Ως προεμμηνορροϊκό σύνδρομο (PMS) χαρακτηρίζεται η χρονική περίοδος 4-6 ημερών προ της εμμήνου ρύσεως όπου εμφανίζει μεγάλη ποικιλία συμπτωμάτων, όπως εναλλαγές της διάθεσης, ευερέθιστο στήθος, μεγαλύτερη λαχτάρα για φαγητό, κόπωση, νευρικότητα και κατάθλιψη. Υπολογίζεται ότι έως και 3 στις 4 γυναίκες με έμμηνο ρύση έχουν βιώσει κάποια μορφή προεμμηνορροϊκού συνδρόμου κατά την αναπαραγωγική της περίοδο. Τα συμπτώματα τείνουν να επαναλαμβάνονται ολοένα και περισσότερο. Οι σωματικές και συναισθηματικές αλλαγές που αντιμετωπίζετε κατά το προεμμηνορροϊκό σύνδρομο μπορεί να ποικίλλουν από ελαφρώς αισθητές έως έντονες. Ωστόσο, δεν χρειάζεται να αφήσετε αυτά τα προβλήματα να ελέγχουν τη ζωή σας. Οι θεραπείες και οι προσαρμογές στον τρόπο ζωής μπορούν να σας βοηθήσουν να μειώσετε ή να διαχειριστείτε τα σημεία και τα συμπτώματα του.
Συμπτώματα
- Ένταση ή άγχος
- Καταθλιπτική διάθεση
- Εναλλαγές διάθεσης, θλίψη, ευερεθιστότητα ή θυμός
- Αλλαγές της όρεξης και μεγαλύτερη λαχτάρα για φαγητό
- Δυσκολία στον ύπνο (αϋπνία)
- Κοινωνική απομόνωση
- Κακή συγκέντρωση
- Αλλαγή στη λίμπιντο
Φυσικά σημεία και συμπτώματα
- Πόνος στις αρθρώσεις ή στους μύες
- Κεφαλαλγία
- Κόπωση
- Αύξηση βάρους που σχετίζεται με κατακράτηση υγρών
- Φούσκωμα στην κοιλιά
- Ευαισθησία και πόνος στο στήθος
- Εξάρσεις επιδερμικής ακμής
- Δυσκοιλιότητα ή διάρροια
- Δυσανεξία στο αλκοόλ
Ένας μικρός αριθμός γυναικών με προεμμηνορροϊκό σύνδρομο έχει συμπτώματα σχεδόν κάθε μήνα. Για κάποιες, ο σωματικός πόνος και το συναισθηματικό στρες είναι αρκετά σοβαρά ώστε να επηρεάζουν την καθημερινότητά τους. Αυτή η μορφή PMS ονομάζεται προεμμηνορροϊκή δυσφορική διαταραχή (PMDD). Τα σημάδια και τα συμπτώματα της PMDD περιλαμβάνουν κατάθλιψη, έντονες εναλλαγές διάθεσης, θυμό, άγχος, αίσθημα υπερέντασης, δυσκολία συγκέντρωσης, ευερεθιστότητα και ένταση.
Πότε θα πρέπει να επισκεφτείτε τον γιατρό σας
Εάν δεν καταφέρνετε να διαχειριστείτε το προεμμηνορροϊκό σύνδρομό σας με μικρές αλλά ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο ζωής και τα συμπτώματα του επηρεάζουν την υγεία και τις καθημερινές σας δραστηριότητες, επισκεφθείτε άμεσα το γιατρό σας.
Αιτίες
Το τι ακριβώς προκαλεί το PMS είναι άγνωστο, αλλά διάφοροι παράγοντες μπορεί να συμβάλλουν καθοριστικά σε αυτό:
- Κυκλικές ορμονικές αλλαγές
Τα συμπτώματα του προεμμηνορροϊκού συνδρόμου αλλάζουν με τις ορμονικές διακυμάνσεις και εξαφανίζονται με την εγκυμοσύνη και την εμμηνόπαυση.
