Ακανόνιστη Περίοδος και Σύλληψη: Τι Ισχύει

Με ακανόνιστη περίοδο μπορείτε να μείνετε έγκυος, αρκεί να γίνεται ωορρηξία. Η δυσκολία είναι άλλη: δεν ξέρετε πότε. Όσο πιο πολύ αλλάζει η διάρκεια του κύκλου από μήνα σε μήνα, τόσο πιο δύσκολα εντοπίζονται οι γόνιμες μέρες, και σε ορισμένες γυναίκες η ωορρηξία γίνεται σπάνια ή καθόλου. Τα περισσότερα αίτια, πάντως, βρίσκονται εύκολα και θεραπεύονται.

Πότε ο κύκλος θεωρείται ακανόνιστος

Φυσιολογικός είναι ο κύκλος που διαρκεί από 21 έως 35 ημέρες. Ακανόνιστο τον θεωρούμε όταν:

• είναι μικρότερος από 21 ή μεγαλύτερος από 35 ημέρες,
• η διάρκειά του διαφέρει περισσότερο από 7 έως 9 ημέρες από τον έναν μήνα στον άλλο,
• έχετε λιγότερες από οκτώ ή εννέα περιόδους τον χρόνο,
• η περίοδος λείπει για τρεις μήνες ή περισσότερο.

Μια μεμονωμένη καθυστέρηση δεν σημαίνει ακανόνιστο κύκλο. Δείτε τι μπορεί να φταίει για μια καθυστέρηση περιόδου.

Γιατί η περίοδος δεν είναι σταθερή

• Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών: η συχνότερη αιτία. Συνοδεύεται συχνά από ακμή, τριχοφυΐα ή αύξηση βάρους.
• Διαταραχές του θυρεοειδούς, τόσο ο υποθυρεοειδισμός όσο και ο υπερθυρεοειδισμός.
• Υψηλή προλακτίνη.
• Έντονο στρες, απότομη απώλεια ή αύξηση βάρους, πολύ εντατική άσκηση. Ο εγκέφαλος «παγώνει» προσωρινά την ωορρηξία.
• Μειωμένο ωοθηκικό απόθεμα και προεμμηνόπαυση, όπου οι κύκλοι αρχικά κονταίνουν και έπειτα αραιώνουν.
• Διακοπή αντισυλληπτικών ή θηλασμός: ο κύκλος μπορεί να χρειαστεί μερικούς μήνες για να σταθεροποιηθεί.

Πώς βρίσκω τις γόνιμες μέρες με ακανόνιστο κύκλο

• Παρατήρηση της τραχηλικής βλέννας. Όταν γίνει διάφανη και ελαστική, η ωορρηξία πλησιάζει, όποια ημέρα του κύκλου κι αν είναι.
• Τεστ ωορρηξίας. Χρειάζονται περισσότερες ταινίες, αφού δεν ξέρετε πότε να ξεκινήσετε. Στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών μπορεί να βγουν ψευδώς θετικά, επειδή η LH είναι μόνιμα αυξημένη.
• Τακτικές επαφές. Δύο με τρεις φορές την εβδομάδα, όλο τον μήνα. Είναι η πιο απλή και αποτελεσματική τακτική όταν ο κύκλος δεν προβλέπεται.
• Υπερηχογραφική παρακολούθηση στο ιατρείο, που δείχνει με ακρίβεια πότε ωριμάζει το ωοθυλάκιο.

Πώς υπολογίζεται το γόνιμο παράθυρο σε σταθερό κύκλο θα το δείτε στο άρθρο για τις γόνιμες μέρες.

Ποιες εξετάσεις χρειάζονται

• Ορμονικός έλεγχος τη 2η έως 4η ημέρα του κύκλου: FSH, LH, οιστραδιόλη, προλακτίνη, TSH, ανδρογόνα.
• Αντιμυλλέρειος ορμόνη (AMH), για την εκτίμηση του ωοθηκικού αποθέματος.
• Διακολπικό υπερηχογράφημα, για τη μορφολογία των ωοθηκών και το ενδομήτριο.
• Προγεστερόνη στο δεύτερο μισό του κύκλου, που επιβεβαιώνει αν έγινε ωορρηξία.

