα κάθε περιόδου, τη διάρκεια, την ποσότητα και τυχόν συμπτώματα. Τρεις με έξι μήνες καταγραφής δίνουν στον γιατρό πολύτιμη εικόνα.
Είναι η ωορρηξία πάντα την 14η ημέρα του κύκλου;
Όχι. Η 14η ημέρα ισχύει μόνο για έναν τυπικό κύκλο 28 ημερών. Επειδή η ωχρινική φάση διαρκεί σταθερά περίπου 14 ημέρες, σε κύκλο 35 ημερών η ωορρηξία γίνεται γύρω στην 21η ημέρα, ενώ σε κύκλο 24 ημερών γύρω στη 10η.
Μπορεί να έχω περίοδο χωρίς να έχει γίνει ωορρηξία;
Ναι. Σε κύκλους χωρίς ωορρηξία η αιμορραγία οφείλεται στη διακύμανση των οιστρογόνων και είναι συνήθως πιο ακανόνιστη σε χρόνο και ποσότητα. Είναι συχνό στην εφηβεία και πριν από την εμμηνόπαυση, ενώ όταν επαναλαμβάνεται σε άλλες ηλικίες χρειάζεται έλεγχο.
Ποιες ορμόνες μετράμε για να ελέγξουμε τον κύκλο;
Συνήθως FSH, LH και οιστραδιόλη στις πρώτες ημέρες της περιόδου, προγεστερόνη περίπου μία εβδομάδα πριν από την αναμενόμενη περίοδο, καθώς και TSH και προλακτίνη. Η AMH δίνει εικόνα για το ωοθηκικό απόθεμα και μετριέται οποιαδήποτε ημέρα.
Επηρεάζει ο κύκλος τη διάθεση και την ενέργεια;
Πολλές γυναίκες αναφέρουν περισσότερη ενέργεια στο πρώτο μισό του κύκλου και περισσότερη κόπωση ή ευαισθησία τις ημέρες πριν από την περίοδο, λόγω των ορμονικών διακυμάνσεων. Η ένταση διαφέρει πολύ από γυναίκα σε γυναίκα. Όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, συζητήστε τα με τον γιατρό σας.