Με τον όρο ουρογυναικολογία, τον τομέα της ιατρικής ο οποίος ασχολείται με τα προβλήματα χαλάρωσης του κόλπου ή ακράτειας. Πιο συγκεκριμένα οι γιατροί που εξειδικεύονται στον τομέα της ουρογυναικολογίας αντιμετωπίζουν παθήσεις και διαταραχές στην πυελική περιοχή των γυναικών, όπως χαλάρωση του κόλπου ή πρόπτωση μήτρας, ουροδόχου κύστης, και έχουν ως σύμπτωμα την ακράτεια ούρων. Στην ουσία η ουρογυναικολογία είναι μία χειρουργική ειδικότητα, ή σωστότερα υποειδικότητα της Γυναικολογίας και της Μαιευτικής. Υπολογίζεται πως μία στις δύο γυναίκες, ανεξαρτήτως ηλικίας, θα αντιμετωπίσουν, μία φορά τουλάχιστον στη ζωή τους, προβλήματα και παθήσεις που σχετίζονται με τον κλάδο της ουρογυναικολογίας. Οι παθήσεις που σχετίζονται με τη χαλάρωση ή την πρόπτωση των πυελικών οργάνων επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα ζωής κάθε γυναίκας αφού η ακράτεια ούρων που είναι το συχνότερο σύμπτωμα μπορεί να φέρει σε δυσάρεστη θέση την ασθενή στον κοινωνικό της περίγυρο.
Η ουρογυναικολογία αντιμετωπίζει και θεραπεύει με μεγάλα ποσοστά επιτυχίας τα διάφορα ουρολογικά προβλήματα των ασθενών καθώς και την χαλάρωση του πυελικού εδάφους. Οι πρωτοποριακές μέθοδοι, που εφαρμόζει η ουρογυναικολογία, σε συνδυασμό με φαρμακευτικές θεραπείες μειώνουν στο ελάχιστο την ανάγκη επεμβατικών χειρουργικών τεχνικών, οι οποίες εφαρμόζονται μόνο όταν όλες οι εναλλακτικές μέθοδοι έχουν αποτύχει και σε χρόνια περιστατικά. Η ακράτεια ούρων, είναι μία από τις παθήσεις που αντιμετωπίζει η ουρογυναικολογία και απασχολεί μεγάλο ποσοστό γυναικών, όχι απαραίτητα τρίτης ηλικίας.
Αρκετές είναι οι γυναίκες μέσης ηλικίας οι οποίες είναι δραστήριες και ενεργητικές, πάσχουν όμως από ακράτεια ούρων, η οποία μπορεί να προέρχεται από χαλαρότητα των μυών και των ιστών οι οποίοι στηρίζουν την ουροδόχο κύστη και τα άλλα εσωτερικά γεννητικά όργανα, από επαναλαμβανόμενες εγκυμοσύνες οι οποίες προκάλεσαν κακώσεις στους ιστούς και τους μύες οι οποίοι συγκρατούν τη μήτρα στη θέση της είτε από διάφορα νευρολογικά προβλήματα. Η σωστή διάγνωση της αιτίας που προκαλεί ακράτεια ούρων είναι ο κυριότερος παράγοντας για την επιτυχημένη θεραπεία. Η ουρογυναικολογία εξετάζει όλες τις πιθανές αιτίες με κατάλληλες κλινικές και αιματολογικές εξετάσεις και ανάλογα προσαρμόζει τις τεχνικές και μεθόδους θεραπείας. Στις περισσότερες ασθενείς χορηγείται συντηρητική θεραπεία η οποία περιλαμβάνει ειδικές ασκήσεις ενδυνάμωσης των πυελικών μυών (ασκήσεις Kegel), ειδικό πρόγραμμα «εκπαίδευσης» της ουροδόχου κύστης και φαρμακευτική αγωγή για την αναστολή των παθολογικών συσπάσεων της ουροδόχου κύστης.
