Η φλεγμονώδης νόσος της πυέλου, γνωστή και ως πυελική φλεγμονή ή PID, είναι λοίμωξη των έσω γεννητικών οργάνων της γυναίκας: της μήτρας, των σαλπίγγων και των ωοθηκών. Ξεκινά σχεδόν πάντα από μικρόβια του κόλπου και του τραχήλου που ανεβαίνουν προς τα πάνω. Αφορά κυρίως σεξουαλικά ενεργές γυναίκες κάτω των 25 ετών, και η σημασία της βρίσκεται στις συνέπειες: αν δεν θεραπευτεί γρήγορα, μπορεί να αφήσει μόνιμη βλάβη στις σάλπιγγες.
Αίτια της πυελικής φλεγμονής
Στις περισσότερες περιπτώσεις ευθύνονται σεξουαλικώς μεταδιδόμενα μικρόβια. Τα χλαμύδια και ο γονόκοκκος είναι οι συχνότεροι ένοχοι, ενώ ρόλο παίζουν επίσης το Mycoplasma genitalium και μικρόβια της φυσιολογικής χλωρίδας του κόλπου, ιδίως όταν συνυπάρχει βακτηριακή κολπίτιδα. Σε αρκετές ασθενείς δεν απομονώνεται συγκεκριμένο μικρόβιο.
Σπανιότερα, η λοίμωξη φτάνει στην πύελο από γειτονικό όργανο, όπως η σκωληκοειδής απόφυση, ή ακολουθεί μια ενδομήτρια επέμβαση.
Ποιες γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο
- Ηλικία κάτω των 25 ετών και σεξουαλικά ενεργή ζωή.
- Νέος σύντροφος ή πολλοί σύντροφοι, επαφές χωρίς προφυλακτικό.
- Προηγούμενο επεισόδιο πυελικής φλεγμονής ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα.
- Πρόσφατη τοποθέτηση ενδομήτριου σπειράματος. Ο κίνδυνος είναι μικρός και περιορίζεται στις πρώτες τρεις εβδομάδες.
- Πρόσφατη επέμβαση στη μήτρα, όπως απόξεση ή υστεροσκόπηση.
- Κολπικές πλύσεις, που διαταράσσουν τη φυσιολογική χλωρίδα.
Συμπτώματα
Η εικόνα ποικίλλει από σχεδόν ανεπαίσθητη έως βαριά. Τα συνηθέστερα σημάδια:
- πόνος χαμηλά στην κοιλιά, συνήθως και από τις δύο πλευρές, που μπορεί να αντανακλά στη μέση,
- κολπικές εκκρίσεις με αλλαγή στο χρώμα ή την οσμή,
- πόνος βαθιά στην επαφή,
- αιμορραγία ανάμεσα στις περιόδους ή αίμα μετά την επαφή,
- κάψιμο ή πόνος στην ούρηση,
- πυρετός, ρίγος, ναυτία στις πιο σοβαρές μορφές.
Αρκετές γυναίκες έχουν μόνο ένα ήπιο, θαμπό ενόχλημα. Αυτό δεν σημαίνει ότι η λοίμωξη είναι αθώα.
Πότε χρειάζεται επείγουσα εκτίμηση
Έντονος πόνος στην κοιλιά, πυρετός πάνω από 38,5°C, εμετοί ή λιποθυμική τάση απαιτούν άμεση εξέταση. Το ίδιο ισχύει αν υπάρχει πιθανότητα εγκυμοσύνης, γιατί πρέπει να αποκλειστεί η εξωμήτρια κύηση.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Δεν υπάρχει μία εξέταση που να επιβεβαιώνει τη νόσο. Η διάγνωση είναι κυρίως κλινική και στηρίζεται στον συνδυασμό ιστορικού και ευρημάτων:
- Γυναικολογική εξέταση: ευαισθησία στην κίνηση του τραχήλου, στη μήτρα ή στα εξαρτήματα.
