Πρώτη Επίσκεψη στον Γυναικολόγο: Σε Ποια Ηλικία και Τι Περιλαμβάνει

Η πρώτη επίσκεψη στον γυναικολόγο αγχώνει συνήθως περισσότερο τη μητέρα παρά την κόρη. Το ερώτημα «πότε» έχει απλή απάντηση: ανάμεσα στα 13 και τα 15, για μια πρώτη γνωριμία, ή νωρίτερα αν υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Και κάτι που καθησυχάζει τα περισσότερα κορίτσια: η πρώτη αυτή επίσκεψη είναι κυρίως συζήτηση. Εσωτερική γυναικολογική εξέταση δεν γίνεται, εκτός αν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος.

Σε ποια ηλικία γίνεται η πρώτη επίσκεψη

Οι διεθνείς συστάσεις προτείνουν την πρώτη επαφή με γυναικολόγο στην ηλικία των 13 έως 15 ετών. Στόχος είναι η ενημέρωση και η εξοικείωση, ώστε το κορίτσι να ξέρει πού να απευθυνθεί όταν θα έχει απορίες. Το τεστ Παπανικολάου δεν ξεκινά στην εφηβεία. Γίνεται συνήθως από τα 21 έτη, σύμφωνα με την κρίση του γιατρού.

Πότε χρειάζεται επίσκεψη νωρίτερα

• Η περίοδος δεν έχει έρθει μέχρι τα 15, ή δεν έχει ξεκινήσει η ανάπτυξη του στήθους μέχρι τα 13.
• Σημάδια εφηβείας πριν από τα 8 έτη.
• Πολύ έντονοι πόνοι περιόδου που την κρατούν εκτός σχολείου.
• Πολύ βαριά περίοδος, που διαρκεί πάνω από επτά ημέρες ή τη φέρνει σε εξάντληση.
• Κύκλοι που παραμένουν πολύ ακανόνιστοι δύο χρόνια μετά την πρώτη περίοδο, ή περίοδος που σταματά για τρεις μήνες.
• Φαγούρα, κάψιμο ή κολπικές εκκρίσεις με οσμή.
• Έντονη ακμή ή αυξημένη τριχοφυΐα, που μπορεί να δείχνουν ορμονική διαταραχή.
• Έναρξη σεξουαλικών επαφών ή ερωτήσεις για αντισύλληψη.

Τι γίνεται στην πρώτη επίσκεψη

• Συζήτηση. Ο γιατρός ρωτά για την περίοδο, τη γενική υγεία, τα εμβόλια και το οικογενειακό ιστορικό, και απαντά στις απορίες της.
• Γενική εξέταση: ύψος, βάρος, αρτηριακή πίεση.
• Υπερηχογράφημα από την κοιλιά, μόνο αν υπάρχει λόγος. Γίνεται με γεμάτη κύστη και είναι εντελώς ανώδυνο.
• Εξωτερική επισκόπηση, μόνο όταν υπάρχουν συμπτώματα και πάντα με τη συγκατάθεσή της.

Εσωτερική εξέταση με κολποδιαστολέα δεν γίνεται σε κορίτσια που δεν έχουν σεξουαλικές επαφές.

Πώς να προετοιμάσετε την κόρη σας

• Εξηγήστε της τι θα γίνει και, κυρίως, τι δεν θα γίνει.
• Ενθαρρύνετέ τη να σημειώσει τις ερωτήσεις της και την ημερομηνία της τελευταίας περιόδου. Μια εφαρμογή παρακολούθησης κύκλου βοηθά.
• Ρωτήστε την αν προτιμά να είστε μαζί της στο ιατρείο ή να περιμένετε έξω για ένα μέρος της επίσκεψης.
• Αποφύγετε να μεταφέρετε δικές σας δυσάρεστες εμπειρίες.

Να είμαι μέσα στο ιατρείο;

Συνήθως η επίσκεψη ξεκινά με τη μητέρα παρούσα, για το ιστορικό, και συνεχίζεται για λίγα λεπτά μόνο με την έφηβη. Αυτός ο χρόνος έχει σημασία: της δίνει χώρο να ρωτήσει όσα διστάζει μπροστά σας και χτίζει σχέση εμπιστοσύνης με τον γιατρό της.

Τι αξίζει να συζητηθεί

• Τι είναι φυσιολογικό στον εμμηνορρυσιακό κύκλο και τι όχι.
• Υγιεινή της περιοχής, σερβιέτες, ταμπόν, κύπελλο περιόδου.
• Το εμβόλιο HPV, που στην Ελλάδα χορηγείται σε κορίτσια και αγόρια και έχει τη μέγιστη αποτελεσματικότητα όταν γίνεται πριν από την έναρξη των επαφών.
• Πρόληψη σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων και επιλογές αντισύλληψης, όταν έρθει η ώρα.