Θεραπεία: πώς αποκαθίσταται η ωορρηξία

Η αντιμετώπιση στοχεύει την αιτία. Η ρύθμιση του θυρεοειδούς ή της προλακτίνης επαναφέρει συνήθως τον κύκλο μέσα σε λίγους μήνες. Στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, απώλεια βάρους της τάξης του 5 έως 10% αρκεί συχνά για να επανέλθει η ωορρηξία. Όταν αυτά δεν φτάνουν, χορηγούνται φάρμακα πρόκλησης ωορρηξίας, όπως η λετροζόλη ή η κλομιφαίνη, με υπερηχογραφική παρακολούθηση, και οι επαφές ή η σπερματέγχυση προγραμματίζονται ανάλογα. Τα φάρμακα αυτά λαμβάνονται μόνο με ιατρική παρακολούθηση.

Πότε να μη χάσετε χρόνο

Αν ο κύκλος σας ξεπερνά τις 35 ημέρες ή η περίοδος λείπει για μήνες, μην περιμένετε να συμπληρωθεί χρόνος προσπαθειών. Ο έλεγχος μπορεί να γίνει από την αρχή, και είναι απλός. Το ίδιο ισχύει αν είστε άνω των 35 ετών. Για τη συνολική διερεύνηση του ζευγαριού, δείτε τη σελίδα για την υπογονιμότητα.

Αν ο κύκλος σας ξαφνικά αργεί, δείτε τα συχνότερα αίτια της καθυστέρησης περιόδου.

Τι δείχνει το μοτίβο του ακανόνιστου κύκλου σας

Δεν είναι όλοι οι ακανόνιστοι κύκλοι ίδιοι. Το είδος της ανωμαλίας δίνει στον γιατρό πρώτες ενδείξεις για την αιτία, πριν καν γίνουν εξετάσεις.

Αραιοί κύκλοι, πάνω από 35 ημέρες

Συνήθως σημαίνουν ότι η ωορρηξία γίνεται αργά ή όχι σε κάθε κύκλο. Το ωοθυλάκιο χρειάζεται περισσότερο χρόνο να ωριμάσει ή σταματά στη μέση. Είναι το τυπικό μοτίβο του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών, της υψηλής προλακτίνης και της υποθαλαμικής διαταραχής από στρες, χαμηλό βάρος ή εξαντλητική άσκηση. Με κύκλους των 45 ή 60 ημερών έχετε λιγότερες ευκαιρίες σύλληψης μέσα στον χρόνο, και αυτό εξηγεί γιατί η προσπάθεια διαρκεί περισσότερο.

Κοντοί κύκλοι, κάτω από 21 ημέρες

Μπορεί να οφείλονται σε πολύ γρήγορη ωρίμανση ωοθυλακίου, που συχνά εμφανίζεται όταν το ωοθηκικό απόθεμα μειώνεται, ή σε κοντή δεύτερη φάση του κύκλου. Σε γυναίκες μετά τα 38 με 40, κύκλοι που κονταίνουν σταδιακά είναι συχνά το πρώτο σημάδι της μετάβασης προς την εμμηνόπαυση. Αξίζει έλεγχος νωρίς, ιδίως όταν υπάρχει επιθυμία για εγκυμοσύνη.

Κύκλοι που αλλάζουν συνεχώς

Ένας μήνας 26 ημέρες, ο επόμενος 40, μετά 31. Αυτό το μοτίβο είναι συχνό τα πρώτα χρόνια μετά την εμμηναρχή, μετά τη διακοπή αντισυλληπτικών, στον θηλασμό και σε περιόδους έντονης πίεσης. Αν συνεχίζεται για πάνω από έξι μήνες, χρειάζεται διερεύνηση.

Αιμορραγία ανάμεσα στις περιόδους

Κηλίδες γύρω από την ωορρηξία είναι συνήθως αθώες. Αιμορραγία μετά την επαφή ή ακανόνιστες σταγόνες κάθε λίγες μέρες, όμως, μπορεί να οφείλονται σε πολύποδα, ινομύωμα ή αλλοιώσεις του τραχήλου. Δεν πρόκειται για ακανόνιστο κύκλο αλλά για ξεχωριστό εύρημα που χρειάζεται εξέταση.

Ημερολόγιο κύκλου: τι να καταγράφετε όταν ο κύκλος δεν είναι σταθερός

Οι περισσότερες εφαρμογές υπολογίζουν τις γόνιμες μέρες με βάση τον μέσο όρο των προηγούμενων κύκλων. Σε ακανόνιστο κύκλο ο μέσος όρος δεν λέει πολλά, και η πρόβλεψη μπορεί να πέφτει έξω κατά μία ή δύο εβδομάδες. Η εφαρμογή είναι χρήσιμη ως ημερολόγιο, όχι ως μάντης.

