Η καθυστέρηση περιόδου είναι ένα από τα πιο συνήθη θέματα που απασχολούν τις γυναίκες ειδικά το καλοκαίρι. Αν και είναι ένα προφανές σύμπτωμα της εγκυμοσύνης, μπορεί να συνδυάζεται και με άλλες λίγο πιο σύνθετες καταστάσεις.
Το πρώτο και πιθανότερο σενάριο που εξετάζουμε πάντα είναι η πιθανότητα εγκυμοσύνης.
Καθυστέρηση περιόδου: Ποια είναι τα αίτια;
Ας τα δούμε λίγο πιο ενδελεχώς:
Εγκυμοσύνη
Είναι η πιο συχνή αιτία της καθυστέρησης σε νεαρές άλλα και μεγαλύτερες γυναίκες που έχουν ενεργή σεξουαλική ζωή και δραστηριότητα. Εφόσον υπήρξε σεξουαλική επαφή στις γόνιμες ήμερες του κύκλου, τότε μία πιθανή καθυστέρηση πέραν των τριών με πέντε ημερών πιθανόν δηλώνει ότι είστε έγκυος. Στην περίπτωση που υποψιάζεστε κύηση, τότε ιδανικά μπορείτε να κάνετε test εγκυμοσύνης, είτε από το φαρμακείο είτε με μια μικροβιολογική εξέταση Β-χοριακής.
Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών
Είναι ένα αρκετά σύνηθες γυναικολογικό σύνδρομο, που χαρακτηριστικό γνώρισμα του είναι οι ορμονικές διαταραχές, οι οποίες προκαλούν συχνές αλλαγές στην τακτικότητα και τον ρυθμό εμφάνισης της περιόδου. Εκτός από την πολύ συχνή καθυστέρηση περιόδου, επιπρόσθετα συμπτώματα είναι η αυξημένη τριχοφυΐα σε πρόσωπο και σώμα λόγω των αυξημένων επιπέδων ανδρογόνων στο αίμα, προβλήματα με το δέρμα (λιπαρότητα, ακμή), αυξημένο σωματικό βάρος και δυσκολία στη σύλληψη. Αν η αιτία της καθυστέρησης είναι το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών τότε ο γυναικολόγος σας μπορεί να σας συστήσει τη λήψη αντισυλληπτικών αναλόγως της ηλικίας σας έτσι ώστε να ρυθμιστεί ο κύκλος σας.
Ξαφνική Αύξηση ή Μεγαλή Απώλεια Σωματικού Βάρους
Έχει παρατηρηθεί πολύ συχνά λόγω της έντονης αλλαγής και των αυξομειώσεων στο σωματικό βάρος να υπάρχει άμεση διαφοροποίηση στο ορμονικό προφίλ των γυναικών και έντονη διαταραχή της περιόδου. Η επαναφορά και διατήρηση του σωματικού βάρους σε φυσιολογικά επίπεδα μπορεί άμεσα να επαναφέρει και να διατηρήσει την τακτικότητα του κύκλου.
Φλεγμονώδεις Παθήσεις
Οποιαδήποτε πάθηση γυναικολογική ή μη μπορεί να λειτουργήσει αρνητικά και να προκαλέσει καθυστέρηση της περιόδου. Αν παρατηρήσατε κάποιο κρυολόγημα, μια ίωση, έξαρση ενός χρόνιου αυτοάνοσου νοσήματος, τότε πιθανότατα η αιτία της καθυστέρησης να είναι αυτή κι ο κύκλος θα επανέλθει σύντομα.
Stress και άγχος
Στρεσογόνα γεγονότα και καταστάσεις της ζωής μας μπορεί να διαταράξουν άμεσα την ορμονική ισορροπία του οργανισμού. Αυτό συχνά μπορεί να οδηγήσει σε καθυστέρηση περιόδου, ακανόνιστους κύκλους ή έντονες περιόδους με αυξημένη ροή και έντονο πόνο. Ο κύριος λόγος είναι η παράγωγη της ορμόνης (GnRH) που ενεργοποιείται από το άγχος και αναστέλλει την ωορρηξία.