Ένα κορίτσι που έχει ήδη γνωρίσει τον γυναικολόγο της σε ήρεμες συνθήκες θα ζητήσει πιο εύκολα βοήθεια όταν τη χρειαστεί. Για τις επόμενες επισκέψεις, δείτε τι περιλαμβάνει ο ετήσιος γυναικολογικός έλεγχος.

Τι να έχετε μαζί σας στο πρώτο ραντεβού

Λίγη προετοιμασία κάνει την επίσκεψη πιο σύντομη και πιο χρήσιμη. Φέρτε ή σημειώστε:

• Το βιβλιάριο εμβολιασμών, για να φανεί αν έχει γίνει το εμβόλιο HPV και ποιες δόσεις λείπουν.
• Τις ημερομηνίες των τελευταίων περιόδων, πόσες ημέρες κράτησαν και πόσο βαριές ήταν. Η ηλικία της πρώτης περιόδου επίσης.
• Φάρμακα και συμπληρώματα που παίρνει τακτικά, καθώς και αλλεργίες.
• Οικογενειακό ιστορικό: διαταραχές πήξης, πολυκυστικές ωοθήκες, ενδομητρίωση, θυρεοειδής, καρκίνος μαστού ή ωοθηκών σε στενούς συγγενείς.
• Παλαιότερες εξετάσεις, αν έχουν γίνει, όπως ορμονικές ή υπερηχογράφημα.

Δεν χρειάζεται ειδική προετοιμασία της περιοχής, ούτε αποτρίχωση, ούτε κολπικές πλύσεις. Αν ενδέχεται να γίνει υπερηχογράφημα από την κοιλιά, ο γιατρός θα ζητήσει να έρθει με γεμάτη κύστη.

Θέματα της εφηβείας που λύνονται εύκολα αν ειπωθούν νωρίς

Βαριά περίοδος από την αρχή

Όταν η περίοδος είναι πολύ βαριά από την πρώτη εμμηναρχή, με θρόμβους, αλλαγή σερβιέτας κάθε μία με δύο ώρες ή «ατυχήματα» τη νύχτα, πρέπει να ελεγχθεί η πιθανότητα διαταραχής της πήξης, όπως η νόσος von Willebrand. Δεν είναι σπάνιο σε έφηβες με βαριές περιόδους. Ελέγχεται επίσης ο σίδηρος, γιατί η σιδηροπενία προκαλεί κούραση, ζαλάδες και πτώση της σχολικής απόδοσης.

Περίοδος που σταματά με τη δίαιτα ή την έντονη άθληση

Κορίτσια που χάνουν πολύ βάρος, τρώνε λιγότερο από όσο χρειάζονται ή προπονούνται εντατικά μπορεί να σταματήσουν να έχουν περίοδο. Ο οργανισμός «κλείνει» τον άξονα των ορμονών για να εξοικονομήσει ενέργεια. Δεν είναι αθώο: τα χαμηλά οιστρογόνα στην εφηβεία εμποδίζουν τα οστά να φτάσουν τη μέγιστη πυκνότητά τους. Η λύση είναι η επαρκής διατροφή, όχι απλώς ένα χάπι που φέρνει περίοδο.

Ακμή, τριχοφυΐα και ακανόνιστοι κύκλοι

Ο συνδυασμός αυτός μπορεί να παραπέμπει σε πολυκυστικές ωοθήκες. Στην εφηβεία η διάγνωση γίνεται με προσοχή, γιατί πολλά από αυτά τα σημάδια είναι φυσιολογικά τα πρώτα χρόνια. Συχνά προτιμάται η παρακολούθηση και η αλλαγή τρόπου ζωής πριν μπει «ετικέτα».

Πόνος που δεν περνά με τα παυσίπονα

Ο πόνος της περιόδου που δεν υποχωρεί με αντιφλεγμονώδη, όταν αυτά λαμβάνονται σωστά από την αρχή του πόνου, ή που χειροτερεύει χρόνο με τον χρόνο, δεν είναι κάτι που η έφηβη πρέπει απλώς να αντέξει. Μπορεί να είναι πρώιμο σημάδι ενδομητρίωσης.