- Χημικές αλλαγές στον εγκέφαλο
Οι διακυμάνσεις της σεροτονίνης, μιας χημικής ουσίας του εγκεφάλου (νευροδιαβιβαστής) που πιστεύεται ότι παίζει καθοριστικό ρόλο στον έλεγχο της διάθεσης, θα μπορούσαν να προκαλέσουν συμπτώματα PMS. Ανεπαρκείς ποσότητες σεροτονίνης μπορεί να συμβάλλουν στην προεμμηνορροϊκή κατάθλιψη, καθώς και στην κούραση, την επιθυμία για φαγητό και προβλήματα ύπνου.
- Κατάθλιψη
Μερικές γυναίκες με σοβαρό προεμμηνορροϊκό σύνδρομο έχουν αδιάγνωστη κατάθλιψη, αν και η κατάθλιψη από μόνη της δεν προκαλεί όλα τα συμπτώματα
Διάγνωση
Δεν υπάρχουν εργαστηριακές εξετάσεις για την επιβεβαίωση του προεμμηνορροϊκού συνδρόμου. Για να σας βοηθήσει μπορεί να σας ζητήσει να καταγράψετε τα σημεία και τα συμπτώματά σας σε ένα ημερολόγιο για τουλάχιστον δύο εμμηνορροϊκούς κύκλους. Σημειώστε την ημέρα που θα παρατηρήσετε για πρώτη φορά συμπτώματα PMS, καθώς και την ημέρα που εξαφανίζονται. Φροντίστε επίσης να σημειώσετε τις ημέρες έναρξης και λήξης της περιόδου σας. Ορισμένες καταστάσεις μπορεί να μιμούνται το PMS, συμπεριλαμβανομένου του συνδρόμου χρόνιας κόπωσης, των διαταραχών του θυρεοειδούς και των διαταραχών της διάθεσης, όπως η κατάθλιψη και το άγχος.
Θεραπεία
Για πολλές γυναίκες, οι αλλαγές στον καθημερινό τρόπο ζωής, η διαφοροποίηση της διατροφής και η φυσική άσκηση μπορούν να βοηθήσουν στην ανακούφιση των συμπτωμάτων του PMS. Αλλά ανάλογα με τη σοβαρότητα και την ένταση των συμπτωμάτων σας, ο γιατρός σας μπορεί να σας συνταγογραφήσει ένα ή περισσότερα φάρμακα για το σύνδρομο. Η επιτυχία των φαρμάκων στην ανακούφιση των συμπτωμάτων ποικίλλει μεταξύ των γυναικών. Τα φάρμακα που συνταγογραφούνται συνήθως για το προεμμηνορροϊκό σύνδρομο μπορεί να είναι:
Αντικαταθλιπτικά
Οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) – που περιλαμβάνουν φλουοξετίνη (Prozac), παροξετίνη (Paxil, Pexeva), σερτραλίνη (Zoloft) κ.λ.π – έχουν επιτύχει στη μείωση των συμπτωμάτων της διάθεσης. Οι SSRI είναι η θεραπεία πρώτης γραμμής για σοβαρό PMS ή PMDD. Αυτά τα φάρμακα γενικά λαμβάνονται καθημερινά. Αλλά για ορισμένες γυναίκες με PMS, η χρήση αντικαταθλιπτικών μπορεί να περιοριστεί στις δύο εβδομάδες πριν από την έναρξη της εμμήνου ρύσεως.
Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (NSAIDs)
Λαμβάνονται πριν ή κατά την έναρξη της περιόδου σας, τα NSAIDs όπως η ιβουπροφαίνη ή η ναπροξένη μπορούν να ανακουφίσουν τις κράμπες και τη δυσφορία στο στήθος.
Διουρητικά
Όταν η σωματική άσκηση και ο περιορισμός της πρόσληψης αλατιού δεν αρκούν για να μειώσουν την αύξηση του σωματικού βάρους, το πρήξιμο και το φούσκωμα του προεμμηνορροϊκού συνδρόμου, η λήψη διουρητικών μπορεί να βοηθήσει το σώμα σας να αποβάλει την υπερβολική κατακράτηση υγρών μέσω της ούρησης.
