Τι είναι οι πόνοι περιόδου;
Πολλές γυναίκες βιώνουν πόνο και ενόχληση κατά τη διάρκεια της περιόδου τους. Για τις περισσότερες, ο πόνος και το αίσθημα ενόχλησης δεν βιώνονται τόσο έντονα ώστε να επηρεάζεται σε δυσλειτουργικό βαθμό η καθημερινή τους ζωή. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, δεν απαιτείται ειδική προσοχή ούτε συνταγογράφηση ισχυρών παυσίπονων για την ανακούφιση από τα συμπτώματα της έμμηνου ρύσεως. Σε περιπτώσεις όμως που οι γυναίκες βιώνουν τόσο έντονο πόνο που δυσκολεύονται να πραγματοποιήσουν βασικές λειτουργίες (βάδισμα, εργασία, ύπνο), τότε η αναζήτηση ιατρικής συμβουλής και επέμβασης κρίνεται απαραίτητη.
Πόσο συχνοί είναι οι πόνοι περιόδου;
Οκτώ στις δέκα γυναίκες αναφέρουν ότι έχουν βιώσει πόνους περιόδους στη διάρκεια της ζωής τους. Ο πόνος θεωρείται ανεκτός ως ήπιος, ενώ συνήθως υποχωρεί σε διάστημα λίγων ωρών.
Παρόλα αυτά, για ένα σημαντικό ποσοστό γυναικών, η έμμηνός ρύση είναι προβληματική και μη υποφερτή, λόγω του έντονου πόνου και της διαρκούς ενόχλησης που αισθάνονται, τόσο τις ημέρες πριν όσο και κατά τη διάρκειά της. Μπορεί να χρειαστεί να πάρουν άδεια από τη δουλειά ή το σχολείο και να μείνουν σπίτι για μια ή δυο ημέρες. Αρκετές γυναίκες αναφέρουν ότι βιώνουν σε μηνιαία βάση πόνους περιόδου, τους οποίους δεν μπορούν να διαχειριστούν ακόμα και με ισχυρά αναλγητικά.
Οι πόνοι συνήθως ξεκινούν λίγο πριν από την έναρξη της εμμήνου ρύσεως, και υποχωρούν δύο με τρεις ημέρες μετά. Η πρώτη μέρα της περιόδου σηματοδοτεί και την πρώτη μέρα ενός φυσιολογικού κύκλου.
Αν και συχνά επίπονη, η περίοδος σπάνια δείχνει ότι υπάρχει κάποια ασθένεια. Εάν οι πόνοι περιόδου γίνουν κάτι περισσότερο από μια σταθερή ή παροδική ενόχληση στην περιοχή της κοιλιάς, τότε καλό θα είναι να συμβουλευθείτε τον ιατρό ή τον γυναικολόγο σας. Ένας ειδικός μπορεί να υποδείξει τα ακριβή αίτια, καθώς και ποια μπορεί να είναι η ιδανική για εσάς θεραπεία με στόχο την ανακούφιση των συμπτωμάτων.
Τι προκαλεί αυτούς τους πόνους; Ποια τα αίτια;
Οι φυσικοί πόνοι περιόδου προκαλούνται από τις συσπάσεις στους μύες της μήτρας. Οι συσπάσεις αυτές προκαλούνται από την απελευθέρωση των προσταγλανδινών, οι οποίες είναι ορμόνες στην επιφάνεια της μήτρας.
Παρόλο που τα αίτια πρόκλησης έντονων πόνων περιόδου ακόμα διερευνώνται, η κληρονομικότητα φαίνεται να είναι ένας από τους πιο έντονους προδιαθεσικούς παράγοντες. Προβλήματα όπως η ενδομητρίωση και τα ινομυώματα μήτρας (ιδίως όταν έχουν μεγαλύτερο μέγεθος) φαίνεται να προκαλούν εντονότερους πόνους περιόδου στη μέση γυναίκα, ενώ ορισμένες μέθοδοι αντισύλληψης όπως το σπιράλ φαίνεται να εντείνουν τα συμπτώματα.
Πως μπορείτε να αποφύγετε τον πόνο;
Το καλύτερο πράγμα που μπορείτε να κάνετε εκτός από το να πείσετε τον εαυτό σας ότι η κατάσταση είναι προσωρινή, είναι να είστε σε καλή φυσική υγεία. Αυτό μπορείτε να το πετύχετε με μια υγιεινή ζωή και καθημερινή άσκηση, αρκετό ύπνο και ξεκούραση. Η μείωση των επιπέδων άγχους λειτουργεί επίσης ευεργετικά για τον περιορισμό του πόνου.