Καταγράφετε για τουλάχιστον τρεις μήνες:

• την πρώτη ημέρα κάθε περιόδου και τη διάρκεια της αιμορραγίας,
• την ποσότητα της αιμορραγίας, π.χ. πόσα επιθέματα ή ταμπόν χρειάζεστε τη βαριά ημέρα,
• την όψη της τραχηλικής βλέννας κάθε μέρα,
• τα αποτελέσματα των τεστ ωορρηξίας, αν τα χρησιμοποιείτε,
• κηλίδες, πόνο, αλλαγές βάρους, ασθένειες ή ταξίδια.

Η μέτρηση της βασικής θερμοκρασίας σώματος κάθε πρωί, πριν σηκωθείτε, δείχνει εκ των υστέρων αν έγινε ωορρηξία, επειδή η θερμοκρασία ανεβαίνει λίγο μετά από αυτήν. Δεν προβλέπει τις γόνιμες μέρες του τρέχοντος κύκλου, αλλά μετά από δύο με τρεις κύκλους δείχνει αν υπάρχει ωορρηξία και περίπου πότε. Ένα τέτοιο ημερολόγιο κάνει το πρώτο ραντεβού πολύ πιο παραγωγικό.

Ακανόνιστος κύκλος και χρονολόγηση της εγκυμοσύνης

Η ηλικία κύησης υπολογίζεται κλασικά από την πρώτη ημέρα της τελευταίας περιόδου, με την υπόθεση ότι η ωορρηξία έγινε τη 14η ημέρα. Αν η δική σας ωορρηξία έγινε την 25η ή την 30ή ημέρα, η εγκυμοσύνη είναι στην πραγματικότητα μία ή δύο εβδομάδες μικρότερη από ό,τι δείχνει το ημερολόγιο.

Αυτό έχει πρακτική σημασία:

• Ένα τεστ εγκυμοσύνης μπορεί να είναι αρνητικό την ημέρα που νομίζετε ότι αργεί η περίοδος, και θετικό μία εβδομάδα αργότερα.
• Στο πρώτο υπερηχογράφημα μπορεί να μη φαίνεται ακόμη καρδιακή λειτουργία. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα πρόβλημα. Συχνά χρειάζεται απλώς επανάληψη σε 7 με 10 ημέρες.
• Η ακριβής ηλικία κύησης ορίζεται από τη μέτρηση του εμβρύου στο υπερηχογράφημα του πρώτου τριμήνου, όχι από την περίοδο. Δείτε τι περιλαμβάνουν οι μαιευτικοί υπέρηχοι σε κάθε στάδιο.

Αν γνωρίζετε την ημέρα θετικού τεστ ωορρηξίας, πείτε την στον γιατρό σας. Βοηθά στη σωστή ερμηνεία των πρώτων ευρημάτων και αποτρέπει άσκοπη ανησυχία.

Ειδικά σημεία για τη σύλληψη ανάλογα με την αιτία

Όταν φταίνε τα ανδρογόνα και η ινσουλίνη

Στις πολυκυστικές ωοθήκες η αντίσταση στην ινσουλίνη ενισχύει την παραγωγή ανδρογόνων και εμποδίζει την ωρίμανση του ωοθυλακίου. Οι διεθνείς οδηγίες προτείνουν τη λετροζόλη ως πρώτη φαρμακευτική επιλογή για πρόκληση ωορρηξίας, επειδή σε μελέτες οδήγησε σε περισσότερες γεννήσεις από την κλομιφαίνη. Τα φάρμακα αυτά αυξάνουν την πιθανότητα δίδυμης κύησης, γι’ αυτό χρειάζεται υπερηχογραφική παρακολούθηση. Αν δεν αποδώσουν, οι επόμενες επιλογές είναι οι γοναδοτροπίνες σε χαμηλή δόση ή η εξωσωματική. Πριν από κάθε θεραπεία, ο έλεγχος σακχάρου και αρτηριακής πίεσης είναι απαραίτητος, γιατί η κύηση σε αυτές τις γυναίκες έχει αυξημένο κίνδυνο για διαβήτη κύησης.

Όταν ο εγκέφαλος έχει θέσει την ωορρηξία σε αναμονή

Σε γυναίκες με χαμηλό βάρος, πολύ αυστηρή διατροφή ή εντατική προπόνηση, τα χάπια πρόκλησης ωορρηξίας συχνά δεν βοηθούν, γιατί το πρόβλημα βρίσκεται ψηλότερα, στον υποθάλαμο. Η πρώτη θεραπεία είναι η αύξηση της ενεργειακής πρόσληψης και η μείωση της έντασης της άσκησης. Πολλές γυναίκες βλέπουν τον κύκλο να επιστρέφει μέσα σε μερικούς μήνες. Όταν χρειάζεται φαρμακευτική βοήθεια, χορηγούνται γοναδοτροπίνες με στενή παρακολούθηση.

