Η κλασική σαλπιγγογραφία (ή υστεροσαλπιγγογραφία) είναι μια διαδεδομένη διαγνωστική μη επεμβατική μέθοδος απεικόνισης της μήτρας και των σαλπίγγων που χρησιμοποιείται εδώ και σχεδόν εκατό χρόνια και διενεργείται κατά κύριο λόγο σε ακτινοδιαγνωστικό κέντρο. Πρόκειται για μια εξειδικευμένη εξέταση ελέγχου της διαβατότητας των σαλπίγγων απαραίτητη κυρίως για τη διερεύνηση της γυναικείας υπογονιμότητας.
Πώς γίνεται η σαλπιγγογραφία
Η διαδικασία της εξέτασης ξεκινά με την τοποθέτηση (με ειδικό καθετήρα) ενός σκιαγραφικού υγρού μέσα στη μήτρα. Στη συνέχεια, το σκιαγραφικό προωθείται με πίεση προς τις σάλπιγγες και βγαίνει από αυτές στην περιοχή της πυέλου της γυναίκας. Κατά τη διάρκεια αυτής της προώθησης του σκιαγραφικού, λαμβάνονται επαναλαμβανόμενες ακτινογραφίες της πυέλου έτσι ώστε να ελεγχθεί η διαβατότητα τους.
Διάρκεια εξέτασης και αποθεραπείας
Η διάρκεια της σαλπιγγογραφίας είναι περίπου 15 – 30 λεπτά. Δεν απαιτείται κάποια ιδιαίτερη προετοιμασία πριν την εξέταση, εκτός από τις περιπτώσεις που υπάρχει ιστορικό γυναικολογικής φλεγμονής, οπότε και ζητείται οπωσδήποτε προληπτικά από τον γυναικολόγο ιατρό σας σε συνεννόηση με τον ακτινοδιαγνώστη, προφυλακτική λήψη ήπιας ολιγοήμερης αντιβίωσης.
Η σαλπιγγογραφία συνιστάται να γίνεται ιδανικά μεταξύ της 7ης και 13ης ημέρας του κύκλου της γυναίκας, ώστε να αποφευχθεί η πιθανότητα δυσφορίας, πυελικού άλγους ή γονιμοποίησης την οποία μπορεί να βλάψει η εξέταση.
Μετά την εξέταση και αναλόγως των ευρημάτων, ο γιατρός σας πιθανών να σας συστήσει μια θεραπευτική αγωγή, εφόσον κριθεί απαραίτητη. Δε χρειάζεται η ασθενής να απέχει από τις καθημερινές της δραστηριότητες, την εργασία, την άσκηση και τη ρουτίνα της μετά την εξέταση.
Πιθανές παρενέργειες
Μία σπάνια επιπλοκή τόσο της κλασικής σαλπιγγογραφίας όσο και της υπερηχοσαλπιγγογραφίας είναι η αλλεργική αντίδραση καθώς σχετίζεται άμεσα με τη χρήση του σκιαγραφικού υγρού που χρησιμοποιείται κατά τη διάρκεια της εξέτασης. Επίσης, περιστασιακά κάποιες γυναίκες έχουν αναφέρει πιθανή ενόχληση και ελαφρύ πόνο κατά τη διάρκεια της εξέτασης γι αυτό και συνιστάται να χορηγούνται ήπια παυσίπονα και αναλγητικά κυρίως παρακεταμόλη τόσο πριν όσο και μετά την εξέταση σε περιπτώσεις ευαισθησίας και μη αντοχής.
Τέλος, έχουν υπάρξει κάποιες μικρές ανησυχίες για την ακτινοβολία στις ωοθήκες, χωρίς να μιλάμε όμως με βεβαιότητα και επιστημονικά κατοχυρωμένες απόψεις καθώς δεν γνωρίζουμε με απόλυτη βεβαιότητα ποιο είναι το όριο της ακτινοβολίας που θεωρείται ασφαλές για τις ωοθήκες.