Η χειρουργική επέμβαση εφαρμόζεται σε ασθενείς με ανεπάρκεια σφιγκτηριακού μηχανισμού της ουρήθρας και το πρόβλημα της ακράτειας ούρων είναι έντονο. Η πιο διαδεδομένη χειρουργική λύση για την ακράτεια προσπάθειας είναι η τοποθέτηση κολπικής ταινίας ελεύθερης τάσης κάτω από τη μέση ουρήθρα. Σε κατάλληλα επιλεγμένες γυναίκες έχει υψηλά ποσοστά επιτυχίας. Η επέμβαση είναι σύντομη, γίνεται από μικρές τομές και, ανάλογα με την περίπτωση, με τοπική, περιοχική ή γενική αναισθησία.
Πολλές επεμβάσεις ουρογυναικολογίας γίνονται με σύντομη νοσηλεία, συχνά την ίδια ή την επόμενη ημέρα. Ο χρόνος επιστροφής στην εργασία και στις καθημερινές δραστηριότητες είναι εξατομικευμένος και εξαρτάται από το είδος της επέμβασης και το επάγγελμά σας. Τον πρώτο μήνα μετά την επέμβαση η γυναίκα θα πρέπει να αποφεύγει να σηκώνει βαριά αντικείμενα ή να κάνει απότομες κινήσεις. Όταν η επέμβαση γίνεται σε σωστά επιλεγμένες ασθενείς από έμπειρο χειρουργό, τα αποτελέσματα είναι συνήθως καλά και διαρκή, χωρίς όμως να είναι εγγυημένα για πάντα. Η σωστή αντιμετώπιση της ακράτειας ούρων βελτιώνει αισθητά την ποιότητα ζωής των γυναικών, οι οποίες συνεχίζουν την κοινωνική τους ζωή χωρίς το άγχος που δημιουργεί η ενοχλητική αυτή ασθένεια.
Ποιες παθήσεις αντιμετωπίζει η ουρογυναικολογία
- Ακράτεια από προσπάθεια: απώλεια ούρων στον βήχα, το γέλιο, το φτέρνισμα ή την άσκηση.
- Επιτακτική ακράτεια και υπερδραστήρια κύστη: ξαφνική, έντονη ανάγκη για ούρηση, συχνά με συχνοουρία και νυχτερινά ξυπνήματα.
- Μικτή ακράτεια: συνδυασμός των δύο.
- Πρόπτωση πυελικών οργάνων: κυστεοκήλη, ορθοκήλη, πρόπτωση μήτρας ή κολπικού κολοβώματος μετά από υστερεκτομή.
- Υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις, όπως η κυστίτιδα που επανέρχεται.
- Δυσκολία κένωσης της κύστης και αίσθημα ατελούς ούρησης.
Αναλυτικά για τους τύπους και τις θεραπείες θα διαβάσετε στους οδηγούς για την ουρική ακράτεια στις γυναίκες και για τη χαλάρωση του κόλπου και τη χειρουργική αποκατάστασή της.
Συμπτώματα που δεν είναι «φυσιολογικά της ηλικίας»
Πολλές γυναίκες περιμένουν χρόνια πριν μιλήσουν, επειδή ντρέπονται ή πιστεύουν ότι δεν γίνεται κάτι. Ζητήστε εκτίμηση αν:
- χάνετε ούρα, έστω και λίγες σταγόνες,
- νιώθετε βάρος ή «μπάλα» χαμηλά στον κόλπο, κυρίως το βράδυ ή μετά από ορθοστασία,
- πηγαίνετε στην τουαλέτα πάνω από οκτώ φορές την ημέρα ή ξυπνάτε επανειλημμένα τη νύχτα,
- δυσκολεύεστε να αδειάσετε την κύστη ή το έντερο,
- πονάτε ή νιώθετε ενόχληση στην επαφή.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Ο έλεγχος ξεκινά με λεπτομερές ιστορικό και ημερολόγιο ούρησης δύο ή τριών ημερών. Ακολουθούν γυναικολογική εξέταση με δοκιμασία βήχα, γενική και καλλιέργεια ούρων και υπερηχογράφημα με μέτρηση του υπολείμματος ούρων. Ο ουροδυναμικός έλεγχος χρειάζεται σε επιλεγμένες περιπτώσεις, κυρίως πριν από χειρουργείο ή όταν η εικόνα δεν είναι ξεκάθαρη.