Εφηβεία
Η καθυστέρηση της περιόδου στις έφηβες είναι απολύτως σύνηθες φαινόμενο. Ο εμμηνορρυσιακός κύκλος μπορεί να είναι ασταθής μέχρι και για μερικά χρόνια μετά την πρώτη περίοδο. Αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό μέχρι να σταθεροποιηθεί και συνήθως δεν χρειάζεται ειδική θεραπεία.
Φαρμακευτική αγωγή
Καθυστέρηση ή διαταραχή περιόδου μπορεί να προκαλέσουν άμεσα πολλά φάρμακα και σκευάσματα όπως τα αντικαταθλιπτικά, τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη όσο και κορτικοστεροειδή φάρμακα. Επίσης, τα αντιβιοτικά μπορούν να προκαλέσουν καθυστέρηση αν και η διαταραχή αυτή οφείλεται συνήθως στην πάθηση για την οποία χρειάστηκε να πάρετε αντιβίωση κι όχι στη λήψη της αντιβίωσης.
Δυσλειτουργία του Θυρεοειδούς Αδένα
Οι ορμόνες του θυρεοειδούς αδένα ρυθμίζουν άμεσα τον μεταβολισμό. Η απότομη αύξηση των θυροειδικών ορμονών ή αντιστοίχως η ξαφνική μείωση ή έλλειψή τους μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία του κύκλου και να είναι η απόλυτη αιτία της καθυστέρησης. Κατά τη διαφοροποίηση των επιπέδων των ορμονών του θυρεοειδούς μπορεί να παρατηρούνται συμπτώματα όπως απώλεια ή αύξηση σωματικού βάρους, οιδήματα, τριχόπτωση, υπνηλία, ταχυκαρδία, αϋπνία, υπεριδρωσία, συναισθηματική αστάθεια κ.α. Αν υποπτεύεστε ότι έχετε πρόβλημα με τον θυρεοειδή αδένα πρέπει να απευθυνθείτε άμεσα σε ενδοκρινολόγο.
Θηλασμός
Κατά την περίοδο του μητρικού θηλασμού η προλακτίνη που παράγει ο οργανισμός της γυναίκας μπορεί να καταστείλει τη διαδικασία της ωορρηξίας και να εμποδίσει έτσι την εμφάνιση της περιόδου. Γι’ αυτό και οι περισσότερες γυναίκες δεν έχουν περίοδο για μήνες κατά τη διάρκεια του θηλασμού.
Εμμηνόπαυση και κλιμακτήριος
Οι περισσότερες γυναίκες μπαίνουν στην εμμηνόπαυση στην ηλικία των 46-55 ετών. Διαπιστωμένα μπορούμε να μιλάμε για εμμηνόπαυση όταν η περίοδος της γυναίκας είναι επιβεβαιωμένα απούσα για τουλάχιστον 1 ολόκληρο χρόνο. Η κλιμακτήριος είναι η χρονική περίοδος που μπορεί να διαρκέσει έως και 3χρονια μέχρι την οριστική διακοπή της περιόδου και κατά την οποία μπορεί να παρατηρούνται πολύ έντονα διαταραχές στον εμμηνορρυσιακό κύκλο. Τα πιο συνήθη συμπτώματα της περιόδου της κλιμακτηρίου είναι οι εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις, μεταβολές στη διάθεση, αϋπνία, αίσθημα ξηρότητας στον κόλπο κ.α.