Αντισυλληπτικά
Αυτά τα φάρμακα μπορεί ελεγχόμενα να ανακουφίσουν από τα συμπτώματα του PMS σε μικρότερες ηλικιακές ομάδες.
Τρόπος ζωής και θεραπείες
Τις περισσότερες φορές μπορείτε να διαχειριστείτε ή να μειώσετε τα συμπτώματα του προεμμηνορροϊκού συνδρόμου κάνοντας μόνη σας αλλαγές στον τρόπο διατροφής, άσκησης και προσέγγισης της καθημερινότητας σας.
Τροποποιήστε τη διατροφή σας
Τρώτε μικρότερα, πιο συχνά γεύματα για να μειώσετε το φούσκωμα και την αίσθηση πληρότητας. Περιορίστε το αλάτι και τα αλμυρά τρόφιμα για να μειώσετε το φούσκωμα και την κατακράτηση υγρών. Επιλέξτε τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε σύνθετους υδατάνθρακες, όπως φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής αλέσεως. Επιλέξτε τροφές πλούσιες σε ασβέστιο. Εάν δεν μπορείτε να ανεχτείτε τα γαλακτοκομικά προϊόντα ή δεν λαμβάνετε επαρκές ασβέστιο στη διατροφή σας, ένα καθημερινό συμπλήρωμα ασβεστίου μπορεί να σας βοηθήσει. Αποφύγετε την υπερβολική κατανάλωση καφεΐνης και το αλκοόλ.
Ενσωματώστε την άσκηση στην καθημερινότητας σας
Ασχοληθείτε με τουλάχιστον 30 λεπτά γρήγορο περπάτημα, ποδηλασία, κολύμπι ή άλλη αερόβια δραστηριότητα τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας. Η τακτική καθημερινή άσκηση μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση της γενικής υγείας σας και να ανακουφίσει ορισμένα συμπτώματα, όπως η κόπωση και η καταθλιπτική διάθεση.
Μειώστε το άγχος
Κοιμηθείτε πολύ. Πραγματοποιήστε προοδευτική μυϊκή χαλάρωση ή ασκήσεις βαθιάς αναπνοής για να βοηθήσετε στη μείωση των πονοκεφάλων, του άγχους ή των προβλημάτων ύπνου (αϋπνία). Δοκιμάστε γιόγκα ή μασάζ για να χαλαρώσετε και να ανακουφίσετε το άγχος.
Καταγράψτε τα συμπτώματά σας συστηματικά και μεθοδευμένα για κάποιους μήνες Κρατήστε αρχείο για να προσδιορίσετε τα ερεθίσματα και το χρόνο εμφάνισης των συμπτωμάτων σας. Αυτό θα σας επιτρέψει να παρέμβετε με στρατηγικές εξατομικευμένα που μπορεί να βοηθήσουν στη μείωση τους.
Συμπληρώματα βιταμινών
Η λήψη σκευασμάτων με ασβέστιο, μαγνήσιο, βιταμίνη Ε και βιταμίνη Β6 που κατευνάζουν τα συμπτώματα είναι μια εξαιρετική επιλογή. Επίσης έχει αναφερθεί ανακούφιση των συμπτωμάτων του προεμμηνορροϊκού συνδρόμου με τη χρήση βοτάνων, όπως το γκίνγκο μπιλόμπα, το τζίντζερ, το chasteberry (Vitex agnus) και το έλαιο νυχτολούλουδου (primrose oil).
Βελονισμός
Πολλές γυναίκες αναφέρουν ανακούφιση από τα συμπτώματα μετά από θεραπεία βελονισμού.
Για την ομοιοπαθητική και άλλες εναλλακτικές μεθόδους δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να τεκμηριώνουν όφελος στο PMS.