Τα περισσότερα παυσίπονα του εμπορίου, τα οποία είναι διαθέσιμα στο φαρμακείο ειδικά με ιβουπροφένη (όπως το Advil και το Nurofen), μπορεί να σας βοηθήσουν. Μετά από ανάλυση των συμπτωμάτων και των αναγκών σας, ο φαρμακοποιός σας μπορεί να σας συμβουλεύσει ποιο είναι το καλύτερο για εσάς.
Στο τέλος της ημέρας, ένα ζεστό μπάνιο ή ντους μπορεί να βοηθήσει στον περιορισμό των μυϊκών συσπάσεων που συνοδεύουν τους πόνους περιόδου. Συμπληρωματικά με ελαφρύ μασάζ στην περιοχή της κοιλιάς, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι άμεσα. Πριν από τον ύπνο, μια γυναίκα μπορεί να χρησιμοποιήσει ένα μαξιλάρι ή μια θερμοφόρα, που να εφαρμόζει ομοιόμορφη πίεση στην κοιλιακή χώρα. Τέλος, είναι σημαντική η κατανάλωση επαρκούς ποσότητας νερού ώστε να μην εξασθενήσει ο ήδη καταπονημένος οργανισμός.
Ο πόνος περιόδου είναι αντιμετωπίσιμος για την πλειοψηφία των γυναικών, χωρίς ωστόσο όλες οι μέθοδοι ανακούφισης να λειτουργούν σε κάθε γυναίκα. Είναι σημαντικό να βρείτε την μέθοδο που ανταποκρίνεται καλύτερα στον δικό σας οργανισμό.
Τι μπορεί να κάνει ο γιατρός σας;
Μετά από αναλυτική λήψη ιστορικού, διενέργεια ολοκληρωμένης κλινικής εξέτασης και υπερηχογραφικού ελέγχου, ο γυναικολόγος θα πρέπει να εξετάσει όλες τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές, μεταξύ των οποίων η χορήγηση ορμονών και ισχυρών παυσίπονων (τα οποία στην πλειοψηφία των περιπτώσεων απαιτούν συνταγογράφηση).
Εάν οι πόνοι της περιόδου σας δεν σταματήσουν ή υποχωρήσουν με τη χορήγηση ειδικών παυσίπονων, ο ιατρός σας μπορεί να προβεί σε μια λεπτομερή εξέταση της λεκάνης (πυελική εξέταση) για να εντοπίσει με ακρίβεια τους λόγους της δυσμηνόρροιας.
Από αυτή την εξέταση θα εξαρτηθεί αν σας προτείνει να κάνετε επιπλέον διαγνωστικές εξετάσεις, όπως μια εξέταση υπερήχου της λεκάνης ή λαπαροσκόπηση. Η ιατρική θεραπεία περιλαμβάνει μη-στειροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα, καθώς και αντισυλληπτικά χάπια. Σε περιπτώσεις που για ιατρικούς λόγους (βλ. θρομβοφιλία) δεν είναι εφικτή η χορήγηση αντισυλληπτικών, ο ιατρός μπορεί να προτείνει κάποια εναλλακτική μορφή θεραπείας.
Αν εμποδιστεί η ωορρηξία, το αντισυλληπτικό χάπι μειώνει την παραγωγή προγλανδινών και του πόνου. Εάν ο πόνος προκαλείται από μια κατάσταση όπως η πυελική φλεγμονώδης νόσος, από ενδομητρίωση, από ίνες, τότε η θεραπεία θα σχεδιαστεί βάσει αυτών.
Επικοινωνήστε με τον ιατρό σας εάν η έμμηνος ρύση σας συνοδεύεται από έντονα συμπτώματα, καθώς ο σχεδιασμός της κατάλληλης θεραπείας θα σας ανακουφίσει σημαντικά, αναβαθμίζοντας την ποιότητα της ζωής σας.
Τι βοηθάει στους πόνους περιόδου
- Ζέστη. Θερμοφόρα ή ζεστό μπάνιο χαλαρώνουν τον μυ της μήτρας. Σε μελέτες η τοπική θερμότητα αποδίδει σχεδόν όσο ένα απλό παυσίπονο.
- Παυσίπονο στην ώρα του. Τα αντιφλεγμονώδη δρουν καλύτερα όταν λαμβάνονται με το πρώτο σημάδι, όχι όταν ο πόνος έχει κορυφωθεί. Ρωτήστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας αν μπορείτε να τα πάρετε.
- Κίνηση. Περπάτημα, διατάσεις, γιόγκα. Η τακτική άσκηση όλο τον μήνα μειώνει την ένταση των κραμπών.