Γιατί εμφανίζονται αυτά τα προβλήματα
Η εγκυμοσύνη και ο κολπικός τοκετός, η εμμηνόπαυση με την πτώση των οιστρογόνων, το αυξημένο βάρος, η χρόνια δυσκοιλιότητα, ο χρόνιος βήχας και η βαριά σωματική εργασία επιβαρύνουν το πυελικό έδαφος. Η ενδυνάμωση των μυών με ασκήσεις Kegel, ιδανικά με καθοδήγηση φυσικοθεραπευτή πυελικού εδάφους, είναι η πρώτη γραμμή πρόληψης και θεραπείας.
Σε σοβαρή πρόπτωση της μήτρας, μέρος της αποκατάστασης μπορεί να είναι η διακολπική ολική υστερεκτομή.
Ασκήσεις πυελικού εδάφους: πώς γίνονται σωστά
Οι ασκήσεις Kegel είναι η πιο τεκμηριωμένη θεραπεία πρώτης γραμμής για την απώλεια ούρων στην προσπάθεια και βοηθούν και στην επιτακτικότητα. Μελέτες όμως δείχνουν ότι αρκετές γυναίκες τις εκτελούν λάθος όταν τις μαθαίνουν μόνο από οδηγίες. Τα βασικά:
- Βρείτε τους σωστούς μυς: φανταστείτε ότι συγκρατείτε ταυτόχρονα ούρα και αέρια. Πρέπει να νιώσετε σύσφιξη και ανύψωση προς τα μέσα, όχι πίεση προς τα κάτω.
- Αργές συσπάσεις: κρατήστε 5 έως 10 δευτερόλεπτα, χαλαρώστε για ίσο χρόνο, έως 10 επαναλήψεις.
- Γρήγορες συσπάσεις: σφίξτε και αφήστε αμέσως, 10 φορές. Εκπαιδεύουν τους μυς να αντιδρούν στον βήχα και στο φτέρνισμα.
- Συχνότητα: τρεις φορές την ημέρα, κάθε μέρα, για τουλάχιστον τρεις μήνες πριν κρίνετε το αποτέλεσμα.
- Η «κίνηση πριν τον βήχα»: σφίξτε τους μυς ακριβώς πριν βήξετε, σηκώσετε βάρος ή φταρνιστείτε. Με τον καιρό γίνεται αυτόματο.
Συχνά λάθη: σφίξιμο των γλουτών ή της κοιλιάς, κράτημα της αναπνοής, και η διακοπή της ροής των ούρων ως άσκηση ρουτίνας, που μπορεί να διαταράξει την κένωση της κύστης. Αν δεν είστε βέβαιη ότι τις κάνετε σωστά, ένας φυσικοθεραπευτής πυελικού εδάφους μπορεί να σας καθοδηγήσει, ενίοτε με βιοανάδραση.
Πεσσοί: η μη χειρουργική λύση για την πρόπτωση
Ο πεσσός είναι μια μαλακή συσκευή σιλικόνης που τοποθετείται στον κόλπο και στηρίζει τα όργανα που έχουν «κατέβει». Είναι κατάλληλος για γυναίκες που θέλουν να αποφύγουν ή να αναβάλουν το χειρουργείο, που δεν έχουν ολοκληρώσει την οικογένειά τους ή που έχουν αυξημένο χειρουργικό κίνδυνο.