Συμπτώματα περιόδου: τι νιώθετε 10 μέρες πριν
Τα συμπτώματα περιόδου ξεκινούν μετά την ωορρηξία, όταν πέφτουν τα επίπεδα οιστρογόνων και προγεστερόνης. Στις περισσότερες γυναίκες εμφανίζονται 5 έως 10 μέρες πριν από την περίοδο και υποχωρούν τις πρώτες ημέρες της. Τα πιο συχνά είναι:
- Σωματικά: φούσκωμα, ευαισθησία και πρήξιμο στο στήθος, κράμπες χαμηλά στην κοιλιά, πονοκέφαλος, πόνος στη μέση, ακμή, κατακράτηση υγρών, κούραση.
- Συναισθηματικά: ευερεθιστότητα, εναλλαγές διάθεσης, άγχος, κλάμα, δυσκολία συγκέντρωσης, λιγούρες για γλυκό ή αλμυρό.
- Λοιπά: διαταραχές ύπνου, δυσκοιλιότητα ή διάρροια, μερικές φορές συχνοουρία.
Όταν τα συμπτώματα είναι τόσο έντονα ώστε να επηρεάζουν τη δουλειά και τις σχέσεις, μιλάμε για προεμμηνορροϊκό σύνδρομο, και στη βαριά μορφή του για PMDD. Ένα ημερολόγιο συμπτωμάτων για δύο κύκλους βοηθά πολύ στη διάγνωση.
Συμπτώματα περιόδου ή εγκυμοσύνης;
Πολλά συμπτώματα περιόδου μοιάζουν με τα πρώτα σημάδια κύησης: ευαισθησία στο στήθος, κούραση, φούσκωμα, ελαφριές κράμπες. Δύο διαφορές βοηθούν: η ναυτία και η αποστροφή σε μυρωδιές είναι πιο χαρακτηριστικές της εγκυμοσύνης, και τα συμπτώματα του PMS σβήνουν μόλις έρθει η περίοδος. Αν υπάρχει καθυστέρηση περιόδου, κάντε τεστ. Αναλυτικά για τα πρώτα συμπτώματα εγκυμοσύνης.
Πότε το PMS γίνεται PMDD: τα διαγνωστικά κριτήρια
Η προεμμηνορροϊκή δυσφορική διαταραχή δεν είναι απλώς «πιο έντονο PMS». Αναγνωρίζεται ως ξεχωριστή διαγνωστική οντότητα και επηρεάζει περίπου 3 έως 8 στις 100 γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Για τη διάγνωση χρειάζονται:
- τουλάχιστον πέντε συμπτώματα την εβδομάδα πριν από την περίοδο, στους περισσότερους κύκλους του τελευταίου έτους
- τουλάχιστον ένα από αυτά να αφορά τη διάθεση: έντονη θλίψη ή απελπισία, έντονο άγχος, απότομες εναλλαγές διάθεσης, έντονη ευερεθιστότητα ή θυμός
- τα συμπτώματα να υποχωρούν μέσα σε λίγες ημέρες από την έναρξη της περιόδου και να απουσιάζουν την εβδομάδα μετά
- σαφή επίδραση στη δουλειά, στις σπουδές ή στις σχέσεις
Η διάγνωση επιβεβαιώνεται με καθημερινή καταγραφή των συμπτωμάτων για δύο τουλάχιστον κύκλους, όχι με αναδρομική ανάμνηση. Αν τα συμπτώματα διάθεσης συνεχίζονται και μετά την περίοδο, πρόκειται πιθανότατα για διαφορετική διαταραχή που χρειάζεται άλλη προσέγγιση. Σκέψεις αυτοτραυματισμού, σε οποιαδήποτε φάση του κύκλου, χρειάζονται άμεση βοήθεια από ειδικό.
Προεμμηνορροϊκή επιδείνωση άλλων παθήσεων
Κάποιες γυναίκες δεν έχουν PMS με την αυστηρή έννοια, αλλά παρατηρούν ότι μια υπάρχουσα πάθηση χειροτερεύει πριν από την περίοδο. Αυτό λέγεται προεμμηνορροϊκή επιδείνωση και αφορά συχνά:
- ημικρανίες, που συνδέονται με την πτώση των οιστρογόνων
- κατάθλιψη και αγχώδεις διαταραχές
- σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου
- άσθμα και επιληψία, σε μικρότερο ποσοστό
Η διάκριση έχει σημασία. Στο PMS τα συμπτώματα εξαφανίζονται μετά την περίοδο. Στην επιδείνωση, η πάθηση υπάρχει όλο τον μήνα και απλώς κορυφώνεται. Η θεραπεία της βασικής πάθησης, μερικές φορές με προσαρμογή της δόσης πριν από την περίοδο, φέρνει συνήθως το καλύτερο αποτέλεσμα.