- Διατροφή. Λιγότερο αλάτι, καφεΐνη και αλκοόλ τις ημέρες πριν από την περίοδο. Το μαγνήσιο και τα ωμέγα-3 φαίνεται να βοηθούν ορισμένες γυναίκες.
- Ύπνος και χαλάρωση. Η κούραση και το άγχος χαμηλώνουν το κατώφλι του πόνου.
- Μασάζ στην κοιλιά με κυκλικές κινήσεις, για λίγα λεπτά.
Πότε οι πόνοι περιόδου δεν είναι «απλοί»
Κλείστε ραντεβού αν ο πόνος σάς κρατά στο κρεβάτι, αν δεν περνά με παυσίπονα, αν ξεκίνησε ή χειροτέρεψε μετά τα 25, αν συνοδεύεται από πολύ βαριά περίοδο, πόνο στην επαφή ή πυρετό. Σε αυτές τις περιπτώσεις ελέγχουμε για παθήσεις όπως η ενδομητρίωση ή τα ινομυώματα. Η ιατρική πλευρά του θέματος, με διάγνωση και θεραπεία, αναλύεται στο άρθρο για τη δυσμηνόρροια.
Οι πόνοι συχνά συνοδεύονται από άλλα συμπτώματα περιόδου, όπως φούσκωμα, ευαισθησία στο στήθος και ευερεθιστότητα, που ξεκινούν λίγες ημέρες νωρίτερα.
Πλάνο ανακούφισης για τους πόνους περιόδου, ημέρα προς ημέρα
Οι περισσότερες γυναίκες αντιμετωπίζουν τον πόνο όταν έχει ήδη φουντώσει. Ένα απλό πρόγραμμα που ξεκινά πριν από την περίοδο κάνει συνήθως μεγαλύτερη διαφορά από οποιοδήποτε μεμονωμένο μέσο.
Δύο ημέρες πριν
- Περιορίστε το αλάτι και την καφεΐνη, πίνετε περισσότερο νερό.
- Κάντε 20 με 30 λεπτά περπάτημα ή ήπια άσκηση.
- Αν ο γιατρός σας το έχει εγκρίνει, έχετε το αντιφλεγμονώδες έτοιμο στην τσάντα.
Πρώτη ημέρα
- Πάρτε το παυσίπονο με το πρώτο σημάδι κράμπας, με λίγο φαγητό, και συνεχίστε σε τακτά διαστήματα σύμφωνα με τις οδηγίες για το πρώτο 24ωρο, αντί να περιμένετε να επανέλθει ο πόνος.
- Θερμοφόρα ή αυτοκόλλητο θερμαντικό επίθεμα χαμηλά στην κοιλιά.
- Χαλαρά ρούχα, χωρίς σφιχτή ζώνη στη μέση.
Δεύτερη και τρίτη ημέρα
- Μειώστε σταδιακά το παυσίπονο καθώς υποχωρεί ο πόνος.
- Επιστρέψτε στην κίνηση: διατάσεις, γιόγκα, κολύμπι.
- Φάτε τρόφιμα πλούσια σε σίδηρο, για να αναπληρώσετε την απώλεια αίματος.
Σωστή χρήση παυσίπονων: τα συνηθισμένα λάθη
Πολλές γυναίκες λένε ότι «τα παυσίπονα δεν πιάνουν», ενώ στην πραγματικότητα τα παίρνουν με λάθος τρόπο. Τα πιο συχνά λάθη είναι:
- Πολύ αργά: όταν οι προσταγλανδίνες έχουν ήδη παραχθεί, το φάρμακο έχει λιγότερο αποτέλεσμα. Ο χρόνος έχει μεγαλύτερη σημασία από τη δόση.
- Μία μόνο δόση: ο πόνος επανέρχεται μόλις τελειώσει η δράση. Η τακτική λήψη το πρώτο 24ωρο κρατά τα επίπεδα σταθερά.
- Συνδυασμός δύο αντιφλεγμονωδών: για παράδειγμα ιβουπροφαίνη μαζί με ναπροξένη. Δεν αυξάνει την ανακούφιση, αυξάνει τον κίνδυνο για το στομάχι.
- Άδειο στομάχι: προκαλεί καούρα και ενόχληση. Πάρτε το με φαγητό ή γάλα.
- Υπέρβαση της μέγιστης ημερήσιας δόσης: δεν φέρνει περισσότερη ανακούφιση, μόνο περισσότερες παρενέργειες.
Αν έχετε άσθμα, έλκος, νεφρικό πρόβλημα ή παίρνετε αντιπηκτικά, ρωτήστε πρώτα τον γιατρό σας για το ποιο παυσίπονο σας ταιριάζει.