Διαταραχές περιόδου από θυρεοειδή
Ο θυρεοειδής ρυθμίζει τον μεταβολισμό και επηρεάζει άμεσα τον κύκλο. Ο υποθυρεοειδισμός δίνει συχνά βαριές ή παρατεταμένες περιόδους, αλλά και καθυστέρηση περιόδου ή αραιούς κύκλους, ιδίως όταν συνοδεύεται από αυξημένη προλακτίνη. Ο υπερθυρεοειδισμός προκαλεί συνήθως λιγότερη αιμορραγία, αραιούς κύκλους ή ακόμη και αμηνόρροια. Ο έλεγχος είναι απλός: TSH και FT4 στο αίμα. Με τη σωστή ρύθμιση του θυρεοειδούς ο κύκλος επανέρχεται συνήθως μέσα σε λίγους μήνες. Περισσότερα για τις διαταραχές θυρεοειδούς και τη γονιμότητα.
Αν πριν από την περίοδο έχετε φούσκωμα, κράμπες και ευαισθησία στο στήθος, αυτά είναι τα τυπικά συμπτώματα περιόδου και όχι απαραίτητα σημάδι καθυστέρησης.
Τεστ εγκυμοσύνης σε καθυστέρηση περιόδου: πώς να το διαβάσετε σωστά
Τα τεστ ούρων του φαρμακείου ανιχνεύουν την ορμόνη hCG και είναι πολύ αξιόπιστα όταν γίνονται τη σωστή στιγμή. Τα περισσότερα λάθη προέρχονται από βιασύνη ή από αραιωμένα ούρα.
- Ψευδώς αρνητικό: συμβαίνει όταν το τεστ γίνεται πολύ νωρίς, ιδίως αν η ωορρηξία έγινε αργότερα από ό,τι νομίζετε, ή όταν έχετε πιει πολλά υγρά πριν. Τα πρώτα πρωινά ούρα είναι τα πιο πυκνά.
- Αχνή δεύτερη γραμμή: μια αχνή γραμμή μέσα στον χρόνο ανάγνωσης που ορίζουν οι οδηγίες θεωρείται συνήθως θετική. Επαναλάβετε σε δύο με τρεις ημέρες για επιβεβαίωση.
- Ψευδώς θετικό: είναι σπάνιο. Μπορεί να εμφανιστεί μετά από πρόσφατη αποβολή ή διακοπή κύησης, ή με ορισμένες θεραπείες γονιμότητας που περιέχουν hCG.
Η εξέταση αίματος για β-hCG δίνει ακριβή τιμή και επιτρέπει σύγκριση ανά 48 ώρες. Είναι η καλύτερη επιλογή όταν τα τεστ ούρων δίνουν αντιφατικά αποτελέσματα. Αν το τεστ είναι θετικό και έχετε πόνο στη μία πλευρά της κοιλιάς, κηλίδες αίματος ή ζάλη, επικοινωνήστε άμεσα με γιατρό για να αποκλειστεί εξωμήτριος κύηση.
Αυξημένη προλακτίνη: μια συχνά παραγνωρισμένη αιτία
Η προλακτίνη είναι η ορμόνη του θηλασμού. Όταν αυξάνεται εκτός θηλασμού, καταστέλλει την ωορρηξία και η περίοδος αραιώνει ή σταματά. Χαρακτηριστικό σημάδι είναι η έκκριση γαλακτώδους υγρού από τις θηλές χωρίς να θηλάζετε, αν και δεν εμφανίζεται πάντα.
Τα συχνότερα αίτια είναι:
- φάρμακα, όπως ορισμένα αντιψυχωσικά, αντιεμετικά και αντικαταθλιπτικά
- υποθυρεοειδισμός
- καλοήθη μικρά αδενώματα της υπόφυσης, τα λεγόμενα προλακτινώματα
- έντονο στρες ή ερεθισμός του θώρακα
Η διάγνωση ξεκινά με μια απλή εξέταση αίματος, ιδανικά το πρωί και σε ηρεμία. Αν η τιμή είναι αυξημένη, μπορεί να χρειαστεί μαγνητική τομογραφία υπόφυσης. Η θεραπεία είναι συνήθως φαρμακευτική και πολύ αποτελεσματική.
