Η ουρική ακράτεια είναι η ακούσια απώλεια ούρων. Αφορά περίπου μία στις τρεις γυναίκες σε κάποια φάση της ζωής τους, συχνότερα μετά από τοκετούς και μετά την εμμηνόπαυση. Παρότι είναι τόσο συχνή, οι περισσότερες γυναίκες περιμένουν χρόνια πριν μιλήσουν στον γιατρό τους, επειδή ντρέπονται ή επειδή πιστεύουν ότι είναι «φυσιολογικό της ηλικίας». Δεν είναι. Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων η ακράτεια βελτιώνεται σημαντικά ή θεραπεύεται.
Τι είναι η ουρική ακράτεια
Η ουροδόχος κύστη αποθηκεύει τα ούρα και αδειάζει όταν εμείς το αποφασίσουμε. Για να γίνει αυτό σωστά πρέπει να συνεργάζονται ο μυς της κύστης, ο σφιγκτήρας της ουρήθρας, οι μύες του πυελικού εδάφους και τα νεύρα που τους ελέγχουν. Όταν κάποιο από αυτά δυσλειτουργεί, τα ούρα διαφεύγουν χωρίς τη θέλησή μας. Η ποσότητα μπορεί να είναι λίγες σταγόνες στο γέλιο ή πλήρης απώλεια πριν προλάβετε να φτάσετε στην τουαλέτα.
Τύποι ουρικής ακράτειας
Ακράτεια από προσπάθεια
Τα ούρα φεύγουν όταν αυξάνεται απότομα η πίεση στην κοιλιά: στον βήχα, στο φτέρνισμα, στο γέλιο, στο τρέξιμο, στο σήκωμα βάρους. Οφείλεται σε χαλάρωση του πυελικού εδάφους και του σφιγκτήρα, και είναι ο συχνότερος τύπος στις νεότερες γυναίκες, ιδίως μετά από κολπικούς τοκετούς.
Επιτακτική ακράτεια (υπερδραστήρια κύστη)
Εμφανίζεται ξαφνική, έντονη ανάγκη για ούρηση που δεν μπορεί να αναβληθεί, συχνά με συχνοουρία και νυχτερινά ξυπνήματα. Ο μυς της κύστης συσπάται πριν γεμίσει η κύστη. Γίνεται συχνότερη με την ηλικία.
Μικτή ακράτεια
Συνδυασμός των δύο προηγούμενων. Η θεραπεία ξεκινά από το σύμπτωμα που ενοχλεί περισσότερο.
Ακράτεια από υπερπλήρωση
Η κύστη δεν αδειάζει πλήρως και τα ούρα στάζουν συνεχώς σε μικρή ποσότητα. Είναι σπάνια στις γυναίκες και σχετίζεται με απόφραξη ή νευρολογικά προβλήματα.
Αιτίες και παράγοντες κινδύνου
Ορισμένες αιτίες είναι προσωρινές και η ακράτεια σταματά όταν αντιμετωπιστούν:
- ουρολοίμωξη ή κυστίτιδα,
- δυσκοιλιότητα, που πιέζει την κύστη,
- ορισμένα φάρμακα, όπως διουρητικά και ηρεμιστικά,
- υπερβολική κατανάλωση καφεΐνης, αλκοόλ, ανθρακούχων και τεχνητών γλυκαντικών.
Οι μόνιμες αιτίες σχετίζονται με αλλαγές στη στήριξη και τη λειτουργία της κύστης:
- Εγκυμοσύνη και τοκετός: το βάρος της κύησης και ο κολπικός τοκετός, ιδίως με μεγάλο μωρό ή εμβρυουλκία, τεντώνουν τους μυς και τα νεύρα της πυέλου.
- Εμμηνόπαυση: η πτώση των οιστρογόνων λεπταίνει τους ιστούς της ουρήθρας και του κόλπου.
- Παχυσαρκία: αυξάνει μόνιμα την πίεση στο πυελικό έδαφος.