Υπερηχοσαλπιγγογραφία
Η υπερηχοσαλπιγγογραφία γίνεται συνήθως σε γυναικολογικό ιατρείο ή γυναικολογική κλινική με τη βοήθεια του υπέρηχου και ενός λεπτού καθετήρα σιλικόνης. Ο γιατρός χορηγεί επίσης ειδικό σκιαγραφικό υγρό μέσω του τραχήλου της μήτρας με τον ειδικό καθετήρα σιλικόνης προκειμένου να απεικονιστούν οι σάλπιγγες και η ελεύθερη έξοδος του σκιαγραφικού χρησιμοποιώντας παράλληλα και καθοδηγητικά έναν υπέρηχο.
Ποιο είναι το κόστος;
Το κόστος τόσο της σαλπιγγογραφίας όσο και της υπερηχοσαλπιγγογραφίας διαφέρει κι εξαρτάται αποκλειστικά και μόνο από τον γιατρό και το διαγνωστικό κέντρο το οποίο προσεκτικά θα επιλέξετε.
Πότε χρειάζεται σαλπιγγογραφία
- Στον βασικό έλεγχο του ζευγαριού, μετά από 12 μήνες προσπαθειών χωρίς εγκυμοσύνη, ή 6 μήνες αν η γυναίκα είναι άνω των 35.
- Νωρίτερα, όταν υπάρχει ιστορικό φλεγμονώδους νόσου της πυέλου, χλαμυδίων, εξωμήτριας κύησης ή χειρουργείου στην πύελο.
- Πριν από σπερματέγχυση, αφού η μέθοδος προϋποθέτει τουλάχιστον μία βατή σάλπιγγα.
- Για τον έλεγχο του σχήματος της μήτρας σε καθ’ έξιν αποβολές.
Προετοιμασία πριν από την εξέταση
- Κλείστε ραντεβού μετά το τέλος της περιόδου και πριν από την ωορρηξία, δηλαδή από την 7η έως τη 12η ημέρα του κύκλου.
- Αποφύγετε τις επαφές χωρίς προφύλαξη από την αρχή του κύκλου μέχρι την εξέταση.
- Ένα απλό αναλγητικό 30 με 60 λεπτά νωρίτερα περιορίζει την ενόχληση.
- Ενημερώστε για αλλεργία στο ιώδιο ή σε σκιαγραφικά και για ενεργή λοίμωξη. Με κολπίτιδα ή τραχηλίτιδα η εξέταση αναβάλλεται.
Πονάει η σαλπιγγογραφία;
Οι περισσότερες γυναίκες περιγράφουν κράμπες σαν της περιόδου, που κρατούν όσο προωθείται το σκιαγραφικό, δηλαδή ένα με δύο λεπτά. Ο πόνος είναι πιο έντονος όταν οι σάλπιγγες είναι αποφραγμένες, επειδή το υγρό δεν βρίσκει διέξοδο. Υποχωρεί γρήγορα μόλις τελειώσει η έγχυση.
Τι δείχνουν τα αποτελέσματα
- Βατές σάλπιγγες: το σκιαγραφικό περνά και από τις δύο και διαχέεται ελεύθερα στην πύελο.
- Απόφραξη κοντά στη μήτρα: κάποιες φορές οφείλεται σε παροδικό σπασμό και όχι σε πραγματική βλάβη. Επιβεβαιώνεται με επανάληψη ή με λαπαροσκόπηση.
- Απόφραξη στο άκρο και υδροσάλπιγγα: η σάλπιγγα διατείνεται και γεμίζει υγρό. Η υδροσάλπιγγα μειώνει την επιτυχία της εξωσωματικής και συνήθως αντιμετωπίζεται χειρουργικά πριν από την προσπάθεια.
- Ευρήματα από τη μήτρα: πολύποδες, υποβλεννογόνια ινομυώματα, διάφραγμα ή συμφύσεις, που ελέγχονται περαιτέρω με υστεροσκόπηση.