- Λήψη κολπικού και τραχηλικού υλικού για χλαμύδια, γονόκοκκο και άλλα μικρόβια.
- Τεστ εγκυμοσύνης, πάντα.
- Εξετάσεις αίματος: λευκά αιμοσφαίρια, CRP.
- Διακολπικό υπερηχογράφημα, για να ελεγχθεί αν υπάρχει υδροσάλπιγγα ή απόστημα.
- Λαπαροσκόπηση σε αμφίβολες περιπτώσεις ή όταν η θεραπεία δεν αποδίδει.
Επειδή η καθυστέρηση κοστίζει, η θεραπεία ξεκινά με βάση την κλινική υποψία, χωρίς να περιμένουμε τα αποτελέσματα των καλλιεργειών.
Θεραπεία
Χορηγείται συνδυασμός αντιβιοτικών που καλύπτει όλα τα πιθανά μικρόβια, συνήθως για 14 ημέρες, μαζί με αναλγητικά. Το ακριβές σχήμα το επιλέγει ο γιατρός. Τέσσερα πράγματα έχουν σημασία:
- Ολοκληρώστε την αγωγή, ακόμη κι αν νιώσετε καλά από την τρίτη ημέρα.
- Επανέλεγχος σε 48 έως 72 ώρες. Αν δεν υπάρχει βελτίωση, αλλάζει η αντιμετώπιση.
- Ο σύντροφος εξετάζεται και θεραπεύεται, ακόμη κι αν δεν έχει συμπτώματα.
- Αποχή από επαφές μέχρι να τελειώσετε και οι δύο τη θεραπεία.
Νοσηλεία με ενδοφλέβια αντιβίωση χρειάζεται σε βαριά εικόνα, σε εγκυμοσύνη, όταν υπάρχει σαλπιγγοωοθηκικό απόστημα ή όταν η αγωγή από το στόμα δεν είναι ανεκτή. Ένα απόστημα που δεν υποχωρεί μπορεί να χρειαστεί παροχέτευση ή λαπαροσκοπική αντιμετώπιση.
Επιπλοκές: γιατί δεν την αφήνουμε χωρίς θεραπεία
Η φλεγμονή αφήνει ουλές και συμφύσεις μέσα και γύρω από τις σάλπιγγες. Οι συνέπειες εμφανίζονται συχνά χρόνια αργότερα:
- Υπογονιμότητα σαλπιγγικής αιτιολογίας. Ο κίνδυνος μεγαλώνει με κάθε επεισόδιο. Αν οι σάλπιγγες έχουν αποφραχθεί, η λύση είναι συνήθως η λαπαροσκοπική χειρουργική σαλπίγγων ή η εξωσωματική.
- Εξωμήτρια κύηση, επειδή το γονιμοποιημένο ωάριο δυσκολεύεται να περάσει από μια σάλπιγγα με βλάβη.
- Χρόνιος πυελικός πόνος, που οφείλεται στις συμφύσεις.
- Υδροσάλπιγγα και σαλπιγγοωοθηκικό απόστημα.
Η βατότητα των σαλπίγγων μετά από πυελική φλεγμονή ελέγχεται με σαλπιγγογραφία.
Πρόληψη
- Προφυλακτικό σε κάθε επαφή με νέο ή μη σταθερό σύντροφο.
- Έλεγχος για χλαμύδια μία φορά τον χρόνο για γυναίκες κάτω των 25 ετών και μετά από κάθε αλλαγή συντρόφου.
- Έγκαιρη θεραπεία κάθε τραχηλίτιδας ή κολπίτιδας.
- Όχι κολπικές πλύσεις.
- Τακτικός ετήσιος γυναικολογικός έλεγχος.