- Χρόνιος βήχας και κάπνισμα.
- Πρόπτωση μήτρας ή κύστης.
- Προηγούμενες επεμβάσεις στην πύελο.
- Νευρολογικές παθήσεις, όπως η πολλαπλή σκλήρυνση και η νόσος του Πάρκινσον, και ο σακχαρώδης διαβήτης.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η διερεύνηση είναι απλή και ανώδυνη στις περισσότερες περιπτώσεις:
- Ιστορικό και ημερολόγιο ούρησης: για δύο με τρεις ημέρες σημειώνετε τι πίνετε, πότε ουρείτε και πότε έχετε απώλειες.
- Γυναικολογική εξέταση με δοκιμασία βήχα, για έλεγχο του πυελικού εδάφους και τυχόν πρόπτωσης.
- Γενική ούρων και καλλιέργεια, για να αποκλειστεί λοίμωξη.
- Υπερηχογράφημα με μέτρηση του υπολείμματος ούρων μετά την ούρηση.
- Ουροδυναμικός έλεγχος: μετρά τις πιέσεις στην κύστη. Χρειάζεται σε σύνθετες περιπτώσεις ή πριν από χειρουργείο.
Θεραπεία της ουρικής ακράτειας
Αλλαγές στην καθημερινότητα
Η απώλεια ακόμη και του 5 με 10% του βάρους μειώνει αισθητά τα επεισόδια. Περιορίστε καφέ, αλκοόλ και ανθρακούχα, πίνετε κανονικά νερό μέσα στην ημέρα αλλά λιγότερο το βράδυ, αντιμετωπίστε τη δυσκοιλιότητα και κόψτε το κάπνισμα.
Ασκήσεις πυελικού εδάφους (Kegel)
Είναι η πρώτη θεραπεία για την ακράτεια από προσπάθεια. Σφίγγετε τους μυς που θα χρησιμοποιούσατε για να σταματήσετε τη ροή των ούρων, κρατάτε για 5 με 10 δευτερόλεπτα και χαλαρώνετε για άλλα τόσα. Δέκα επαναλήψεις, τρεις φορές την ημέρα, για τουλάχιστον τρεις μήνες. Αν δεν είστε σίγουρη ότι σφίγγετε τους σωστούς μυς, ένας εξειδικευμένος φυσικοθεραπευτής πυελικού εδάφους βοηθά πολύ, και με βιοανάδραση όπου χρειάζεται.
Εκπαίδευση της κύστης
Στην επιτακτική ακράτεια, μαθαίνετε σταδιακά να αναβάλλετε την ούρηση και να αυξάνετε το διάστημα ανάμεσα στις επισκέψεις στην τουαλέτα, με στόχο τις τρεις με τέσσερις ώρες.
Φαρμακευτική αγωγή
Για την υπερδραστήρια κύστη υπάρχουν φάρμακα που χαλαρώνουν τον μυ της κύστης. Μετά την εμμηνόπαυση, τα τοπικά κολπικά οιστρογόνα βελτιώνουν την ποιότητα των ιστών. Σε ανθεκτικές περιπτώσεις γίνονται εγχύσεις αλλαντικής τοξίνης στην κύστη.
Ελάχιστα επεμβατικές και χειρουργικές λύσεις
Όταν τα συντηρητικά μέτρα δεν αρκούν για την ακράτεια από προσπάθεια, η συνηθέστερη επέμβαση είναι η τοποθέτηση ταινίας ελεύθερης τάσης κάτω από την ουρήθρα (TVT ή TOT). Διαρκεί περίπου 20 με 30 λεπτά, γίνεται με μικρές τομές και η γυναίκα επιστρέφει στο σπίτι την ίδια ή την επόμενη ημέρα. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις εφαρμόζονται ενέσιμα υλικά γύρω από την ουρήθρα ή θεραπείες με laser. Για τη σχέση της ακράτειας με τη χαλάρωση του κόλπου διαβάστε το άρθρο ακράτεια ούρων και χαλάρωση του κόλπου.