Όταν οι σάλπιγγες έχουν βλάβη, οι επιλογές είναι η λαπαροσκοπική χειρουργική σαλπίγγων ή η εξωσωματική γονιμοποίηση, ανάλογα με την έκταση της βλάβης και την ηλικία.
Μετά την εξέταση
Λίγη αιμόρροια ή υδαρείς εκκρίσεις και ήπιες κράμπες για μία με δύο ημέρες είναι αναμενόμενα. Επικοινωνήστε με τον γιατρό σας αν εμφανιστεί πυρετός, δύσοσμες εκκρίσεις, έντονος πόνος που επιμένει ή αιμορραγία σαν περίοδος.
Η θέση της σαλπιγγογραφίας στον έλεγχο του ζευγαριού
Η σαλπιγγογραφία δεν είναι η πρώτη εξέταση που γίνεται όταν ένα ζευγάρι δυσκολεύεται να συλλάβει. Ο βασικός έλεγχος ακολουθεί μια λογική σειρά, ώστε να μη γίνονται άσκοπα επεμβατικές πράξεις:
- Σπερμοδιάγραμμα: απλή, φθηνή και συχνά αποκαλυπτική εξέταση. Αν υπάρχει σοβαρός ανδρικός παράγοντας υπογονιμότητας, η στρατηγική αλλάζει πριν από οποιονδήποτε έλεγχο των σαλπίγγων.
- Επιβεβαίωση ωορρηξίας: με το ιστορικό του κύκλου και, όπου χρειάζεται, με ορμονικές εξετάσεις ή υπερηχογραφική παρακολούθηση.
- Ωοθηκικό απόθεμα: AMH και μέτρηση ωοθυλακίων στον υπέρηχο.
- Έλεγχος βατότητας σαλπίγγων: σε γυναίκες χωρίς ιστορικό που να υποδηλώνει πυελική νόσο, η σαλπιγγογραφία ή η υπερηχοσαλπιγγογραφία είναι η εξέταση πρώτης γραμμής. Όταν υπάρχει υποψία ενδομητρίωσης, συμφύσεων ή προηγούμενης φλεγμονής, ο γιατρός μπορεί να προτιμήσει λαπαροσκόπηση με έγχυση χρωστικής, που δίνει περισσότερες πληροφορίες.
Σκοπός δεν είναι να γίνουν όλες οι εξετάσεις. Είναι να γίνουν οι σωστές, στη σωστή σειρά, ώστε το ζευγάρι να φτάσει γρήγορα σε ένα σαφές πλάνο.
Υδατικό ή ελαιώδες σκιαγραφικό: τι αλλάζει
Η σαλπιγγογραφία μπορεί να γίνει με δύο τύπους σκιαγραφικού.
- Υδατικό (υδατοδιαλυτό): το πιο διαδεδομένο. Απορροφάται γρήγορα και δίνει καλή εικόνα της μήτρας και των σαλπίγγων.
- Ελαιώδες: πιο πυκνό, παραμένει περισσότερο στην πύελο. Μια μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη σε γυναίκες με καλή πρόγνωση έδειξε υψηλότερα ποσοστά εγκυμοσύνης τους επόμενους μήνες μετά τη σαλπιγγογραφία με ελαιώδες σκιαγραφικό, σε σύγκριση με το υδατικό. Ο μηχανισμός δεν είναι πλήρως γνωστός. Πιθανώς «ξεπλένει» τις σάλπιγγες από βλέννα ή υπολείμματα.
Το ελαιώδες σκιαγραφικό έχει και ιδιαιτερότητες. Περιέχει μεγάλη ποσότητα ιωδίου, που μπορεί να επηρεάσει προσωρινά τη λειτουργία του θυρεοειδούς, γι’ αυτό σε γυναίκες με θυρεοειδοπάθεια χρειάζεται έλεγχος πριν και μετά. Σπάνια, το λάδι περνά στα αγγεία της μήτρας. Η επιλογή γίνεται εξατομικευμένα, σε συνεννόηση με τον γυναικολόγο και τον ακτινολόγο.