- Υπάρχουν διάφορα σχήματα και μεγέθη. Η εφαρμογή γίνεται στο ιατρείο και μπορεί να χρειαστούν μία ή δύο δοκιμές.
- Πολλές γυναίκες μαθαίνουν να τον αφαιρούν και να τον καθαρίζουν μόνες τους.
- Η χρήση κολπικών οιστρογόνων μετά την εμμηνόπαυση προστατεύει τον βλεννογόνο από ερεθισμό.
- Χρειάζεται τακτικός έλεγχος, συνήθως κάθε λίγους μήνες, για να ελέγχεται ότι δεν δημιουργούνται εξελκώσεις.
Ουροδυναμικός έλεγχος: τι να περιμένετε
Η εξέταση μελετά πώς γεμίζει και πώς αδειάζει η κύστη. Ένας λεπτός καθετήρας τοποθετείται στην ουρήθρα και ένας δεύτερος στο ορθό ή στον κόλπο, ώστε να καταγράφονται οι πιέσεις, ενώ η κύστη γεμίζει σιγά σιγά με φυσιολογικό ορό. Θα σας ζητηθεί να βήξετε, να πιέσετε και τελικά να ουρήσετε. Διαρκεί περίπου 30 έως 45 λεπτά και προκαλεί ενόχληση, όχι πόνο. Για μία με δύο ημέρες μπορεί να νιώθετε ελαφρύ τσούξιμο στην ούρηση. Πίνετε άφθονα υγρά, και αναφέρετε πυρετό ή επίμονο κάψιμο, γιατί σπάνια μπορεί να ακολουθήσει ουρολοίμωξη.
Φαρμακευτική και επεμβατική αντιμετώπιση της υπερδραστήριας κύστης
Όταν η εκπαίδευση της κύστης και οι αλλαγές στις συνήθειες δεν αρκούν, υπάρχουν διαδοχικά βήματα:
- Αντιμουσκαρινικά φάρμακα: μειώνουν τις ακούσιες συσπάσεις της κύστης. Συχνές παρενέργειες είναι η ξηροστομία και η δυσκοιλιότητα. Σε ηλικιωμένες γυναίκες επιλέγονται με προσοχή, γιατί ορισμένα επηρεάζουν τη μνήμη και τη συγκέντρωση.
- Β3 αγωνιστές: χαλαρώνουν την κύστη με διαφορετικό μηχανισμό και λιγότερες αντιχολινεργικές παρενέργειες. Απαιτείται έλεγχος της αρτηριακής πίεσης.
- Κολπικά οιστρογόνα: βελτιώνουν την επιτακτικότητα σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση.
- Ενδοκυστική έγχυση αλλαντικής τοξίνης: για επίμονα συμπτώματα. Το αποτέλεσμα διαρκεί μήνες και επαναλαμβάνεται, ενώ υπάρχει μικρός κίνδυνος παροδικής δυσκολίας στην κένωση.
- Νευροτροποποίηση: ηλεκτρική διέγερση του κνημιαίου ή του ιερού νεύρου, σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
Το πυελικό έδαφος στην εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό
Η εγκυμοσύνη και ο κολπικός τοκετός είναι οι σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου για προβλήματα του πυελικού εδάφους. Ο κίνδυνος όμως μπορεί να μειωθεί:
- Οι ασκήσεις πυελικού εδάφους στη διάρκεια της κύησης μειώνουν την πιθανότητα ακράτειας στο τέλος της εγκυμοσύνης και στους πρώτους μήνες μετά.
- Μετά τον τοκετό οι ασκήσεις ξαναρχίζουν ήπια μόλις νιώσετε άνετα. Η απώλεια ούρων τις πρώτες εβδομάδες είναι συχνή και βελτιώνεται, αν όμως επιμένει μετά από τρεις μήνες χρειάζεται εκτίμηση.