Ακράτεια στην εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό
Μικρές απώλειες ούρων είναι συχνές στο τρίτο τρίμηνο και τις πρώτες εβδομάδες της λοχείας. Στις περισσότερες γυναίκες υποχωρούν μέσα σε τρεις με έξι μήνες. Οι ασκήσεις πυελικού εδάφους, που ξεκινούν από την εγκυμοσύνη και συνεχίζονται μετά τη γέννα, μειώνουν την πιθανότητα να επιμείνει το πρόβλημα. Αν η ακράτεια συνεχίζεται έξι μήνες μετά τον τοκετό, χρειάζεται εκτίμηση.
Πότε να ζητήσετε βοήθεια
- Οι απώλειες σας αναγκάζουν να φοράτε σερβιέτα ή να αλλάζετε συνήθειες.
- Αποφεύγετε τη γυμναστική, τα ταξίδια ή τις κοινωνικές εξόδους.
- Συνυπάρχει πόνος, κάψιμο ή αίμα στα ούρα.
- Νιώθετε βάρος ή «μπάλα» στον κόλπο.
- Η ακράτεια εμφανίστηκε ξαφνικά.
Η εκτίμηση γίνεται στο πλαίσιο της ουρογυναικολογίας, του κλάδου που ασχολείται με τις παθήσεις του πυελικού εδάφους. Μπορείτε να κλείσετε ραντεβού στα ιατρεία μας σε Αθήνα και Βόλο.
Η επιτακτική ακράτεια συνυπάρχει συχνά με συχνοουρία, ιδίως όταν η κύστη είναι υπερδραστήρια.
Ουρική ακράτεια και πρόπτωση πυελικών οργάνων
Ακράτεια και πρόπτωση συχνά πάνε μαζί, γιατί έχουν την ίδια ρίζα: αδύναμους μυς και χαλαρούς συνδέσμους του πυελικού εδάφους. Όταν το πρόσθιο τοίχωμα του κόλπου υποχωρεί, η κύστη κατεβαίνει μαζί του (κυστεοκήλη).
Εδώ υπάρχει μια παγίδα. Μια μεγάλη κυστεοκήλη μπορεί να «τσακίζει» την ουρήθρα και να κρύβει την ακράτεια από προσπάθεια. Η γυναίκα δυσκολεύεται να αδειάσει την κύστη, αλλά δεν έχει απώλειες. Μετά τη διόρθωση της πρόπτωσης, η ακράτεια μπορεί ξαφνικά να εμφανιστεί. Γι’ αυτό, πριν από χειρουργείο πρόπτωσης, ο γιατρός ελέγχει την ακράτεια με την πρόπτωση ανατεταγμένη.
Πεσσοί: μια μη χειρουργική λύση
Ο πεσσός είναι μια μαλακή συσκευή σιλικόνης που τοποθετείται στον κόλπο και στηρίζει τα όργανα. Ορισμένα σχήματα στηρίζουν και την ουρήθρα, μειώνοντας τις απώλειες στην προσπάθεια.
- Κατάλληλος για γυναίκες που δεν θέλουν ή δεν μπορούν να χειρουργηθούν.
- Χρήσιμος για όσες σχεδιάζουν ακόμη εγκυμοσύνη.
- Χρειάζεται τακτικό καθαρισμό και επανέλεγχο, συνήθως ανά λίγους μήνες, για πρόληψη ερεθισμού του κόλπου.
Απώλεια ούρων κατά τη σεξουαλική επαφή
Λίγες γυναίκες το αναφέρουν, ακόμη και στον γιατρό τους. Κι όμως, η απώλεια ούρων κατά την επαφή δεν είναι σπάνια, ιδιαίτερα σε γυναίκες με άλλες μορφές ακράτειας.
- Κατά τη διείσδυση: συνδέεται συνήθως με ακράτεια από προσπάθεια, λόγω πίεσης στην κύστη και την ουρήθρα.