Πόσο αξιόπιστη είναι η σαλπιγγογραφία
Καμία εξέταση δεν είναι τέλεια, και είναι χρήσιμο να γνωρίζετε τα όρια της σαλπιγγογραφίας πριν διαβάσετε το αποτέλεσμα.
- Όταν δείχνει ανοιχτές σάλπιγγες, συνήθως είναι πράγματι ανοιχτές. Σε αυτό η εξέταση είναι πολύ αξιόπιστη.
- Όταν δείχνει απόφραξη, ιδίως κοντά στη μήτρα, η σάλπιγγα μπορεί στην πραγματικότητα να είναι ανοιχτή. Ένας σπασμός της μήτρας, μια βλέννα ή λίγη πίεση στην έγχυση αρκούν για να «κλείσει» προσωρινά την είσοδο. Γι’ αυτό ένα τέτοιο εύρημα συχνά επιβεβαιώνεται με δεύτερη μέθοδο.
- Τι δεν δείχνει: δεν απεικονίζει τις ωοθήκες, δεν ανιχνεύει επιφανειακή ενδομητρίωση και δεν δείχνει πάντα τις συμφύσεις γύρω από τις σάλπιγγες. Ανοιχτή σάλπιγγα δεν σημαίνει απαραίτητα και λειτουργική σάλπιγγα.
Νεότερες μέθοδοι: υπερηχοσαλπιγγογραφία με αφρό
Μια εξέλιξη της υπερηχοσαλπιγγογραφίας χρησιμοποιεί αντί για υγρό σκιαγραφικό έναν ειδικό αφρό, που φαίνεται καθαρά στον υπέρηχο καθώς περνά από τις σάλπιγγες. Γίνεται στο ιατρείο, χωρίς ακτινοβολία και χωρίς ιωδιούχο σκιαγραφικό. Σε μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη, οι γυναίκες που ελέγχθηκαν με αφρό είχαν παρόμοιες πιθανότητες γέννησης με όσες έκαναν κλασική σαλπιγγογραφία. Είναι λοιπόν μια αξιόπιστη εναλλακτική, ιδιαίτερα για γυναίκες με αλλεργία στο ιώδιο ή που προτιμούν να αποφύγουν την ακτινοβολία. Η ποιότητα της εικόνας εξαρτάται πολύ από την εμπειρία του εξεταστή.
Ειδικές περιπτώσεις πριν από τη σαλπιγγογραφία
Αλλεργία σε σκιαγραφικά ή ιώδιο
Ενημερώστε οπωσδήποτε το κέντρο. Συνήθως προτιμάται υπερηχοσαλπιγγογραφία, που δεν χρησιμοποιεί ιωδιούχο σκιαγραφικό. Αν η κλασική εξέταση είναι απαραίτητη, ο γιατρός μπορεί να συστήσει προληπτική αγωγή.
Ιστορικό λοίμωξης ή θετικό τεστ για χλαμύδια
Η εξέταση μπορεί να «σπρώξει» μικρόβια από τον τράχηλο προς τις σάλπιγγες. Γι’ αυτό συστήνεται έλεγχος για χλαμύδια πριν από την εξέταση ή προληπτική αντιβίωση, ιδίως όταν υπάρχει ιστορικό πυελικής φλεγμονής ή υδροσάλπιγγας.
Θηλασμός
Ο θηλασμός δεν αποτελεί εμπόδιο. Τα σκιαγραφικά που χρησιμοποιούνται περνούν σε αμελητέα ποσότητα στο μητρικό γάλα. Σημασία έχει να έχει επανέλθει ο κύκλος, ώστε η εξέταση να προγραμματιστεί σωστά.
Ακανόνιστος κύκλος
Αν η περίοδος έρχεται αραιά ή απρόβλεπτα, ο προγραμματισμός είναι πιο δύσκολος. Ένα τεστ κύησης την ημέρα της εξέτασης αποκλείει μια άγνωστη εγκυμοσύνη.