- Η επιστροφή σε τρέξιμο και άσκηση υψηλής έντασης καλό είναι να γίνεται σταδιακά, συνήθως όχι πριν από τις 12 εβδομάδες, και αφού το πυελικό έδαφος έχει αποκατασταθεί.
- Αν υπήρξε ρήξη του σφιγκτήρα του πρωκτού στον τοκετό, χρειάζεται ειδική παρακολούθηση για τη συγκράτηση αερίων και κοπράνων.
Στη διάρκεια του θηλασμού τα χαμηλά οιστρογόνα μπορεί να προκαλέσουν ξηρότητα και αίσθημα χαλάρωσης, που συνήθως βελτιώνονται όταν επανέλθει ο κύκλος.
Συνθετικά πλέγματα: τι ισχύει σήμερα
Τα τελευταία χρόνια οι ρυθμιστικές αρχές σε Ευρώπη και ΗΠΑ περιόρισαν σημαντικά τη χρήση συνθετικών πλεγμάτων από τον κόλπο για την αποκατάσταση της πρόπτωσης, λόγω επιπλοκών όπως πόνος, εξώθηση του υλικού και πόνος στην επαφή. Σήμερα για την πρόπτωση προτιμάται συνήθως η αποκατάσταση με τους ιστούς της ίδιας της ασθενούς ή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, επεμβάσεις από την κοιλιά.
Οι ταινίες κάτω από την ουρήθρα για την ακράτεια από προσπάθεια είναι διαφορετική κατηγορία, με πολύ λιγότερο υλικό και μακροχρόνια δεδομένα αποτελεσματικότητας. Παρ’ όλα αυτά, πριν από κάθε επέμβαση αξίζει να συζητήσετε αναλυτικά τα οφέλη, τους κινδύνους και τις εναλλακτικές, όπως η κολποανάρτηση ή οι ουσίες διόγκωσης της ουρήθρας.
Καθημερινές συνήθειες που βοηθούν την κύστη
- Πίνετε αρκετά υγρά, περίπου 1,5 με 2 λίτρα την ημέρα. Ο περιορισμός τους συμπυκνώνει τα ούρα και ερεθίζει την κύστη.
- Μειώστε καφεΐνη, αλκοόλ και ανθρακούχα, ιδιαίτερα το απόγευμα.
- Μην πηγαίνετε στην τουαλέτα «για καλό και για κακό». Η συνήθεια αυτή μικραίνει τη χωρητικότητα της κύστης.
- Αντιμετωπίστε τη δυσκοιλιότητα. Το σφίξιμο στην αφόδευση επιβαρύνει το πυελικό έδαφος.
- Μια απώλεια βάρους της τάξης του 5 έως 10% βελτιώνει αισθητά την ακράτεια σε γυναίκες με αυξημένο βάρος.
- Διακοπή του καπνίσματος: ο χρόνιος βήχας πιέζει διαρκώς την κύστη και τους συνδέσμους.
Η εμμηνόπαυση και το πυελικό έδαφος
Οι ιστοί του κόλπου, της ουρήθρας και της κύστης έχουν υποδοχείς οιστρογόνων. Όταν τα οιστρογόνα μειώνονται, οι ιστοί γίνονται λεπτότεροι και λιγότερο ελαστικοί, οι μύες χάνουν δύναμη και τα συμπτώματα που ήταν ήπια μπορεί να επιδεινωθούν. Επιτακτικότητα, συχνές ουρολοιμώξεις, ξηρότητα και πόνος στην επαφή εμφανίζονται συχνά μαζί. Τα κολπικά οιστρογόνα σε χαμηλή δόση, σε συνδυασμό με ασκήσεις, βελτιώνουν σημαντικά την εικόνα και θεωρούνται ασφαλή για τις περισσότερες γυναίκες. Αν βρίσκεστε στη μετάβαση, ενημερωθείτε για τα συμπτώματα της προεμμηνόπαυσης και αναφέρετέ τα έγκαιρα.