- Κατά τον οργασμό: συνδέεται συχνότερα με υπερδραστήρια κύστη, όπου ο μυς της κύστης συσπάται ακούσια.
Πρακτικά βοηθούν η ούρηση λίγο πριν από την επαφή, ο περιορισμός υγρών και καφεΐνης την προηγούμενη ώρα και η αλλαγή στάσεων που πιέζουν λιγότερο την κύστη. Η ουσιαστική λύση, όμως, είναι η θεραπεία του τύπου της ακράτειας που υπάρχει από πίσω. Μην το θεωρήσετε κάτι που πρέπει απλώς να ανεχτείτε.
Ακράτεια στην άσκηση: τρέξιμο, γυμναστική, χορός
Πολλές γυναίκες σταματούν να γυμνάζονται επειδή φοβούνται ότι θα «ξεφύγουν» ούρα. Η ακράτεια στην άσκηση εμφανίζεται ακόμη και σε νέες γυναίκες που δεν έχουν γεννήσει, ιδιαίτερα σε αθλήματα με άλματα και απότομες προσγειώσεις.
- Προληπτική σύσπαση: σφίξτε το πυελικό έδαφος ένα δευτερόλεπτο πριν από το άλμα, το βήχα ή την άρση βάρους. Η τεχνική αυτή μαθαίνεται εύκολα με λίγη εξάσκηση.
- Σταδιακή επιβάρυνση: ξεκινήστε από ασκήσεις χαμηλής καταπόνησης όπως το γρήγορο περπάτημα, η κολύμβηση ή το ποδήλατο και ανεβαίνετε σιγά σιγά.
- Κολπικά βοηθήματα: ειδικές συσκευές μιας χρήσης ή πεσσοί στηρίζουν την ουρήθρα μόνο κατά τη διάρκεια της άσκησης.
- Απορροφητικά για ούρα: τα ειδικά επιθέματα ακράτειας απορροφούν και συγκρατούν τα ούρα και την οσμή πολύ καλύτερα από τις σερβιέτες περιόδου.
Ακράτεια ούρων μετά την εμμηνόπαυση
Η πτώση των οιστρογόνων δεν επηρεάζει μόνο τις εξάψεις. Λεπταίνει τον βλεννογόνο της ουρήθρας, του κόλπου και του τριγώνου της κύστης. Το σύνολο αυτών των αλλαγών λέγεται ουρογεννητικό σύνδρομο της εμμηνόπαυσης.
Εκτός από τις απώλειες, προκαλεί κολπική ξηρότητα, πόνο στην επαφή, συχνοουρία και επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις. Τα συμπτώματα δεν υποχωρούν με τον καιρό. Συνήθως χειροτερεύουν όσο περνούν τα χρόνια από την τελευταία περίοδο.
Τα τοπικά κολπικά οιστρογόνα, σε κρέμα, υπόθετο ή δακτύλιο, δίνουν πολύ μικρή απορρόφηση στο αίμα. Μειώνουν τις υποτροπές των ουρολοιμώξεων και βελτιώνουν την επιτακτικότητα. Για όλο το φάσμα των αλλαγών αυτής της περιόδου διαβάστε τον οδηγό για την εμμηνόπαυση και την προεμμηνόπαυση.
Χειρουργείο ακράτειας από προσπάθεια: τι να περιμένετε
Η επέμβαση με ταινία κάτω από την ουρήθρα έχει μελετηθεί σε δεκάδες χιλιάδες γυναίκες. Σε μεγάλες μελέτες, περίπου οκτώ στις δέκα γυναίκες παραμένουν στεγνές ή σημαντικά βελτιωμένες για πολλά χρόνια.
Πιθανές επιπλοκές
- Δυσκολία στην ούρηση τις πρώτες ημέρες, που συνήθως υποχωρεί.
- Νέα εμφάνιση επιτακτικότητας σε μικρό ποσοστό γυναικών.
- Πόνος στη βουβωνική περιοχή, συχνότερα με την τεχνική TOT.