Ασκήσεις και στάσεις που χαλαρώνουν τις κράμπες
Δεν χρειάζεται γυμναστήριο. Λίγα λεπτά στο πάτωμα του σπιτιού αρκούν για να χαλαρώσουν οι μύες της κοιλιάς και της μέσης:
- Στάση του παιδιού: γονατίστε, καθίστε στις φτέρνες και γείρετε μπροστά με τα χέρια τεντωμένα. Μείνετε ένα με δύο λεπτά αναπνέοντας αργά.
- Γάτα και αγελάδα: στα τέσσερα, καμπουριάζετε και κοιλώνετε εναλλάξ την πλάτη, συντονισμένα με την αναπνοή. Δέκα επαναλήψεις.
- Γόνατα στο στήθος: ξαπλωμένη ανάσκελα, φέρνετε τα γόνατα προς το στήθος και κάνετε μικρές κυκλικές κινήσεις.
- Λεκάνη σε υποστήριξη: ένα μαξιλάρι κάτω από τους γλουτούς και τα πόδια ψηλά στον τοίχο για λίγα λεπτά.
Σε μελέτες, η τακτική αερόβια άσκηση τρεις φορές την εβδομάδα όλο τον μήνα μείωσε την ένταση των πόνων περιόδου σε βάθος λίγων κύκλων.
Πόνος στη μέση και στους μηρούς κατά την περίοδο
Η μήτρα και τα κάτω τμήματα της σπονδυλικής στήλης μοιράζονται νευρικές οδούς. Έτσι ο πόνος από τις συσπάσεις συχνά «ταξιδεύει» στη μέση και στο εσωτερικό των μηρών. Δεν σημαίνει ότι έχετε πρόβλημα στη μέση.
- Η θερμοφόρα στο κάτω μέρος της πλάτης βοηθά συχνά περισσότερο από ό,τι στην κοιλιά.
- Κοιμηθείτε στο πλάι με ένα μαξιλάρι ανάμεσα στα γόνατα.
- Αποφύγετε την πολύωρη ορθοστασία και το σήκωμα βάρους τις πρώτες ημέρες.
Αν ο πόνος στη μέση υπάρχει και εκτός περιόδου, ή συνοδεύεται από μούδιασμα στα πόδια, χρειάζεται διαφορετική εκτίμηση.
TENS και θερμικά επιθέματα: βοηθήματα χωρίς φάρμακα
Οι συσκευές διαδερμικής ηλεκτρικής διέγερσης νεύρων (TENS) στέλνουν ήπια ηλεκτρικά ερεθίσματα μέσα από αυτοκόλλητα ηλεκτρόδια στο δέρμα. «Ανταγωνίζονται» το σήμα του πόνου προς τον εγκέφαλο. Μικρές μελέτες δείχνουν όφελος στον πόνο περιόδου, ιδιαίτερα σε υψηλές συχνότητες. Είναι ασφαλείς για τις περισσότερες γυναίκες, όχι όμως αν έχετε βηματοδότη.
Τα αυτοκόλλητα θερμαντικά επιθέματα κρατούν σταθερή θερμοκρασία για αρκετές ώρες και φοριούνται διακριτικά κάτω από τα ρούχα, στη δουλειά ή στο σχολείο. Ποτέ απευθείας σε γυμνό δέρμα για όλη τη νύχτα, για να αποφύγετε εγκαύματα χαμηλής θερμοκρασίας.
Πόνος στη μέση του κύκλου ή πόνος περιόδου;
Κάποιες γυναίκες νιώθουν πόνο στη μία πλευρά της κοιλιάς περίπου δύο εβδομάδες πριν από την περίοδο. Είναι συνήθως ο πόνος της ωορρηξίας, που διαρκεί από λίγες ώρες έως δύο ημέρες και αλλάζει πλευρά από μήνα σε μήνα. Είναι αθώος και υποχωρεί με ζέστη ή απλό παυσίπονο.
Ο κανονικός πόνος περιόδου είναι συμμετρικός, στο κέντρο της κοιλιάς, και συνδέεται χρονικά με την αιμορραγία. Πόνος που είναι σταθερά από τη μία πλευρά σε κάθε κύκλο, ή διαρκεί πολλές ημέρες, μπορεί να σχετίζεται με κύστεις ωοθηκών ή ενδομητρίωση και θέλει υπερηχογράφημα.