Έντονη άσκηση και λίγες θερμίδες: υποθαλαμική αμηνόρροια
Ο εγκέφαλος «κλείνει» την αναπαραγωγική λειτουργία όταν αντιληφθεί ότι η ενέργεια δεν επαρκεί. Αυτό συμβαίνει σε αθλήτριες αντοχής, σε χορεύτριες, σε γυναίκες με αυστηρές δίαιτες ή διατροφικές διαταραχές, ακόμη και σε γυναίκες με φυσιολογικό βάρος που απλώς τρώνε πολύ λιγότερο από όσο καίνε.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η περίοδος. Τα χαμηλά οιστρογόνα επηρεάζουν τα οστά και αυξάνουν τον κίνδυνο κατάγματος κόπωσης, ενώ μπορεί να επηρεαστούν και η διάθεση και η καρδιαγγειακή υγεία. Η λύση συνήθως περνά από αύξηση της ενεργειακής πρόσληψης, προσαρμογή της προπόνησης και, όπου χρειάζεται, συνεργασία με διαιτολόγο. Η απώλεια περιόδου σε αθλήτρια δεν είναι ένδειξη καλής φόρμας.
Καθυστέρηση μετά από αντισυλληπτικά, χάπι της επόμενης μέρας ή κύηση
Μετά τη διακοπή του αντισυλληπτικού
Ο φυσικός κύκλος επανέρχεται συνήθως μέσα σε έναν έως τρεις μήνες. Το χάπι συχνά «κρύβει» έναν ακανόνιστο κύκλο που υπήρχε από πριν. Αν η περίοδος δεν έχει επανέλθει μετά από τρεις μήνες, χρειάζεται έλεγχος. Μετά από ενέσιμη αντισύλληψη η επαναφορά μπορεί να αργήσει αρκετούς μήνες.
Μετά από επείγουσα αντισύλληψη
Το χάπι της επόμενης μέρας μπορεί να μεταθέσει την επόμενη περίοδο λίγες ημέρες νωρίτερα ή αργότερα. Αν καθυστερήσει πάνω από επτά ημέρες, κάντε τεστ εγκυμοσύνης.
Μετά από αποβολή ή τοκετό
Μετά από πρώιμη αποβολή η περίοδος έρχεται συνήθως σε τέσσερις έως έξι εβδομάδες. Μετά τον τοκετό, χωρίς θηλασμό, μπορεί να επανέλθει ήδη από τις έξι με οκτώ εβδομάδες, και η ωορρηξία προηγείται της πρώτης περιόδου.
Καθυστέρηση περιόδου πριν από τα 40: πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια
Σε μικρό ποσοστό γυναικών, γύρω στο 1%, οι ωοθήκες σταματούν να λειτουργούν φυσιολογικά πριν από τα 40. Οι κύκλοι αραιώνουν ή σταματούν και μπορεί να εμφανιστούν εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις και ξηρότητα του κόλπου, συμπτώματα που συνήθως συνδέουμε με μεγαλύτερη ηλικία.
Η διάγνωση στηρίζεται σε αυξημένη FSH σε δύο μετρήσεις με απόσταση τουλάχιστον τεσσάρων εβδομάδων, μαζί με το ιστορικό αραιών ή απόντων κύκλων. Η AMH βοηθά στην εκτίμηση του ωοθηκικού αποθέματος. Η έγκαιρη αναγνώριση έχει αξία για δύο λόγους: συνήθως συστήνεται ορμονική θεραπεία έως την αναμενόμενη ηλικία εμμηνόπαυσης για την προστασία οστών και καρδιάς, και η γυναίκα μπορεί να ενημερωθεί έγκαιρα για τις επιλογές γονιμότητάς της.
Πότε η καθυστέρηση γίνεται αμηνόρροια
Η μεμονωμένη καθυστέρηση λίγων ημερών δεν είναι νόσος. Οι γιατροί μιλούν για αμηνόρροια σε δύο περιπτώσεις:
- Πρωτοπαθής αμηνόρροια: η περίοδος δεν έχει εμφανιστεί καθόλου έως τα 15, ή έως τρία χρόνια μετά την έναρξη ανάπτυξης του στήθους.