- Σπάνια, έκθεση του υλικού μέσα στον κόλπο, που μπορεί να χρειαστεί διόρθωση.
Σε ορισμένες χώρες η χρήση συνθετικών ταινιών έχει περιοριστεί, ώστε να γίνεται μόνο μετά από πλήρη ενημέρωση και επιλογή. Εναλλακτικές χωρίς πλέγμα είναι η κολποανάρτηση κατά Burch, που μπορεί να γίνει και με λαπαροσκόπηση, και η ταινία από αυτόλογη περιτονία.
Μετά την επέμβαση
- Αποφυγή άρσης βάρους και έντονης άσκησης για περίπου τέσσερις έως έξι εβδομάδες.
- Αποχή από σεξουαλική επαφή για περίπου έξι εβδομάδες.
- Συνέχιση των ασκήσεων πυελικού εδάφους για τη διατήρηση του αποτελέσματος.
Μύθοι για την ουρική ακράτεια
- «Είναι θέμα ηλικίας, δεν γίνεται τίποτα». Λάθος. Οι περισσότερες γυναίκες βελτιώνονται σημαντικά με απλές θεραπείες.
- «Οι ασκήσεις Kegel κάνουν μόνο για νέες». Λάθος. Οι μύες του πυελικού εδάφους δυναμώνουν σε κάθε ηλικία.
- «Η καισαρική προστατεύει πλήρως». Όχι. Μειώνει τον κίνδυνο σε σχέση με τον κολπικό τοκετό, αλλά η ίδια η εγκυμοσύνη επιβαρύνει το πυελικό έδαφος.
- «Αν πάω συχνά στην τουαλέτα “για σιγουριά”, θα αποφύγω τις απώλειες». Συχνά συμβαίνει το αντίθετο: η κύστη συνηθίζει να κρατά λιγότερα ούρα και η επιτακτικότητα χειροτερεύει.
Νυχτερινή ούρηση και απώλειες στον ύπνο
Το να σηκώνεστε μία φορά τη νύχτα για ούρηση θεωρείται συνηθισμένο, ειδικά μετά τα 60. Από δύο φορές και πάνω, ο ύπνος διακόπτεται, η κούραση συσσωρεύεται και αυξάνεται ο κίνδυνος πτώσης στο σκοτάδι.
Η νυχτερινή ούρηση δεν οφείλεται πάντα στην κύστη. Συχνά ο οργανισμός απλώς παράγει πολλά ούρα τη νύχτα.
- Οιδήματα στα πόδια: το υγρό που μαζεύεται στους αστραγάλους κατά τη διάρκεια της ημέρας επιστρέφει στην κυκλοφορία όταν ξαπλώνετε. Ανεβάστε τα πόδια για μία έως δύο ώρες το απόγευμα.
- Διουρητικά: αν τα παίρνετε, ρωτήστε τον γιατρό σας αν μπορούν να μετακινηθούν νωρίτερα μέσα στην ημέρα.
- Υπνική άπνοια, σακχαρώδης διαβήτης, καρδιακή ανεπάρκεια: όλα αυξάνουν τη νυχτερινή παραγωγή ούρων και χρειάζονται έλεγχο αν συνυπάρχουν άλλα συμπτώματα.
- Διπλή κένωση πριν τον ύπνο: ουρήστε, περιμένετε λίγα λεπτά και προσπαθήστε ξανά.
Η ακούσια απώλεια ούρων στον ύπνο σε ενήλικη γυναίκα δεν είναι φυσιολογική και πρέπει πάντα να αξιολογείται.
Για εξατομικευμένη εκτίμηση της περίπτωσής σας, κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Παναγιώτη Πολύζο στο ιατρείο της Αθήνας ή του Βόλου.
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι φυσιολογική η ακράτεια ούρων μετά τα 50;
Είναι συχνή, όχι όμως φυσιολογική ούτε αναπόφευκτη. Σχετίζεται με την πτώση των οιστρογόνων και τη χαλάρωση του πυελικού εδάφους, και στις περισσότερες γυναίκες βελτιώνεται με τη σωστή θεραπεία.