Όταν ξεκινούν οι σεξουαλικές επαφές

Η πρώτη επίσκεψη δεν χρειάζεται να γίνει αφού ξεκινήσουν οι επαφές. Αν όμως δεν έχει γίνει νωρίτερα, η έναρξη της σεξουαλικής ζωής είναι καλή αφορμή. Σε αυτή την επίσκεψη συζητούνται:

• Αντισύλληψη με βάση τις ανάγκες και το ιστορικό, από το προφυλακτικό μέχρι τις ορμονικές μεθόδους μακράς διάρκειας.
• Διπλή προστασία: καμία ορμονική μέθοδος δεν προστατεύει από σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, οπότε το προφυλακτικό παραμένει απαραίτητο.
• Επείγουσα αντισύλληψη: πού βρίσκεται και πόσο γρήγορα πρέπει να ληφθεί. Αναλυτικά στον οδηγό για το χάπι της επόμενης μέρας.
• Έλεγχος για χλαμύδια σε νεαρές γυναίκες με νέο σύντροφο, γιατί συχνά δεν προκαλούν συμπτώματα.

Αν χρειαστεί εσωτερική εξέταση, γίνεται με τον μικρότερο κολποδιαστολέα, αργά, με εξήγηση κάθε βήματος. Η κοπέλα μπορεί να ζητήσει να σταματήσει οποιαδήποτε στιγμή.

Αν είστε ενήλικη και δεν έχετε πάει ποτέ σε γυναικολόγο

Δεν είστε η μόνη. Πολλές γυναίκες φτάνουν στα 20 ή στα 30 χωρίς να έχουν κάνει ποτέ γυναικολογική εξέταση, από ντροπή, φόβο ή επειδή «δεν είχαν κάτι». Ο γιατρός δεν θα σας κρίνει. Πείτε από την αρχή ότι είναι η πρώτη σας φορά και αν σας αγχώνει κάτι συγκεκριμένο.

Σε αυτή την περίπτωση η πρώτη επίσκεψη περιλαμβάνει συνήθως το πλήρες ιστορικό, τη γυναικολογική εξέταση, το τεστ ΠΑΠ αν είναι η ώρα, και υπερηχογράφημα. Αν έχετε δυσάρεστη εμπειρία στο παρελθόν ή ιστορικό τραύματος, μπορείτε να το αναφέρετε χωρίς λεπτομέρειες. Η εξέταση μπορεί να γίνει σε περισσότερα από ένα ραντεβού, με τον δικό σας ρυθμό.

Εμπιστευτικότητα: τι μένει ανάμεσα σε γιατρό και έφηβη

Οι έφηβες μιλούν πιο ανοιχτά όταν ξέρουν ότι όσα λένε δεν θα μεταφερθούν αυτόματα στους γονείς. Ο γιατρός εξηγεί από την αρχή, μπροστά και στους δύο, ποια είναι τα όρια: όσα συζητούνται ιδιαιτέρως παραμένουν εμπιστευτικά, εκτός αν υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για την υγεία ή την ασφάλεια της κοπέλας. Η διευκρίνιση αυτή χτίζει εμπιστοσύνη και στις δύο πλευρές. Ο γονιός ξέρει ότι ένα σοβαρό θέμα δεν θα του κρυφτεί, και η έφηβη ξέρει ότι μπορεί να ρωτήσει ό,τι θέλει.

Μετά την πρώτη επίσκεψη

Αν όλα είναι φυσιολογικά, η επόμενη επίσκεψη γίνεται συνήθως σε έναν χρόνο ή νωρίτερα, αν προκύψει κάποιο ενόχλημα. Με τα χρόνια οι επισκέψεις αποκτούν τη μορφή του τακτικού προληπτικού ελέγχου, με εξετάσεις που αλλάζουν ανάλογα με την ηλικία. Αν η πρώτη εμπειρία δεν ήταν καλή, μην τα παρατήσετε. Δείτε τα κριτήρια για να επιλέξετε γυναικολόγο με τον οποίο θα νιώθετε άνετα για τα επόμενα χρόνια.

Μύθοι που φοβίζουν τις έφηβες

• «Ο γιατρός θα καταλάβει αν έχω κάνει σεξ.» Η εξέταση δεν «αποκαλύπτει» τίποτα που δεν θέλετε να πείτε. Ό,τι συζητάτε ιδιαιτέρως παραμένει εμπιστευτικό.
• «Θα με εξετάσει εσωτερικά οπωσδήποτε.» Στην πρώτη επίσκεψη σχεδόν ποτέ, και ποτέ χωρίς λόγο και συγκατάθεση.
• «Το ταμπόν ή η εξέταση χαλάνε την παρθενιά.» Η παρθενία δεν είναι ιατρική έννοια, και ούτε το ταμπόν ούτε το διακοιλιακό υπερηχογράφημα αλλάζουν κάτι.
• «Αν δεν έχω πρόβλημα, ο γιατρός θα σκεφτεί ότι χάνω τον χρόνο του.» Η επίσκεψη γνωριμίας είναι ακριβώς αυτό που προτείνουν οι διεθνείς συστάσεις.

