Η απόφαση για τη δημιουργία οικογένειας φέρνει αυτομάτως στο μυαλό του ζευγαριού το πόσο γόνιμο είναι και πόσο γρήγορα θα μπορέσει με φυσικές επαφές να πετύχει μία εγκυμοσύνη. Αυτό δεν είναι κάτι που το ζευγάρι θα πρέπει να περιμένει να συμβεί αμέσως, δηλαδή στον πρώτο, δεύτερο ή και τρίτο ακόμα μήνα μετά την έναρξη των ελεύθερων επαφών του, δεδομένου ότι η πιθανότητα κύησης ανέρχεται στο 20% περίπου ανά κύκλο περιόδου. Το χρονικό διάστημα που δίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας μέσα στο οποίο ένα ζευγάρι στατιστικά θα πετύχει μια εγκυμοσύνη, είναι το ένα έτος.
Προϋπόθεση όμως είναι να υπάρχουν τακτικές και συστηματικές επαφές του ζευγαριού, 2 φορές την εβδομάδα, χωρίς χρήση καμίας αντισυλληπτικής μεθόδου. Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι μέσα σε χρονικό διάστημα ενός έως το πολύ δύο ετών η μεγάλη πλειοψηφία των ζευγαριών (πάνω από το 80%) θα έχουν αποκτήσει παιδί.
Ας είμαστε λοιπόν αισιόδοξοι και ας βοηθήσουμε ενεργά τον εαυτό μας αλλά και τον σύντροφό μας ώστε να μεγιστοποιήσουμε την γονιμότητά μας σαν ζευγάρι, προσέχοντας τα παρακάτω σημεία:
- Προσέχουμε και οι δύο και βελτιώνουμε τη διατροφή μας. Περιορίζοντας ή κόβοντας και οι δύο συνήθειες όπως το κάπνισμα, το αλκοόλ και σε υπερβολικές ποσότητες και την καφεΐνη, και απομακρύνοντας τους τοξικούς παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά το αναπαραγωγικό σύστημα τόσο των ανδρών, όσο και των γυναικών. Βλάπτουν το σπέρμα, κυρίως την κινητικότητα αλλά και την παραγωγή του στους όρχεις, καθώς επίσης και το σπερματικό γενετικό υλικό από τις παραγόμενες ελεύθερες ρίζες οξυγόνου, που δημιουργούν βλαβερό περιβάλλον σπερματογένεσης. Για τους ίδιους λόγους βλάπτουν τις ωοθήκες και την ικανότητα παραγωγής υγιών και φρέσκων, βιώσιμων ωαρίων, και οδηγούν τη γυναίκα στην εμμηνόπαυση νωρίτερα κατά 2-3 χρόνια.
- Εντάσσουμε στη διατροφή μας βιταμίνες και ιχνοστοιχεία, όπως η Α, C, E, D ψευδάργυρος, σελήνιο και φυλλικό οξύ και κάνουμε συνήθεια και οι δύο την κατανάλωση φρέσκων φρούτων και λαχανικών, φυσικών χυμών και λευκού κατά προτίμηση κρέατος αντί για κόκκινο, λιπαρών ψαριών όπως η πέρκα, σολομός κ.α.
- Αποφεύγουμε την έκθεση σε τοξικούς περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως ιονίζουσες ακτινοβολίες και υψηλές θερμοκρασίες, την τοποθέτηση ηλεκτρονικών υπολογιστών (laptop) απευθείας στην περιοχή των γεννητικών οργάνων, τη φύλαξη κινητών τηλεφώνων στη ίδια περιοχή, την εισπνοή παραγώγων πετρελαίου όπως κετόνες και βενζοικές ενώσεις που περιέχονται ακόμη και σε καλλυντικά.
- Ελέγχουμε το βάρος μας και εντάσσουμε στην καθημερινότητά μας μία μορφή ήπιας άσκησης. Το σωματικό βάρος πάνω ή κάτω από τα φυσιολογικά και αποδεκτά όρια, έχει συσχετισθεί στις γυναίκες με μεγαλύτερο βαθμό δυσκολίας στη φυσική σύλληψη. Αυτό συμβαίνει στα παχύσαρκα άτομα λόγω της απορρύθμισης των αναπαραγωγικών τους ορμονών και στα ελλιποβαρή λόγω της αδυναμίας των ωοθηκών να παράγουν βιώσιμα ωάρια. Η τακτική άσκηση βοηθά τον οργανισμό να αυξήσει τη μυϊκή μάζα και να αποβάλλει το περιττό λίπος που ειδικά με την παρουσία του στην κοιλιακή χώρα αναστέλλει τη φυσιολογική λειτουργία των ορμονών.