Βοηθούν πραγματικά οι ασκήσεις Kegel;
Ναι. Όταν γίνονται σωστά και συστηματικά για τουλάχιστον τρεις μήνες, βελτιώνουν ή θεραπεύουν την ακράτεια από προσπάθεια στην πλειονότητα των γυναικών.
Πότε χρειάζεται χειρουργείο;
Όταν η ακράτεια από προσπάθεια επιμένει παρά τις ασκήσεις και τις αλλαγές στον τρόπο ζωής και επηρεάζει την ποιότητα ζωής. Η τοποθέτηση ταινίας κάτω από την ουρήθρα είναι η συχνότερη επέμβαση.
Να πίνω λιγότερο νερό για να μην έχω απώλειες;
Όχι. Τα πυκνά ούρα ερεθίζουν την κύστη και επιδεινώνουν την επιτακτικότητα. Πίνετε κανονικά μέσα στην ημέρα και περιορίστε τα υγρά δύο με τρεις ώρες πριν από τον ύπνο.
Μπορεί η ακράτεια να οφείλεται σε ουρολοίμωξη;
Ναι. Μια ουρολοίμωξη μπορεί να προκαλέσει ξαφνική επιτακτική ανάγκη και απώλειες. Γι’ αυτό η εξέταση ούρων είναι το πρώτο βήμα του ελέγχου.
Μπορεί η ακράτεια να επανέλθει μετά το χειρουργείο;
Ναι, σε ένα μικρό ποσοστό γυναικών, ιδίως με τα χρόνια, την αύξηση βάρους, τον χρόνιο βήχα ή νέο τοκετό. Η συνέχιση των ασκήσεων πυελικού εδάφους και η διατήρηση φυσιολογικού βάρους προστατεύουν το αποτέλεσμα. Αν οι απώλειες επανέλθουν, χρειάζεται νέα αξιολόγηση, γιατί μπορεί πλέον να πρόκειται για διαφορετικό τύπο ακράτειας.
Είναι ασφαλή τα κολπικά οιστρογόνα για μακροχρόνια χρήση;
Τα τοπικά οιστρογόνα χαμηλής δόσης απορροφώνται ελάχιστα στο αίμα και θεωρούνται ασφαλή για μακροχρόνια χρήση στις περισσότερες γυναίκες. Σε γυναίκες με ιστορικό καρκίνου μαστού ή ενδομητρίου η απόφαση παίρνεται μαζί με τον ογκολόγο. Οποιαδήποτε κολπική αιμορραγία κατά τη διάρκεια της θεραπείας χρειάζεται έλεγχο.
Βοηθά το laser στην ουρική ακράτεια;
Το κολπικό laser έχει μελετηθεί κυρίως για ήπια ακράτεια από προσπάθεια και για την ατροφία της εμμηνόπαυσης. Τα δεδομένα είναι ακόμη περιορισμένα και οι διεθνείς επιστημονικές εταιρείες δεν το προτείνουν ως θεραπεία πρώτης γραμμής. Οι ασκήσεις πυελικού εδάφους και οι καθιερωμένες επεμβάσεις έχουν πολύ ισχυρότερη τεκμηρίωση.
Μπορώ να κάνω παιδί μετά από επέμβαση για ακράτεια;
Μπορείτε, αλλά ένας νέος τοκετός μπορεί να μειώσει το αποτέλεσμα της επέμβασης. Γι’ αυτό, αν σχεδιάζετε κι άλλη εγκυμοσύνη, συνήθως προτιμάται να ολοκληρώσετε πρώτα την οικογένεια, χρησιμοποιώντας μέχρι τότε ασκήσεις, φυσικοθεραπεία ή πεσσό. Ο τρόπος του επόμενου τοκετού συζητείται εξατομικευμένα με τον μαιευτήρα σας.