Υγιεινή της ευαίσθητης περιοχής: τι χρειάζεται και τι βλάπτει

Ο κόλπος καθαρίζεται μόνος του. Οι υπερβολές συχνά προκαλούν τα ενοχλήματα που προσπαθούν να αποφύγουν.

• Πλύσιμο εξωτερικά με χλιαρό νερό και, αν θέλετε, ήπιο καθαριστικό χωρίς άρωμα. Καμία κολπική πλύση.
• Σκούπισμα από μπροστά προς τα πίσω μετά την τουαλέτα.
• Βαμβακερά εσώρουχα, και αλλαγή του βρεγμένου μαγιό ή των αθλητικών ρούχων αμέσως μετά.
• Αλλαγή σερβιέτας κάθε 4 έως 6 ώρες, ταμπόν κάθε 4 έως 8 ώρες. Το ταμπόν δεν μένει ποτέ όλη τη νύχτα πέρα από 8 ώρες.
• Αποφυγή αρωματισμένων σερβιετακιών καθημερινής χρήσης, που ερεθίζουν το δέρμα.

Λίγη διάφανη ή λευκή έκκριση χωρίς οσμή είναι φυσιολογική και αυξάνεται στη μέση του κύκλου. Κνησμός, κάψιμο, έντονη οσμή ή αλλαγή χρώματος χρειάζονται εξέταση.

Το εμβόλιο HPV: όσα ρωτούν συνήθως οι γονείς

Ο ιός HPV είναι η αιτία σχεδόν όλων των καρκίνων του τραχήλου και ενός μέρους των καρκίνων του στοματοφάρυγγα, του πρωκτού και των γεννητικών οργάνων, σε γυναίκες και άνδρες. Το εμβόλιο δεν θεραπεύει μια λοίμωξη που υπάρχει ήδη, γι’ αυτό δίνει τη μέγιστη προστασία όταν γίνεται πριν από κάθε έκθεση.

• Δόσεις: έως τα 14 έτη συνήθως αρκούν δύο δόσεις. Από τα 15 και μετά χρειάζονται τρεις.
• Ασφάλεια: έχουν χορηγηθεί εκατοντάδες εκατομμύρια δόσεις παγκοσμίως. Οι συχνότερες αντιδράσεις είναι πόνος στο σημείο της ένεσης και ήπια ζάλη. Καμία σύνδεση με υπογονιμότητα δεν έχει αποδειχθεί.
• Μετά τον εμβολιασμό: ο προληπτικός έλεγχος του τραχήλου συνεχίζεται κανονικά στην ενήλικη ζωή.

Περισσότερα στη σελίδα για το εμβόλιο HPV.

Καταστάσεις που δεν περιμένουν το προγραμματισμένο ραντεβού

Η επίσκεψη γνωριμίας μπορεί να κλειστεί με την ησυχία σας. Ορισμένες καταστάσεις όμως χρειάζονται άμεση ιατρική φροντίδα, στο ιατρείο ή στα επείγοντα:

• Αιμορραγία τόσο έντονη που μουσκεύει σερβιέτα σε λιγότερο από μία ώρα, ή συνοδεύεται από ζάλη και ταχυπαλμία.
• Ξαφνικός, πολύ δυνατός πόνος στην κοιλιά, ιδιαίτερα από τη μία πλευρά ή με εμετούς.
• Πιθανότητα εγκυμοσύνης, ή σεξουαλική επαφή χωρίς προστασία τις τελευταίες ημέρες, όπου η επείγουσα αντισύλληψη έχει χρονικό όριο.
• Σεξουαλική επαφή χωρίς συναίνεση. Πηγαίνετε άμεσα σε νοσοκομείο, χωρίς να πλυθείτε ή να αλλάξετε ρούχα, ώστε να δοθεί προφυλακτική αγωγή και να διασφαλιστούν τα στοιχεία.
• Υψηλός πυρετός με πόνο στην πύελο ή ασυνήθιστες εκκρίσεις.

Οι γονείς ας θυμούνται ότι μια έφηβη που φοβάται την αντίδρασή τους μπορεί να καθυστερήσει να ζητήσει βοήθεια. Ένα ήρεμο «μπορείς να μου πεις οτιδήποτε» κάνει μεγάλη διαφορά.