- Η γυναικολογική εξέταση σε ετήσια τουλάχιστον βάση είναι απαραίτητη από τις νεαρές ακόμη ηλικίες για τη γυναίκα, προκειμένου να εντοπίζονται φλεγμονές του αναπαραγωγικού συστήματος όπως στις σάλπιγγες, κόλπο, μήτρα και τράχηλο. Η έγκαιρη αντιμετώπιση στη γυναίκα αλλά και στον ερωτικό της σύντροφο φλεγμονής που συνήθως οφείλεται στα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, μπορεί να «σώσει» τις σάλπιγγες από απόφραξη και μελλοντική υπογονιμότητα.
- Φροντίστε να έχετε με το σύντροφό σας τακτικές σεξουαλικές επαφές, ιδιαίτερα τις ημέρες γύρω από την ωοθυλακιορρηξία. Μελέτες έχουν δείξει ότι η τόσο η ποιότητα του σπέρματος, όσο και η αναπαραγωγική ικανότητα του ζευγαριού βελτιώνονται όχι τόσο με τις καθημερινές επαφές, όσο με τις επαφές που γίνονται κάθε 2-3 ημέρες και σε τακτική βάση, αξίζει δε να σημειωθεί ότι οι πλέον γόνιμες ημέρες για τη γυναίκα είναι ιδιαιτέρως 3-4 ημέρες πριν την ωοθυλακιορρηξία αλλά και κατά τη διάρκεια και μετά.
Διασκεδάστε το! Προσπαθήστε να μη μετατρέψετε την επαφή σε υποχρέωση και εστιάστε στη μεταξύ σας σχέση. Το στρες σπάνια είναι η μοναδική αιτία υπογονιμότητας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η υπογονιμότητα αφορά περίπου 1 στους 6 ανθρώπους αναπαραγωγικής ηλικίας, και στις περισσότερες περιπτώσεις υπάρχει ιατρική αιτία που μπορεί να διερευνηθεί, στη γυναίκα, στον άνδρα ή και στους δύο. Σε ένα μέρος των ζευγαριών ο πλήρης έλεγχος δεν αναδεικνύει συγκεκριμένο πρόβλημα. Αυτό ονομάζεται ανεξήγητη υπογονιμότητα και δεν σημαίνει ότι φταίει το άγχος. Μια μελέτη έδειξε ότι γυναίκες με υψηλότερα επίπεδα άλφα-αμυλάσης στο σάλιο, ενός δείκτη του στρες, χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο για να συλλάβουν. Τα δεδομένα όμως δεν αποδεικνύουν ότι το στρες από μόνο του εμποδίζει την εγκυμοσύνη. Οι τεχνικές χαλάρωσης με τον σύντροφό σας βελτιώνουν την ποιότητα ζωής, αλλά δεν αντικαθιστούν τον ιατρικό έλεγχο όταν η σύλληψη καθυστερεί.
Η θεραπεία δεν ξεκινά πάντα από την εξωσωματική. Σε αρκετά ζευγάρια η σπερματέγχυση είναι ένα απλό πρώτο βήμα.
Γιατί ο καθένας βιώνει διαφορετικά την αναμονή
Δύο άνθρωποι που θέλουν το ίδιο παιδί δεν αντιδρούν απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο όταν αυτό αργεί. Ο ένας θέλει να μιλά συνέχεια, να διαβάζει, να ψάχνει λύσεις. Ο άλλος κλείνεται, αποφεύγει το θέμα ή ρίχνεται στη δουλειά. Καμία από τις δύο αντιδράσεις δεν είναι λάθος.
Η διαφορά γίνεται πρόβλημα όταν ερμηνεύεται ως αδιαφορία. Η φράση «δεν σε νοιάζει» είναι από τις πιο συχνές σε ζευγάρια με δυσκολία σύλληψης. Συνήθως δεν ισχύει. Ο σύντροφος που σωπαίνει μπορεί απλώς να προσπαθεί να μη φορτώσει τον άλλον με το δικό του άγχος.
- Ρωτήστε «πώς το ζεις εσύ;» αντί να υποθέτετε.
- Αποδεχτείτε ότι ο ρυθμός του άλλου μπορεί να είναι διαφορετικός από τον δικό σας.