Για εξατομικευμένη εκτίμηση της περίπτωσής σας, κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Παναγιώτη Πολύζο στο ιατρείο της Αθήνας ή του Βόλου.
Συχνές Ερωτήσεις
Τι κάνει ο ουρογυναικολόγος;
Είναι γυναικολόγος με εξειδίκευση στις διαταραχές του πυελικού εδάφους: ακράτεια ούρων, υπερδραστήρια κύστη και πρόπτωση μήτρας, κύστης ή εντέρου.
Είναι φυσιολογική η ακράτεια μετά τον τοκετό ή στην εμμηνόπαυση;
Είναι συχνή, όχι όμως φυσιολογική, και θεραπεύεται. Οι περισσότερες γυναίκες βελτιώνονται σημαντικά με ασκήσεις, αλλαγές συνηθειών ή φάρμακα, χωρίς χειρουργείο.
Χρειάζεται πάντα χειρουργείο;
Όχι. Η θεραπεία ξεκινά συντηρητικά με ασκήσεις Kegel, εκπαίδευση της κύστης, απώλεια βάρους και, όπου χρειάζεται, φάρμακα ή πεσσό. Η επέμβαση προτείνεται όταν αυτά δεν αρκούν.
Τι είναι η ταινία ελεύθερης τάσης;
Μια λεπτή συνθετική ταινία που τοποθετείται κάτω από την ουρήθρα για να τη στηρίζει όταν αυξάνεται η ενδοκοιλιακή πίεση. Είναι η συχνότερη επέμβαση για την ακράτεια από προσπάθεια.
Πότε να κλείσω ραντεβού;
Όταν η απώλεια ούρων ή το αίσθημα βάρους στον κόλπο επηρεάζει την καθημερινότητα, την άσκηση ή την προσωπική σας ζωή. Όσο νωρίτερα ξεκινήσει η αντιμετώπιση, τόσο απλούστερη είναι.
Πόσο γρήγορα φαίνεται αποτέλεσμα από τις ασκήσεις Kegel;
Οι πρώτες βελτιώσεις φαίνονται συνήθως μετά από 6 έως 8 εβδομάδες συστηματικής άσκησης, ενώ το πλήρες αποτέλεσμα κρίνεται στους τρεις μήνες. Για να διατηρηθεί, οι ασκήσεις πρέπει να συνεχίζονται και μετά, έστω λιγότερο συχνά.
Βοηθά το laser κόλπου στην ακράτεια;
Τα μέχρι σήμερα δεδομένα είναι περιορισμένα και δεν επαρκούν για να συστηθεί ως καθιερωμένη θεραπεία της ακράτειας. Οι επιστημονικές εταιρείες προτείνουν να χρησιμοποιείται κυρίως στο πλαίσιο μελετών. Οι ασκήσεις, τα φάρμακα και οι τεκμηριωμένες επεμβάσεις παραμένουν η βάση.
Μπορώ να γεννήσω φυσιολογικά μετά από επέμβαση για ακράτεια;
Συνήθως προτείνεται να ολοκληρώσετε την οικογένειά σας πριν από επέμβαση, γιατί μια νέα εγκυμοσύνη και ο κολπικός τοκετός μπορεί να μειώσουν το αποτέλεσμα. Αν μείνετε έγκυος μετά την επέμβαση, ο τρόπος τοκετού συζητείται εξατομικευμένα με τον μαιευτήρα σας.
Ασχολείται ο ουρογυναικολόγος και με την ακράτεια κοπράνων;
Ναι, σε συνεργασία με χειρουργό παχέος εντέρου. Η απώλεια αερίων ή κοπράνων, συχνά μετά από δύσκολο τοκετό, αντιμετωπίζεται με φυσικοθεραπεία, ρύθμιση των κενώσεων και, όπου χρειάζεται, χειρουργική αποκατάσταση. Πολλές γυναίκες έχουν παράλληλα πυελικό πόνο ή δυσκολία στην κένωση, που εξετάζονται μαζί.