- Δευτεροπαθής αμηνόρροια: η περίοδος λείπει για τρεις μήνες σε γυναίκα με προηγουμένως κανονικό κύκλο, ή για έξι μήνες σε γυναίκα με ακανόνιστο κύκλο.
Από εκεί και πέρα, η απουσία περιόδου αξίζει διερεύνηση ακόμη κι αν νιώθετε καλά, γιατί η μακροχρόνια έλλειψη ωορρηξίας μπορεί να επηρεάσει το ενδομήτριο, τα οστά και τη γονιμότητα.
Ποιες εξετάσεις θα σας ζητήσει ο γιατρός
Ο έλεγχος είναι κλιμακωτός και ξεκινά από τα απλά:
- β-hCG: πάντα πρώτη, ακόμη κι αν θεωρείτε την εγκυμοσύνη απίθανη.
- TSH και προλακτίνη: για θυρεοειδή και υπόφυση.
- FSH, LH και οιστραδιόλη: δείχνουν αν το πρόβλημα βρίσκεται στις ωοθήκες ή στον εγκέφαλο.
- Τεστοστερόνη και άλλα ανδρογόνα: όταν υπάρχει ακμή ή τριχοφυΐα.
- Διακολπικό υπερηχογράφημα: για τη μορφή των ωοθηκών, το πάχος του ενδομητρίου και την ανατομία της μήτρας.
Φέρτε μαζί σας τις ημερομηνίες των τελευταίων κύκλων και τη λίστα με τα φάρμακα και τα συμπληρώματα που παίρνετε. Συχνά αυτά τα δύο στοιχεία κατευθύνουν τη διάγνωση περισσότερο από οποιαδήποτε εξέταση.
Σημάδια που συνοδεύουν την καθυστέρηση και δεν πρέπει να περιμένουν
Τις περισσότερες φορές η καθυστέρηση επιτρέπει λίγες ημέρες αναμονής. Υπάρχουν όμως συνδυασμοί που χρειάζονται εκτίμηση την ίδια ημέρα:
- θετικό τεστ εγκυμοσύνης με πόνο χαμηλά στην κοιλιά, ιδίως από τη μία πλευρά, ή πόνο στον ώμο
- πολύ έντονη αιμορραγία με θρόμβους μετά από αρκετές ημέρες καθυστέρησης, που μπορεί να σημαίνει πρώιμη αποβολή
- λιποθυμία, έντονη ζάλη ή ταχυκαρδία
- επίμονος πονοκέφαλος με διαταραχές της όρασης
- πυρετός με πυελικό πόνο και δύσοσμα κολπικά υγρά
Σε αυτές τις περιπτώσεις μην περιμένετε τον επόμενο κύκλο. Επικοινωνήστε με τον γυναικολόγο σας ή απευθυνθείτε σε τμήμα επειγόντων.
Για εξατομικευμένη εκτίμηση της περίπτωσής σας, κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Παναγιώτη Πολύζο στο ιατρείο της Αθήνας ή του Βόλου.
Συχνές Ερωτήσεις
Πόσες ημέρες καθυστέρησης θεωρούνται φυσιολογικές;
Μια απόκλιση έως πέντε με επτά ημέρες από την αναμενόμενη ημερομηνία είναι συχνή και συνήθως αθώα. Ο κύκλος θεωρείται φυσιολογικός όταν διαρκεί από 21 έως 35 ημέρες.
Πότε να κάνω τεστ εγκυμοσύνης;
Από την πρώτη ημέρα της καθυστέρησης, με τα πρώτα πρωινά ούρα. Αν είναι αρνητικό και η περίοδος δεν έρθει, επαναλάβετέ το μετά από τρεις ημέρες ή κάντε εξέταση αίματος για β-hCG.