- Θυμηθείτε ότι το φύλο δεν καθορίζει πόσο πονά κάποιος. Καθορίζει συχνά μόνο πώς το δείχνει.
Επικοινωνία που προστατεύει τη σχέση
Όταν η σύλληψη γίνεται το κεντρικό θέμα κάθε συζήτησης, η σχέση κινδυνεύει να μετατραπεί σε ομάδα έργου. Μερικές πρακτικές που προτείνουν οι σύμβουλοι ζεύγους με εμπειρία στη γονιμότητα:
- Ο κανόνας των 20 λεπτών: ορίστε έναν σύντομο χρόνο την ημέρα για να μιλάτε για τη γονιμότητα. Εκτός αυτού, μιλάτε για οτιδήποτε άλλο.
- Εβδομαδιαίο σημείο ελέγχου: μια ήρεμη συζήτηση για το πώς νιώθει ο καθένας και τι χρειάζεται την επόμενη εβδομάδα.
- Προτάσεις σε πρώτο πρόσωπο: «νιώθω μόνη όταν…» αντί για «εσύ ποτέ δεν…». Μειώνουν την άμυνα του άλλου.
- Χρόνος μόνο για το ζευγάρι: έξοδοι, ταξίδια, χόμπι, όπου η γονιμότητα δεν μπαίνει στη συζήτηση.
Η ερωτική ζωή όταν η σύλληψη γίνεται πρόγραμμα
Τα τεστ ωορρηξίας, οι εφαρμογές και οι γόνιμες ημέρες βοηθούν στον χρονισμό. Όταν όμως η επαφή κλείνεται σαν ραντεβού, η επιθυμία συχνά υποχωρεί. Μερικοί άνδρες εμφανίζουν άγχος απόδοσης ή δυσκολία στύσης ακριβώς τις ημέρες που πρέπει. Είναι πολύ συχνό και σπάνια σημαίνει οργανικό πρόβλημα.
- Αν ο κύκλος είναι τακτικός, επαφές κάθε 2 με 3 ημέρες καλύπτουν τη γόνιμη περίοδο, χωρίς να χρειάζεται να εντοπίσετε την ακριβή ημέρα της ωορρηξίας.
- Αν χρησιμοποιείτε τεστ ωορρηξίας, μην το ανακοινώνετε κάθε φορά σαν εντολή. Αφήστε χώρο για αυθορμητισμό.
- Ορισμένα λιπαντικά επηρεάζουν την κινητικότητα του σπέρματος. Αν χρειάζεστε, προτιμήστε σκευάσματα που αναφέρουν ότι είναι φιλικά προς τη γονιμότητα.
- Αν η δυσκολία στη στύση ή η απώλεια επιθυμίας επιμένει, μιλήστε με τον γιατρό. Υπάρχει λύση, και δεν πρέπει να προστεθεί στις ενοχές.
Ενοχές και κατηγορίες: όταν η αιτία αφορά τον έναν σύντροφο
Όταν ο έλεγχος δείχνει ότι το πρόβλημα αφορά τον έναν, εκείνος συχνά νιώθει ενοχές, σαν να στερεί από τον άλλον το παιδί. Ο άλλος μπορεί, ακόμη και χωρίς να το θέλει, να νιώσει θυμό. Τα συναισθήματα αυτά είναι ανθρώπινα, αλλά αν μείνουν ανείπωτα, διαβρώνουν τη σχέση.
- Η υπογονιμότητα είναι ιατρική κατάσταση, όχι προσωπική αποτυχία. Κανείς δεν την επέλεξε.
- Σε σημαντικό ποσοστό ζευγαριών συμμετέχουν παράγοντες και από τους δύο, ή η αιτία μένει ανεξήγητη. Η ταμπέλα σπάνια είναι τόσο καθαρή όσο φαίνεται.
- Μιλήστε για τα συναισθήματα, όχι για το ποιος φταίει. Η φράση «είμαστε μαζί σε αυτό» έχει πραγματική αξία.
- Αν οι ενοχές ή ο θυμός επιμένουν, η συμβουλευτική ζεύγους βοηθά να ειπωθούν πράγματα που δύσκολα λέγονται στο σπίτι.
Κοινές αποφάσεις: πόσο θα προσπαθήσουμε και πότε θα αλλάξουμε δρόμο
Τα ζευγάρια που αντέχουν καλύτερα τη διαδικασία είναι συχνά εκείνα που έχουν συμφωνήσει από πριν σε κάποια βασικά όρια. Δεν χρειάζεται να είναι οριστικά. Δίνουν όμως ένα κοινό πλαίσιο όταν η κούραση θολώνει την κρίση.