Τι έχει επιστημονική τεκμηρίωση στην αντιμετώπιση του PMS
Οι επιλογές είναι πολλές, όμως δεν έχουν όλες την ίδια τεκμηρίωση. Με βάση τις οδηγίες του Βρετανικού Βασιλικού Κολεγίου Μαιευτήρων Γυναικολόγων:
- Καλή τεκμηρίωση: αερόβια άσκηση, γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης, ορισμένα συνδυαστικά αντισυλληπτικά χάπια νέας γενιάς, ιδανικά σε συνεχή λήψη.
- Μέτρια ή περιορισμένη τεκμηρίωση: ασβέστιο με βιταμίνη D, βιταμίνη B6 σε χαμηλή δόση, λυγαριά (Vitex agnus castus).
- Χωρίς επαρκή στοιχεία: η προγεστερόνη ως θεραπεία του PMS, το έλαιο νυχτολούλουδου και η ομοιοπαθητική.
- Για βαριές, ανθεκτικές μορφές: ανάλογα της GnRH που «σβήνουν» προσωρινά τον κύκλο, συνήθως με προσθήκη ορμονών για την προστασία των οστών. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις συζητείται χειρουργική λύση.
Η βιταμίνη B6 δεν πρέπει να λαμβάνεται σε υψηλές δόσεις για μεγάλο διάστημα, γιατί μπορεί να προκαλέσει νευροπάθεια. Συζητήστε πάντα τα συμπληρώματα με τον γιατρό σας.
Το προεμμηνορροϊκό σύνδρομο στις διάφορες ηλικίες
Το PMS δεν μένει ίδιο σε όλη τη ζωή. Στην εφηβεία, όταν οι κύκλοι είναι ακόμη ακανόνιστοι, τα συμπτώματα συχνά είναι λιγότερο προβλέψιμα. Πολλές γυναίκες αναφέρουν ότι τα συμπτώματα γίνονται πιο έντονα μετά τα 30.
Στην προεμμηνόπαυση οι μεγάλες ορμονικές διακυμάνσεις μπορούν να εντείνουν την ευερεθιστότητα, τον κακό ύπνο και τις αλλαγές διάθεσης, και τα όρια ανάμεσα στο PMS και στα συμπτώματα της κλιμακτηρίου θολώνουν. Μετά την εμμηνόπαυση, χωρίς κύκλο, το PMS εξαφανίζεται, εκτός αν η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης δημιουργεί κυκλικά συμπτώματα.
Ένα απλό ημερολόγιο συμπτωμάτων που βοηθά τη διάγνωση
Δεν χρειάζεται τίποτα περίπλοκο. Κάθε βράδυ, για δύο με τρεις κύκλους, βαθμολογήστε από 0 έως 3 τα συμπτώματα που σας απασχολούν: διάθεση, ευερεθιστότητα, άγχος, κούραση, ύπνο, φούσκωμα, πόνο στο στήθος, πονοκέφαλο. Σημειώστε με ένα σύμβολο τις ημέρες της περιόδου.
Στο τέλος, το μοτίβο φαίνεται με μια ματιά. Αν οι υψηλές βαθμολογίες συγκεντρώνονται πριν από την περίοδο και «σβήνουν» λίγες ημέρες μετά, το εύρημα στηρίζει τη διάγνωση. Αν απλώνονται σε όλο τον εμμηνορρυσιακό κύκλο, η αιτία βρίσκεται μάλλον αλλού.
Για εξατομικευμένη εκτίμηση της περίπτωσής σας, κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Παναγιώτη Πολύζο στο ιατρείο της Αθήνας ή του Βόλου.