Πυελική φλεγμονή ή κάτι άλλο; Οι παθήσεις που μοιάζουν
Ο πόνος χαμηλά στην κοιλιά έχει πολλές αιτίες, και κάποιες από αυτές θέλουν εντελώς διαφορετική αντιμετώπιση. Γι’ αυτό ο γιατρός, πριν καταλήξει, σκέφτεται και αποκλείει:
- Εξωμήτρια κύηση: πόνος συνήθως από τη μία πλευρά, καθυστέρηση ή ανωμαλία περιόδου, θετικό τεστ εγκυμοσύνης. Είναι επείγουσα κατάσταση.
- Σκωληκοειδίτιδα: ο πόνος ξεκινά συχνά γύρω από τον ομφαλό και μετακινείται κάτω δεξιά, με ανορεξία και ναυτία.
- Συστροφή ή ρήξη κύστης ωοθήκης: ξαφνικός, έντονος πόνος από τη μία πλευρά. Το υπερηχογράφημα δείχνει την κύστη ωοθηκών.
- Ενδομητρίωση: πόνος που ακολουθεί τον κύκλο, επώδυνη περίοδος, πόνος στην επαφή, συνήθως χωρίς πυρετό.
- Πυελονεφρίτιδα ή κυστίτιδα: κάψιμο στην ούρηση, πόνος στη μέση, ευρήματα στην εξέταση ούρων.
Η διάκριση δεν είναι πάντα εύκολη, και κάποιες φορές χρειάζονται επαναληπτικές εξετάσεις μέσα σε λίγες ώρες ή λαπαροσκόπηση για να μπει η σωστή διάγνωση.
Όταν ο πόνος ανεβαίνει στο δεξί πλευρό: σύνδρομο Fitz-Hugh-Curtis
Σε ένα μικρό ποσοστό γυναικών με πυελική φλεγμονή, η λοίμωξη επεκτείνεται στο περιτόναιο γύρω από το ήπαρ. Δημιουργούνται λεπτές συμφύσεις ανάμεσα στο ήπαρ και το διάφραγμα. Το αποτέλεσμα είναι πόνος κάτω από τα πλευρά δεξιά, που δυναμώνει με τη βαθιά αναπνοή ή τον βήχα, και μπορεί να αντανακλά στον δεξί ώμο.
Η εικόνα αυτή μπερδεύεται εύκολα με χολοκυστίτιδα. Αν μια νέα, σεξουαλικά ενεργή γυναίκα έχει πόνο στο δεξί υποχόνδριο με φυσιολογικό υπερηχογράφημα χοληδόχου, ο έλεγχος για χλαμύδια και γονόκοκκο είναι απαραίτητος. Η θεραπεία είναι η ίδια με της πυελικής φλεγμονής.
Οι πρώτες ημέρες της θεραπείας: πρακτικός οδηγός
- Αναμενόμενη πορεία: ο πόνος και ο πυρετός πρέπει να βελτιωθούν μέσα σε 48 έως 72 ώρες. Αν όχι, ενημερώστε άμεσα τον γιατρό σας.
- Ανάπαυση: τις πρώτες ημέρες περιορίστε την έντονη σωματική δραστηριότητα. Τα αναλγητικά που σας έχουν προταθεί βοηθούν και επιτρέπουν να κοιμάστε.
- Παρενέργειες: ναυτία, διάρροια ή μεταλλική γεύση είναι συχνές και συνήθως ήπιες. Πάρτε τα χάπια με φαγητό, εκτός αν σας έχουν πει διαφορετικά.
- Αλκοόλ: αν η αγωγή περιλαμβάνει μετρονιδαζόλη, αποφύγετε εντελώς το αλκοόλ κατά τη θεραπεία και για 48 ώρες μετά.
- Δοξυκυκλίνη: παίρνεται με ένα μεγάλο ποτήρι νερό, σε όρθια θέση, όχι λίγο πριν από τον ύπνο. Αυξάνει την ευαισθησία του δέρματος στον ήλιο.
- Μύκητες: τα αντιβιοτικά μπορεί να προκαλέσουν κολπική μυκητίαση. Αν εμφανιστεί φαγούρα με λευκές εκκρίσεις, ενημερώστε τον γιατρό σας.