- Χρόνος: πόσους μήνες θα προσπαθήσετε φυσικά πριν ζητήσετε έλεγχο; Ο γενικός κανόνας είναι 12 μήνες, ή 6 αν η γυναίκα είναι άνω των 35.
- Θεραπεία: είστε και οι δύο ανοιχτοί σε σπερματέγχυση ή εξωσωματική γονιμοποίηση αν χρειαστεί;
- Οικονομικά: τι ποσό μπορείτε να διαθέσετε χωρίς να διαταραχθεί η ζωή σας;
- Εναλλακτικοί δρόμοι: δωρεά γαμετών, υιοθεσία ή αναδοχή. Δεν είναι αναγκαστικά επιλογές για σήμερα, αλλά βοηθά να έχουν συζητηθεί.
Αν η γυναίκα σκέφτεται να καθυστερήσει την εγκυμοσύνη για επαγγελματικούς ή προσωπικούς λόγους, μια εξέταση όπως η αντιμυλλέρειος ορμόνη (AMH) δίνει μια εικόνα για το ωοθηκικό απόθεμα και βοηθά στον κοινό σχεδιασμό.
Ο ρόλος του συντρόφου από την πρώτη ημέρα
Ο άνδρας συχνά νιώθει ότι η διαδικασία συμβαίνει στη σύντροφό του και ότι εκείνος απλώς παρακολουθεί. Η ενεργή συμμετοχή όμως αλλάζει την εμπειρία και για τους δύο.
- Κάντε σπερμοδιάγραμμα νωρίς, παράλληλα με τις εξετάσεις της γυναίκας. Είναι απλό και μπορεί να εξοικονομήσει μήνες. Περισσότερα θα βρείτε στον οδηγό για την ανδρική υπογονιμότητα.
- Συνοδεύστε τη σύντροφό σας στα σημαντικά ραντεβού, ειδικά όταν συζητιούνται αποτελέσματα ή επόμενα βήματα.
- Αναλάβετε πρακτικά κομμάτια: φάρμακα, υπενθυμίσεις, επικοινωνία με την κλινική.
- Κάντε και εσείς τις αλλαγές στον τρόπο ζωής. Η κοινή προσπάθεια είναι πιο εύκολη και πιο δίκαιη.
Μικρές καθημερινές κινήσεις στήριξης
Η στήριξη δεν χρειάζεται μεγάλες χειρονομίες. Συχνά οι μικρές, σταθερές κινήσεις μετρούν περισσότερο από τα μεγάλα λόγια:
- Ένα μήνυμα πριν από κάθε υπέρηχο ή εξέταση, ακόμη και αν δεν μπορείτε να είστε εκεί.
- Να θυμάστε τις σημαντικές ημερομηνίες του κύκλου χωρίς να χρειάζεται να σας τις υπενθυμίσει ο άλλος.
- Να αναλαμβάνετε περισσότερες δουλειές του σπιτιού τις ημέρες που ο σύντροφός σας είναι κουρασμένος από τα φάρμακα.
- Να προτείνετε κάτι ευχάριστο μετά από ένα δύσκολο νέο, χωρίς να πιέζετε να μιλήσετε αμέσως.
- Να λέτε «σε ευχαριστώ» για όσα κάνει ο άλλος, ακόμη και για τα αυτονόητα.
Πότε να κλείσετε κοινό ραντεβού με τον γυναικολόγο
Η πρώτη επίσκεψη για γονιμότητα είναι καλύτερα να γίνεται από κοινού. Ζητήστε ραντεβού νωρίτερα από τα συνήθη χρονικά όρια αν ο κύκλος είναι ακανόνιστος, αν υπάρχει ιστορικό ενδομητρίωσης, λοιμώξεων ή αποβολών, ή αν ο σύντροφος έχει γνωστό ουρολογικό πρόβλημα. Ένας γυναικολόγος στην Αθήνα με εμπειρία στη γονιμότητα μπορεί να οργανώσει τον έλεγχο και των δύο ταυτόχρονα, ώστε να μη χαθεί χρόνος. Φέρτε μαζί όλες τις προηγούμενες εξετάσεις και ένα σύντομο ιστορικό του κύκλου.
Για εξατομικευμένη εκτίμηση της περίπτωσής σας, κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Παναγιώτη Πολύζο στο ιατρείο της Αθήνας ή του Βόλου.