Συχνές Ερωτήσεις
Πόσες ημέρες πριν από την περίοδο ξεκινά το PMS;
Συνήθως 5 έως 10 ημέρες πριν, μετά την ωορρηξία. Τα συμπτώματα υποχωρούν μέσα στις πρώτες ημέρες της περιόδου.
Ποια είναι η διαφορά PMS και PMDD;
Η προεμμηνορροϊκή δυσφορική διαταραχή (PMDD) είναι η βαριά μορφή, με έντονη θλίψη, ευερεθιστότητα ή άγχος που διαταράσσουν τη δουλειά και τις σχέσεις. Χρειάζεται ιατρική αντιμετώπιση.
Πώς ξεχωρίζω το PMS από πρώιμη εγκυμοσύνη;
Τα συμπτώματα μοιάζουν: ευαισθησία στο στήθος, κούραση, φούσκωμα. Το PMS σταματά όταν έρθει η περίοδος. Αν καθυστερήσει, κάντε τεστ. Δείτε τα πρώτα συμπτώματα εγκυμοσύνης.
Τι βοηθάει στο προεμμηνορροϊκό σύνδρομο;
Τακτική άσκηση, καλός ύπνος, λιγότερο αλάτι, καφεΐνη και αλκοόλ. Σε εντονότερα συμπτώματα ο γιατρός μπορεί να προτείνει ασβέστιο, βιταμίνη B6, αντισυλληπτικά ή άλλη φαρμακευτική αγωγή.
Πότε χρειάζεται γιατρός;
Όταν τα συμπτώματα επηρεάζουν την εργασία ή τις σχέσεις σας, όταν η διάθεση πέφτει πολύ ή όταν δεν βελτιώνεστε με αλλαγές στον τρόπο ζωής. Ένα ημερολόγιο συμπτωμάτων δύο κύκλων βοηθά τη διάγνωση.
Ποια είναι τα συμπτώματα περιόδου 10 μέρες πριν;
Φούσκωμα, ευαισθησία στο στήθος, κράμπες, πονοκέφαλος, ακμή, κούραση, εναλλαγές διάθεσης και λιγούρες. Ξεκινούν μετά την ωορρηξία και υποχωρούν όταν έρθει η περίοδος.
Υπάρχει εξέταση αίματος για το προεμμηνορροϊκό σύνδρομο;
Όχι. Οι ορμόνες των γυναικών με PMS βρίσκονται συνήθως σε φυσιολογικά επίπεδα. Το πρόβλημα φαίνεται να είναι η ευαισθησία του εγκεφάλου στις φυσιολογικές διακυμάνσεις τους. Εξετάσεις αίματος γίνονται μόνο για να αποκλειστούν άλλες αιτίες, όπως ο θυρεοειδής ή η αναιμία.
Μπορεί το PMS να εμφανιστεί για πρώτη φορά μετά τα 35;
Ναι. Πολλές γυναίκες παρατηρούν για πρώτη φορά έντονα προεμμηνορροϊκά συμπτώματα μετά τα 35 ή μετά από εγκυμοσύνη. Μετά τα 40, οι αλλαγές μπορεί να σχετίζονται και με την αρχή της μετάβασης προς την εμμηνόπαυση.
Βοηθάει η συνεχής λήψη αντισυλληπτικού στο PMS;
Σε πολλές γυναίκες ναι. Η συνεχής λήψη, χωρίς μηνιαίο διάλειμμα, μειώνει τις ορμονικές διακυμάνσεις που πυροδοτούν τα συμπτώματα. Η επιλογή σκευάσματος και σχήματος γίνεται από τον γυναικολόγο, με βάση το ιστορικό και τους παράγοντες κινδύνου σας.
Χρειάζεται να παίρνω αντικαταθλιπτικό όλο τον μήνα για το PMDD;
Όχι απαραίτητα. Στο PMDD οι αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης δρουν γρήγορα και μπορούν να δοθούν μόνο τις δύο εβδομάδες πριν από την περίοδο ή μόνο όταν εμφανίζονται τα συμπτώματα. Το σχήμα αποφασίζεται μαζί με τον γιατρό σας.