Ποιος πρέπει να εξεταστεί μαζί σας
Όλοι οι σύντροφοι των τελευταίων περίπου 60 ημερών χρειάζεται να ελεγχθούν και να πάρουν θεραπεία, ακόμη κι αν δεν έχουν κανένα σύμπτωμα. Στους άνδρες η λοίμωξη από χλαμύδια περνά πολύ συχνά απαρατήρητη.
Γονιμότητα μετά τη φλεγμονώδη νόσο της πυέλου: τι να ελέγξετε και πότε
Ένα επεισόδιο πυελικής φλεγμονής δεν σημαίνει ότι δεν θα αποκτήσετε παιδί. Σημαίνει όμως ότι αξίζει να είστε πιο προσεκτικές όταν έρθει η ώρα να προσπαθήσετε.
- Μην περιμένετε πολύ: αν μετά από έξι μήνες προσπάθειας δεν υπάρξει σύλληψη, ζητήστε έλεγχο νωρίτερα από τους συνηθισμένους δώδεκα. Πάνω από τα 35 ή με περισσότερα από ένα επεισόδια, ο έλεγχος μπορεί να γίνει και από την αρχή.
- Έλεγχος σαλπίγγων: δείχνει αν οι σάλπιγγες είναι βατές ή αν υπάρχει υδροσάλπιγγα.
- Πρώιμο υπερηχογράφημα: σε κάθε νέα εγκυμοσύνη, ένα υπερηχογράφημα γύρω στην έκτη εβδομάδα επιβεβαιώνει ότι η κύηση βρίσκεται μέσα στη μήτρα, αφού ο κίνδυνος εξωμήτριας είναι αυξημένος.
- Υδροσάλπιγγα και εξωσωματική: το υγρό μιας διατεταμένης σάλπιγγας μπορεί να μειώσει τις πιθανότητες εμφύτευσης. Γι’ αυτό, πριν από την εξωσωματική γονιμοποίηση, συχνά προτείνεται λαπαροσκοπική αφαίρεση ή απολίνωση της πάσχουσας σάλπιγγας.
Γενικές οδηγίες για τη σύλληψη και τον χρόνο προσπάθειας θα βρείτε στον οδηγό πώς να μείνω έγκυος.
Πυελική φλεγμονή στην εγκυμοσύνη και μετά την εμμηνόπαυση
Στην εγκυμοσύνη
Είναι σπάνια, γιατί μετά τις πρώτες εβδομάδες ο σάκος της κύησης και η βλέννη του τραχήλου εμποδίζουν τα μικρόβια να ανέβουν. Όταν συμβεί, συνήθως στο πρώτο τρίμηνο, η αντιμετώπιση γίνεται στο νοσοκομείο με ενδοφλέβια αντιβίωση κατάλληλη για την κύηση. Πόνος στην κοιλιά με πυρετό στην εγκυμοσύνη χρειάζεται πάντα άμεση εκτίμηση.
Μετά την εμμηνόπαυση
Η νόσος είναι ασυνήθιστη σε αυτή την ηλικία. Όταν βρεθεί πυελικό απόστημα μετά την εμμηνόπαυση, ο γιατρός αναζητά και άλλες αιτίες, όπως εκκολπωματίτιδα του εντέρου ή παθήσεις της μήτρας, και ο έλεγχος είναι πιο εκτεταμένος.
Χρόνιος πυελικός πόνος μετά τη λοίμωξη: τι βοηθά
Μερικές γυναίκες συνεχίζουν να πονούν για μήνες μετά τη θεραπεία, χωρίς να υπάρχει ενεργή λοίμωξη. Ο πόνος οφείλεται συνήθως σε συμφύσεις ή στην ευαισθητοποίηση των νεύρων της πυέλου.
- Πρώτα επιβεβαιώνεται ότι η λοίμωξη θεραπεύτηκε και ότι ο σύντροφος έχει πάρει αγωγή.
- Η φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους βοηθά όταν οι μύες έχουν σφιχτεί από τον πόνο.