Συχνές Ερωτήσεις
Πώς επηρεάζει η υπογονιμότητα τη σχέση του ζευγαριού;
Φέρνει άγχος, ενοχές και συχνά απόσταση, επειδή ο καθένας διαχειρίζεται διαφορετικά τη στενοχώρια. Η ανοιχτή συζήτηση, χωρίς αναζήτηση υπαίτιου, προστατεύει τη σχέση.
Τι κάνουμε όταν η επαφή γίνεται «υποχρέωση»;
Είναι πολύ συχνό στα ζευγάρια που προσπαθούν με πρόγραμμα. Βοηθά να μην περιορίζετε την οικειότητα στις γόνιμες ημέρες και να κρατάτε χρόνο για τους δυο σας, άσχετο με την προσπάθεια.
Πρέπει να μιλήσουμε σε οικογένεια και φίλους;
Αποφασίστε το μαζί και βάλτε όρια. Λίγα έμπιστα πρόσωπα μπορούν να σας στηρίξουν, ενώ οι συνεχείς ερωτήσεις από τον περίγυρο αυξάνουν την πίεση.
Πότε βοηθά ένας ψυχολόγος;
Όταν οι εντάσεις πυκνώνουν, όταν ένας από τους δύο αποσύρεται ή μετά από αποτυχημένη προσπάθεια. Η συμβουλευτική ζεύγους με ειδικό στην υπογονιμότητα είναι μέρος της φροντίδας.
Ελέγχονται και οι δύο σύντροφοι;
Πάντα. Η υπογονιμότητα οφείλεται σχεδόν εξίσου συχνά σε ανδρικό και σε γυναικείο παράγοντα, και σε αρκετά ζευγάρια και στους δύο. Ο έλεγχος ξεκινά ταυτόχρονα, με σπερμοδιάγραμμα για τον άνδρα.
Είναι φυσιολογικό να μη θέλει ο ένας να μιλά για το θέμα;
Ναι, πολλοί άνθρωποι διαχειρίζονται το άγχος σιωπηλά. Συμφωνήστε σε έναν σύντομο, σταθερό χρόνο για κουβέντα, ώστε ο ένας να μη νιώθει μόνος και ο άλλος να μη νιώθει πίεση.
Πώς απαντάμε στην ερώτηση «πότε θα κάνετε παιδί»;
Ετοιμάστε μαζί μια σύντομη, ευγενική απάντηση, όπως «όταν έχουμε νέα, θα σας πούμε». Δεν χρωστάτε εξηγήσεις σε κανέναν, και μια κοινή απάντηση σας προστατεύει από τις αμήχανες στιγμές.
Βοηθούν τα τεστ ωορρηξίας;
Μπορούν να βοηθήσουν στον εντοπισμό των γόνιμων ημερών, ειδικά με ακανόνιστο κύκλο. Αν όμως αυξάνουν το άγχος, οι τακτικές επαφές κάθε 2 με 3 ημέρες είναι εξίσου αποτελεσματική λύση.
Μπορεί η υπογονιμότητα να επηρεάσει τη σεξουαλική επιθυμία;
Ναι. Η πίεση του προγραμματισμού και οι απογοητεύσεις μειώνουν συχνά την επιθυμία και στους δύο. Συνήθως βελτιώνεται όταν το ζευγάρι αφήνει χώρο για οικειότητα χωρίς στόχο τη σύλληψη. Αν επιμένει, συζητήστε το με τον γιατρό σας.
Τι κάνουμε όταν ο ένας θέλει να σταματήσει τις προσπάθειες και ο άλλος όχι;
Είναι μια από τις πιο δύσκολες στιγμές για ένα ζευγάρι. Μην πάρετε απόφαση εν θερμώ, μετά από ένα αρνητικό αποτέλεσμα. Δώστε χρόνο, συζητήστε τι φοβάται και τι ελπίζει ο καθένας και, αν χρειαστεί, ζητήστε τη βοήθεια συμβούλου ζεύγους με εμπειρία στη γονιμότητα.
Επηρεάζει το άγχος του ενός την πιθανότητα σύλληψης;
Δεν υπάρχουν πειστικά δεδομένα ότι το άγχος του ενός συντρόφου εμποδίζει άμεσα τη σύλληψη. Μπορεί όμως να μειώσει τη συχνότητα των επαφών και την ποιότητα ζωής του ζευγαριού, γι’ αυτό αξίζει να αντιμετωπίζεται.