Έφηβες με χρόνιο νόσημα ή αναπηρία

Σε κορίτσια με διαβήτη, επιληψία, θυρεοειδοπάθεια, φλεγμονώδη νόσο του εντέρου ή κινητική και νοητική αναπηρία, η πρώτη επίσκεψη καλό είναι να γίνει νωρίτερα. Ορισμένα αντιεπιληπτικά μειώνουν την αποτελεσματικότητα των ορμονικών αντισυλληπτικών, ενώ ο κύκλος μπορεί να επηρεάζει τη ρύθμιση του σακχάρου ή τη συχνότητα των κρίσεων. Για κορίτσια που δυσκολεύονται με την υγιεινή της περιόδου, υπάρχουν ασφαλείς τρόποι να γίνει η περίοδος πιο αραιή ή πιο ελαφριά. Φέρτε μαζί σας τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.

Συχνές Ερωτήσεις

Θα γίνει εσωτερική εξέταση στην πρώτη επίσκεψη;

Όχι, εκτός αν υπάρχει συγκεκριμένο πρόβλημα και μόνο σε κορίτσια που έχουν σεξουαλικές επαφές. Αν χρειαστεί απεικόνιση, γίνεται υπερηχογράφημα από την κοιλιά.

Μπορεί να εξεταστεί ένα κορίτσι που είναι παρθένα;

Ναι. Η εξέταση προσαρμόζεται: γίνεται συζήτηση, εξωτερική επισκόπηση αν χρειάζεται και διακοιλιακό υπερηχογράφημα. Ο παρθενικός υμένας δεν επηρεάζεται.

Πότε πρέπει να έρθει η πρώτη περίοδος;

Συνήθως ανάμεσα στα 10 και τα 15 έτη, με μέσο όρο γύρω στα 12 με 13. Αν δεν έχει έρθει μέχρι τα 15, χρειάζεται έλεγχος.

Είναι φυσιολογικό να είναι ακανόνιστη η περίοδος στην εφηβεία;

Ναι, τα πρώτα ένα με δύο χρόνια μετά την εμμηναρχή οι κύκλοι είναι συχνά ακανόνιστοι. Έλεγχος χρειάζεται αν ξεπερνούν τις 45 ημέρες ή αν η περίοδος σταματά για τρεις μήνες.

Σε ποια ηλικία γίνεται το εμβόλιο HPV;

Ιδανικά από τα 9 έως τα 11 έτη, σύμφωνα με το ελληνικό πρόγραμμα εμβολιασμών. Μπορεί να γίνει και αργότερα, με διαφορετικό σχήμα δόσεων.

Χρειάζεται τεστ Παπανικολάου μια έφηβη;

Όχι. Ο προληπτικός έλεγχος για τον τράχηλο ξεκινά συνήθως από τα 21 έτη.

Πρέπει να κάνω αποτρίχωση πριν από το ραντεβού;

Όχι. Η αποτρίχωση είναι καθαρά προσωπική επιλογή και δεν επηρεάζει την εξέταση. Αρκεί το καθημερινό πλύσιμο με νερό. Αποφύγετε κολπικές πλύσεις και αρωματισμένα προϊόντα το ίδιο πρωί.

Τι γίνεται αν αγχωθώ πολύ και δεν θέλω να εξεταστώ;

Η επίσκεψη μπορεί να περιοριστεί σε συζήτηση. Καμία εξέταση δεν γίνεται χωρίς τη συγκατάθεσή σας, και μπορείτε να ζητήσετε να σταματήσει οποιαδήποτε στιγμή. Πολλές φορές, όταν γνωρίσετε τον γιατρό και καταλάβετε τι ακριβώς θα γίνει, το άγχος μειώνεται σημαντικά στο επόμενο ραντεβού.

Μπορεί να χρησιμοποιήσει ταμπόν ένα κορίτσι που δεν έχει σεξουαλικές επαφές;

Ναι. Ο υμένας έχει φυσιολογικά άνοιγμα που επιτρέπει τη ροή του αίματος και, στις περισσότερες κοπέλες, την εισαγωγή ενός μικρού ταμπόν. Ξεκινήστε με το μικρότερο μέγεθος και αλλάζετε το κάθε 4 έως 8 ώρες.

Μπορεί να έρθει μαζί μου μια φίλη ή η αδελφή μου αντί για τη μητέρα μου;

Για ενήλικες, ναι, μπορείτε να έχετε μαζί σας όποιον σας κάνει να νιώθετε άνετα. Για ανήλικες, ο γιατρός θα εξηγήσει τι ισχύει για τη συναίνεση γονέα στις εξετάσεις. Η συζήτηση πάντως μπορεί να ξεκινήσει και με άλλο πρόσωπο εμπιστοσύνης παρόν.