Ποια είναι τα αίτια καθυστέρησης εκτός από την εγκυμοσύνη;
Το έντονο άγχος, η απότομη αλλαγή βάρους, η εντατική άσκηση, το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, οι διαταραχές του θυρεοειδούς, η αυξημένη προλακτίνη, ο θηλασμός, ορισμένα φάρμακα και η προεμμηνόπαυση.
Καθυστέρηση περιόδου μετά τα 40: είναι κλιμακτήριος;
Μπορεί να είναι σημάδι προεμμηνόπαυσης, ιδίως αν συνοδεύεται από εξάψεις ή διαταραχές ύπνου. Η εγκυμοσύνη όμως παραμένει πιθανή, γι’ αυτό προηγείται πάντα τεστ κύησης.
Πότε χρειάζεται να δω γυναικολόγο;
Αν η περίοδος λείπει για τρεις συνεχόμενους κύκλους, αν ο κύκλος γίνεται σταθερά μεγαλύτερος από 35 ημέρες ή αν η καθυστέρηση συνοδεύεται από πόνο, γαλακτόρροια ή έντονη τριχοφυΐα.
Μπορεί ο θυρεοειδής να καθυστερήσει την περίοδο;
Ναι. Τόσο ο υποθυρεοειδισμός όσο και ο υπερθυρεοειδισμός μπορούν να προκαλέσουν καθυστέρηση, αραιούς ή ακανόνιστους κύκλους. Ο έλεγχος γίνεται με εξέταση TSH και FT4.
Μπορεί το τεστ εγκυμοσύνης να είναι αρνητικό ενώ είμαι έγκυος;
Ναι, κυρίως όταν γίνεται πολύ νωρίς ή με αραιωμένα ούρα. Αν η ωορρηξία καθυστέρησε, η hCG μπορεί να μην έχει φτάσει ακόμη σε ανιχνεύσιμα επίπεδα. Επαναλάβετε το τεστ σε τρεις ημέρες με πρωινά ούρα ή κάντε εξέταση αίματος β-hCG.
Μπορεί η έντονη γυμναστική να σταματήσει την περίοδο;
Ναι, όταν η ενέργεια που καταναλώνετε δεν καλύπτεται από τη διατροφή σας. Ο εγκέφαλος τότε περιορίζει τις ορμόνες της ωορρηξίας. Η απώλεια περιόδου σε αθλήτρια χρειάζεται αξιολόγηση, γιατί τα χαμηλά οιστρογόνα επιβαρύνουν και τα οστά.
Πόσο καιρό μετά τη διακοπή του χαπιού πρέπει να έρθει η περίοδος;
Συνήθως μέσα σε τέσσερις έως έξι εβδομάδες, και ο κύκλος σταθεροποιείται σε λίγους μήνες. Αν η περίοδος δεν έχει επανέλθει μετά από τρεις μήνες, κάντε τεστ εγκυμοσύνης και κλείστε ραντεβού για ορμονικό έλεγχο.
Η αυξημένη προλακτίνη είναι επικίνδυνη;
Τις περισσότερες φορές οφείλεται σε φάρμακα, θυρεοειδή ή σε μικρό καλοήθες αδένωμα της υπόφυσης που αντιμετωπίζεται με φάρμακα. Χρειάζεται όμως διερεύνηση, ιδίως αν συνοδεύεται από πονοκεφάλους ή διαταραχές όρασης.
Μπορεί η καθυστέρηση περιόδου να επηρεάσει τη γονιμότητα;
Μια μεμονωμένη καθυστέρηση όχι. Οι συχνά αραιοί ή απόντες κύκλοι όμως σημαίνουν συνήθως ότι δεν γίνεται τακτική ωορρηξία, κάτι που δυσκολεύει τη σύλληψη. Αν προσπαθείτε να αποκτήσετε παιδί, δείτε τι βοηθά στον οδηγό πώς να μείνω έγκυος.