Μία κλειστή σάλπιγγα: τι σημαίνει για τη σύλληψη
Ένα συχνό εύρημα είναι η απόφραξη μόνο της μίας σάλπιγγας. Δεν σημαίνει υπογονιμότητα. Η ανοιχτή σάλπιγγα μπορεί να «πιάσει» ωάρια και από τις δύο ωοθήκες, και πολλές γυναίκες συλλαμβάνουν φυσιολογικά. Αν η προσπάθεια συνεχίζεται χωρίς αποτέλεσμα, η σπερματέγχυση σε κύκλους όπου η ωορρηξία γίνεται από την πλευρά της ανοιχτής σάλπιγγας είναι μια λογική επιλογή. Όταν η κλειστή σάλπιγγα είναι διατεταμένη με υγρό, η αντιμετώπισή της προηγείται, γιατί το υγρό επηρεάζει την εμφύτευση. Για πρακτικές συμβουλές στη διάρκεια της προσπάθειας διαβάστε το πώς να μείνω έγκυος.
Πώς να διαβάσετε τους όρους της έκθεσης
Η γνωμάτευση της σαλπιγγογραφίας είναι γραμμένη σε ιατρική γλώσσα. Μερικοί όροι που θα συναντήσετε συχνά:
- «Ελεύθερη διάχυση του σκιαγραφικού αμφοτερόπλευρα»: και οι δύο σάλπιγγες είναι βατές. Το καλύτερο δυνατό εύρημα.
- «Εγγύς απόφραξη» ή «μη απεικόνιση της σάλπιγγας»: το σκιαγραφικό δεν μπήκε στη σάλπιγγα. Μπορεί να είναι πραγματική απόφραξη ή σπασμός, και χρειάζεται επιβεβαίωση.
- «Περιφερική απόφραξη» ή «διάταση της σάλπιγγας»: η σάλπιγγα γεμίζει αλλά το σκιαγραφικό δεν βγαίνει από το άκρο της. Συχνά σημαίνει υδροσάλπιγγα.
- «Εγκύστωση» ή «περιορισμένη διάχυση»: το σκιαγραφικό βγαίνει αλλά μαζεύεται σε θύλακο, ένδειξη πιθανών συμφύσεων γύρω από τη σάλπιγγα.
- «Έλλειμμα πλήρωσης της κοιλότητας»: κάτι μέσα στη μήτρα εμποδίζει το σκιαγραφικό να την γεμίσει ομοιόμορφα, όπως πολύποδας, ινομύωμα ή συμφύσεις.
Μην βγάζετε μόνες σας συμπεράσματα από την έκθεση. Η σημασία κάθε ευρήματος κρίνεται μαζί με το υπόλοιπο ιστορικό σας.
Παρανοήσεις για τη σαλπιγγογραφία
- «Είναι πολύ επώδυνη εξέταση». Οι περισσότερες γυναίκες την περιγράφουν ως έντονη κράμπα που κρατά λίγα λεπτά. Ένα αναλγητικό πριν βοηθά σημαντικά.
- «Η ακτινοβολία βλάπτει τα ωάρια». Η δόση είναι μικρή και η εξέταση γίνεται πριν από την ωορρηξία, ώστε να μην εκτεθεί γονιμοποιημένο ωάριο.
- «Αφού οι σάλπιγγες είναι ανοιχτές, όλα είναι εντάξει». Η βατότητα είναι ένα μόνο κομμάτι του παζλ. Ωορρηξία, σπέρμα και απόθεμα μετρούν εξίσου.
- «Ένα αποτέλεσμα απόφραξης είναι οριστικό». Όχι πάντα. Ιδίως η εγγύς απόφραξη επιβεβαιώνεται πριν παρθούν αποφάσεις.
Τι να έχετε μαζί σας την ημέρα της εξέτασης
- Το παραπεμπτικό και τυχόν προηγούμενες εξετάσεις, όπως υπερηχογραφήματα ή παλιότερη σαλπιγγογραφία, για σύγκριση.
- Τα αποτελέσματα του ελέγχου για χλαμύδια, αν έχει γίνει.