Πόνοι περιόδου που χρειάζονται άμεση ιατρική βοήθεια
Ο πόνος περιόδου σπάνια είναι επείγουσα κατάσταση. Πηγαίνετε όμως αμέσως σε γιατρό αν:
- ο πόνος είναι ξαφνικός, πολύ έντονος και διαφορετικός από τον συνηθισμένο σας
- έχετε θετικό τεστ εγκυμοσύνης ή καθυστέρηση και πόνο με κηλίδες, που μπορεί να υποδηλώνει εξωμήτριο κύηση
- υπάρχει πυρετός, ρίγος ή δύσοσμα κολπικά υγρά
- λιποθυμάτε, ζαλίζεστε έντονα ή έχετε ταχυκαρδία
- έχετε πόνο με εμετούς που δεν σταματούν
- χρησιμοποιείτε ταμπόν και εμφανίσετε υψηλό πυρετό με εξάνθημα
Για εξατομικευμένη εκτίμηση της περίπτωσής σας, κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Παναγιώτη Πολύζο στο ιατρείο της Αθήνας ή του Βόλου.
Συχνές Ερωτήσεις
Πόσες ημέρες είναι φυσιολογικό να πονάω;
Συνήθως μία έως τρεις ημέρες, με κορύφωση το πρώτο 24ωρο της περιόδου. Πόνος που κρατά όλη την περίοδο ή συνεχίζεται μετά θέλει έλεγχο.
Ποιο παυσίπονο είναι καλύτερο για την περίοδο;
Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη είναι συνήθως πιο αποτελεσματικά από την παρακεταμόλη, γιατί στοχεύουν τις προσταγλανδίνες. Δεν ταιριάζουν όμως σε όλες, οπότε συμβουλευτείτε γιατρό ή φαρμακοποιό.
Βοηθάει η θερμοφόρα;
Ναι. Η ζέστη χαμηλά στην κοιλιά ή στη μέση χαλαρώνει τους μυς και μειώνει τις κράμπες, χωρίς παρενέργειες.
Γιατί πονάω περισσότερο από άλλες γυναίκες;
Η ένταση του πόνου εξαρτάται από την ποσότητα των προσταγλανδινών, την κληρονομικότητα, το άγχος και το αν υπάρχει υποκείμενη πάθηση. Αν ο πόνος είναι δυσανάλογος, αξίζει να εξεταστείτε.
Μειώνονται οι πόνοι μετά τον τοκετό;
Σε πολλές γυναίκες ναι, ιδίως όταν δεν υπάρχει άλλη αιτία. Δεν ισχύει όμως για όλες.
Πότε πρέπει να πάρω το παυσίπονο για τους πόνους περιόδου;
Με το πρώτο σημάδι κράμπας ή με την έναρξη της αιμορραγίας, όχι όταν ο πόνος έχει κορυφωθεί. Αν οι πόνοι σας είναι προβλέψιμοι, ο γιατρός σας μπορεί να σας προτείνει να ξεκινάτε μία ημέρα νωρίτερα.
Βοηθάει το σεξ στους πόνους περιόδου;
Για κάποιες γυναίκες ναι. Ο οργασμός προκαλεί συσπάσεις και στη συνέχεια χαλάρωση της μήτρας, ενώ απελευθερώνει ενδορφίνες. Αν όμως η επαφή είναι επώδυνη, αυτό είναι σύμπτωμα που πρέπει να αναφέρετε στον γιατρό σας.
Είναι φυσιολογικό να κάνω εμετό από τον πόνο περιόδου;
Η ναυτία είναι συχνή, γιατί οι προσταγλανδίνες επηρεάζουν και το έντερο. Ένας περιστασιακός εμετός στην αρχή της περιόδου δεν είναι ανησυχητικός. Αν όμως οι εμετοί επαναλαμβάνονται κάθε μήνα ή δεν σας επιτρέπουν να κρατήσετε υγρά, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση.
Μπορεί το σπιράλ να αυξήσει τους πόνους περιόδου;
Το χάλκινο σπιράλ μπορεί να κάνει τις περιόδους πιο έντονες και πιο επώδυνες, ιδίως τους πρώτους μήνες. Αντίθετα, το ορμονικό σπιράλ συνήθως μειώνει τόσο τον πόνο όσο και την ποσότητα. Αν ο πόνος αυξηθεί ξαφνικά μετά από καιρό, ζητήστε έλεγχο της θέσης του.
Πότε ο πόνος περιόδου θεωρείται δυσμηνόρροια;
Ο ιατρικός όρος δυσμηνόρροια περιγράφει την επώδυνη περίοδο γενικά. Χρειάζεται ιατρική διερεύνηση όταν ο πόνος σάς εμποδίζει να λειτουργήσετε, δεν ελέγχεται με παυσίπονα ή χειροτερεύει με τα χρόνια.