- Η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να περιλαμβάνει, εκτός από τα κοινά παυσίπονα, φάρμακα για τον νευροπαθητικό πόνο.
- Η λαπαροσκόπηση με λύση συμφύσεων εξετάζεται σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όταν ο πόνος είναι έντονος και οι άλλες λύσεις δεν απέδωσαν.
Μύθοι για την πυελική φλεγμονή
- «Είναι πρόβλημα μόνο όσων έχουν πολλούς συντρόφους.» Αρκεί μία επαφή με σύντροφο που έχει χλαμύδια ή γονόκοκκο, συχνά χωρίς να το γνωρίζει.
- «Αφού πέρασε ο πόνος, θεραπεύτηκα.» Η υποχώρηση των συμπτωμάτων δεν σημαίνει ότι το μικρόβιο εξαλείφθηκε. Η αγωγή ολοκληρώνεται πάντα.
- «Η πλύση του κόλπου προλαμβάνει τις λοιμώξεις.» Συμβαίνει το αντίθετο. Οι πλύσεις διαταράσσουν τη χλωρίδα και διευκολύνουν την άνοδο των μικροβίων.
Σαλπιγγοωοθηκικό απόστημα: η πιο σοβαρή μορφή της νόσου
Όταν η φλεγμονή δεν ελεγχθεί, η σάλπιγγα και η ωοθήκη μπορεί να «κολλήσουν» μεταξύ τους και να σχηματίσουν μια κοιλότητα γεμάτη πύο. Αυτό είναι το σαλπιγγοωοθηκικό απόστημα.
Πώς εκδηλώνεται
- έντονος πόνος στη μία ή και στις δύο πλευρές της πυέλου,
- υψηλός πυρετός που δεν πέφτει εύκολα,
- αίσθημα πίεσης στο ορθό ή δυσκολία στην αφόδευση,
- αυξημένα λευκά αιμοσφαίρια και δείκτες φλεγμονής στις εξετάσεις αίματος.
Πώς αντιμετωπίζεται
Η αντιμετώπιση γίνεται πάντα στο νοσοκομείο. Τα μικρότερα αποστήματα υποχωρούν συχνά μόνο με ενδοφλέβια αντιβίωση. Τα μεγαλύτερα, ή όσα δεν βελτιώνονται μέσα σε δύο με τρεις ημέρες, χρειάζονται παροχέτευση. Αυτή γίνεται είτε με βελόνα υπό καθοδήγηση υπερήχου ή αξονικής, είτε λαπαροσκοπικά. Σε γυναίκες που επιθυμούν εγκυμοσύνη, η προσπάθεια είναι πάντα να διατηρηθούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι ωοθήκες και οι σάλπιγγες.
Η ρήξη αποστήματος είναι επείγουσα χειρουργική κατάσταση. Ξαφνική επιδείνωση του πόνου, πόνος σε όλη την κοιλιά, ταχυκαρδία ή πτώση της πίεσης απαιτούν άμεση μετάβαση σε νοσοκομείο.
Ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε στον γιατρό σας
- Ποιο μικρόβιο βρέθηκε και πρέπει να ελεγχθεί ο σύντροφός μου;
- Πότε πρέπει να έρθω για επανέλεγχο;
- Χρειάζομαι έλεγχο των σαλπίγγων στο μέλλον, αν σκοπεύω να μείνω έγκυος;
- Ποια συμπτώματα σημαίνουν ότι πρέπει να επικοινωνήσω αμέσως μαζί σας;
Συχνές Ερωτήσεις
Μεταδίδεται η φλεγμονώδης νόσος της πυέλου;
Η ίδια η πυελική φλεγμονή δεν μεταδίδεται, μεταδίδονται όμως τα μικρόβια που συνήθως την προκαλούν, όπως τα χλαμύδια και ο γονόκοκκος. Γι’ αυτό θεραπεία παίρνει και ο σύντροφος.