- Σερβιέτες, γιατί μετά την εξέταση το σκιαγραφικό και λίγο αίμα βγαίνουν από τον κόλπο.
- Ένα αναλγητικό, αν δεν το έχετε ήδη πάρει.
- Συνοδό, αν ανησυχείτε για τη ζάλη ή την ενόχληση, παρότι οι περισσότερες γυναίκες φεύγουν μόνες τους χωρίς πρόβλημα.
Ζητήστε να πάρετε μαζί σας και τις εικόνες της εξέτασης, όχι μόνο τη γραπτή γνωμάτευση. Ο γυναικολόγος σας θα τις αξιολογήσει καλύτερα βλέποντας ο ίδιος την πορεία του σκιαγραφικού.
Συχνές Ερωτήσεις
Ποιες ημέρες του κύκλου γίνεται η σαλπιγγογραφία;
Μετά το τέλος της περιόδου και πριν από την ωορρηξία, συνήθως από την 7η έως τη 12η ημέρα, ώστε να αποκλείεται η πιθανότητα εγκυμοσύνης.
Αυξάνει η σαλπιγγογραφία τις πιθανότητες εγκυμοσύνης;
Αρκετές μελέτες δείχνουν μικρή αύξηση της γονιμότητας τους πρώτους μήνες μετά την εξέταση, κυρίως όταν χρησιμοποιείται ελαιώδες σκιαγραφικό. Η εξέταση πάντως γίνεται για διάγνωση και όχι ως θεραπεία.
Πότε μπορώ να προσπαθήσω για εγκυμοσύνη μετά την εξέταση;
Από τον ίδιο κύκλο, εκτός αν ο γιατρός σας συστήσει κάτι διαφορετικό.
Σαλπιγγογραφία ή υπερηχοσαλπιγγογραφία;
Η υπερηχοσαλπιγγογραφία δεν έχει ακτινοβολία ούτε ιωδιούχο σκιαγραφικό και γίνεται στο ιατρείο. Η κλασική σαλπιγγογραφία δίνει πιο λεπτομερή εικόνα της πορείας των σαλπίγγων. Η επιλογή εξαρτάται από το ιστορικό σας.
Μπορώ να πάω στη δουλειά μετά;
Ναι. Οι περισσότερες γυναίκες επιστρέφουν στις δραστηριότητές τους την ίδια ημέρα.
Μπορώ να κάνω σαλπιγγογραφία αν θηλάζω;
Ναι. Τα σκιαγραφικά περνούν σε αμελητέα ποσότητα στο γάλα και δεν χρειάζεται διακοπή του θηλασμού. Αρκεί ο κύκλος να έχει επανέλθει ώστε η εξέταση να γίνει στις σωστές ημέρες.
Χρειάζεται αντιβίωση πριν από τη σαλπιγγογραφία;
Όχι σε όλες τις γυναίκες. Συστήνεται όταν δεν έχει γίνει έλεγχος για χλαμύδια ή όταν υπάρχει ιστορικό πυελικής φλεγμονής ή υποψία υδροσάλπιγγας, για να μειωθεί ο κίνδυνος λοίμωξης μετά την εξέταση.
Αν είναι κλειστή η μία σάλπιγγα, μπορώ να μείνω έγκυος φυσικά;
Ναι. Η ανοιχτή σάλπιγγα μπορεί να συλλάβει ωάρια και από τις δύο ωοθήκες. Πολλές γυναίκες με μία βατή σάλπιγγα συλλαμβάνουν χωρίς βοήθεια, αν και μπορεί να χρειαστεί περισσότερος χρόνος.
Επηρεάζει το ελαιώδες σκιαγραφικό τον θυρεοειδή;
Μπορεί, επειδή περιέχει μεγάλη ποσότητα ιωδίου. Σε γυναίκες με γνωστή θυρεοειδοπάθεια ελέγχεται η λειτουργία του θυρεοειδούς πριν και μετά την εξέταση, ιδίως αν ακολουθήσει σύντομα εγκυμοσύνη.