Μπορώ να μείνω έγκυος μετά από πυελική φλεγμονή;
Οι περισσότερες γυναίκες που θεραπεύονται έγκαιρα δεν αντιμετωπίζουν πρόβλημα. Ο κίνδυνος υπογονιμότητας αυξάνεται με κάθε νέο επεισόδιο και με την καθυστέρηση στη θεραπεία. Αν δυσκολεύεστε να συλλάβετε, ο έλεγχος των σαλπίγγων δίνει την απάντηση.
Πόσο διαρκεί η θεραπεία;
Η αντιβιοτική αγωγή διαρκεί συνήθως 14 ημέρες. Τα συμπτώματα υποχωρούν μέσα σε δύο με τρεις ημέρες, αλλά η αγωγή ολοκληρώνεται κανονικά.
Μπορεί να υπάρχει πυελική φλεγμονή χωρίς συμπτώματα;
Ναι. Η «σιωπηλή» μορφή είναι συχνή, ιδίως όταν οφείλεται σε χλαμύδια, και μπορεί να προκαλέσει βλάβη στις σάλπιγγες χωρίς η γυναίκα να το αντιληφθεί.
Πρέπει να αφαιρεθεί το σπιράλ αν πάθω πυελική φλεγμονή;
Όχι απαραίτητα. Στις ήπιες και μέτριες μορφές η θεραπεία ξεκινά με το σπιράλ στη θέση του. Η αφαίρεση συζητείται αν δεν υπάρξει βελτίωση μέσα σε 48 έως 72 ώρες.
Πότε επιτρέπεται ξανά η σεξουαλική επαφή;
Αφού ολοκληρώσετε και οι δύο τη θεραπεία και υποχωρήσουν τα συμπτώματα. Νωρίτερα υπάρχει κίνδυνος επαναμόλυνσης.
Μπορεί να ξανασυμβεί;
Ναι. Περίπου μία στις τέσσερις γυναίκες εμφανίζει νέο επεισόδιο, συνήθως επειδή ο σύντροφος δεν θεραπεύτηκε ή επειδή υπήρξε νέα έκθεση. Το προφυλακτικό μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο.
Επηρεάζουν τα αντιβιοτικά της θεραπείας το αντισυλληπτικό χάπι;
Τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται συνήθως για την πυελική φλεγμονή δεν μειώνουν την αποτελεσματικότητα του χαπιού. Αν όμως έχετε εμετούς ή έντονη διάρροια, η απορρόφηση του χαπιού μπορεί να επηρεαστεί και χρειάζεται επιπλέον προφύλαξη.
Μπορώ να πιω αλκοόλ κατά τη διάρκεια της θεραπείας;
Αν η αγωγή περιλαμβάνει μετρονιδαζόλη, όχι. Το αλκοόλ πρέπει να αποφεύγεται κατά τη θεραπεία και για 48 ώρες μετά, γιατί μπορεί να προκαλέσει ναυτία, εμετούς και ταχυκαρδία. Και με τα υπόλοιπα αντιβιοτικά είναι καλύτερα να το αποφύγετε μέχρι να αναρρώσετε.
Πότε πρέπει να ξανακάνω έλεγχο για χλαμύδια;
Αν η πυελική φλεγμονή οφειλόταν σε χλαμύδια ή γονόκοκκο, συστήνεται νέος έλεγχος περίπου τρεις μήνες μετά τη θεραπεία, γιατί η επαναμόλυνση είναι συχνή. Ο έλεγχος επαναλαμβάνεται και σε κάθε αλλαγή συντρόφου.
Μπορεί να προκληθεί πυελική φλεγμονή από ταμπόν;
Το ταμπόν από μόνο του δεν προκαλεί πυελική φλεγμονή. Η σωστή χρήση του, με αλλαγή κάθε λίγες ώρες, είναι ασφαλής. Ένα ξεχασμένο ταμπόν μπορεί όμως να προκαλέσει έντονη κολπική λοίμωξη και χρειάζεται άμεση αφαίρεση.