Θυρεοειδής και προλακτίνη

Είναι οι πιο ευχάριστες διαγνώσεις, γιατί η θεραπεία είναι απλή. Η λεβοθυροξίνη για τον υποθυρεοειδισμό και η καβεργολίνη ή η βρωμοκρυπτίνη για την υψηλή προλακτίνη επαναφέρουν συχνά τον κύκλο μέσα σε λίγους μήνες, χωρίς ανάγκη για άλλα φάρμακα γονιμότητας.

Τι μπορείτε να κάνετε μόνες σας για πιο τακτικό κύκλο

• Βάρος: σε υπέρβαρες γυναίκες με αραιούς κύκλους, ακόμη και μέτρια απώλεια βάρους βελτιώνει συχνά την ωορρηξία. Σε λιποβαρείς, η αύξηση βάρους είναι εξίσου σημαντική.
• Διατροφή: τακτικά γεύματα με επαρκή πρωτεΐνη, φυτικές ίνες και λιγότερους απλούς υδατάνθρακες σταθεροποιούν την ινσουλίνη. Οι εξαντλητικές δίαιτες κάνουν το αντίθετο.
• Άσκηση: μέτρια και τακτική, όχι εξαντλητική.
• Ύπνος: σταθερό ωράριο και επαρκής διάρκεια.
• Συμπληρώματα: η ινοσιτόλη χρησιμοποιείται συχνά στις πολυκυστικές ωοθήκες, αλλά τα δεδομένα για βελτίωση της γονιμότητας παραμένουν περιορισμένα. Συζητήστε τη με τον γιατρό σας και μην την αντιμετωπίζετε ως εναλλακτική του ελέγχου.

Πρακτικές συμβουλές για όλα τα ζευγάρια, ανεξάρτητα από τον κύκλο, θα βρείτε στο άρθρο πώς να μείνω έγκυος.

Μύθοι για την ακανόνιστη περίοδο και τη σύλληψη

• «Με ακανόνιστη περίοδο δεν μπορώ να κάνω παιδί.» Λάθος. Πολλές γυναίκες με ακανόνιστο κύκλο συλλαμβάνουν φυσικά, και οι περισσότερες από τις υπόλοιπες ανταποκρίνονται σε απλή θεραπεία.
• «Αφού δεν έχω περίοδο, δεν μπορώ να μείνω έγκυος.» Λάθος. Η ωορρηξία προηγείται της περιόδου. Μπορεί να γίνει σύλληψη στην πρώτη ωορρηξία μετά από μήνες αμηνόρροιας, χωρίς να έχει προηγηθεί περίοδος.
• «Τα αφεψήματα ρυθμίζουν τις ορμόνες.» Δεν υπάρχουν αξιόπιστα δεδομένα. Ορισμένα βότανα αλληλεπιδρούν με φάρμακα και δεν είναι αθώα.
• «Πρώτα να ρυθμιστεί ο κύκλος με χάπι και μετά προσπαθούμε.» Το αντισυλληπτικό δεν διορθώνει την αιτία και καθυστερεί την προσπάθεια. Αν θέλετε εγκυμοσύνη, ο έλεγχος είναι το σωστό πρώτο βήμα.

Ακανόνιστος κύκλος μετά τα 35: γιατί ο χρόνος μετράει διπλά

Μετά τα 35 συνδυάζονται δύο παράγοντες που καθυστερούν τη σύλληψη. Η ποιότητα των ωαρίων μειώνεται σταδιακά, και ταυτόχρονα ο ακανόνιστος κύκλος σημαίνει λιγότερες ευκαιρίες τον χρόνο. Αν ο κύκλος σας έχει αλλάξει πρόσφατα, ιδίως αν έχει κοντύνει, μην περιμένετε τους έξι μήνες που ισχύουν για γυναίκες με σταθερό κύκλο. Ο έλεγχος του ωοθηκικού αποθέματος δίνει χρήσιμη εικόνα από την αρχή και βοηθά να αποφασίσετε αν έχει νόημα να συνεχίσετε φυσικά ή αν πρέπει να περάσετε σε θεραπεία. Για τους ρεαλιστικούς χρόνους ανά ηλικία, δείτε πόσο καιρό χρειάζεται για να μείνετε έγκυος.

Τι να έχετε μαζί σας στο πρώτο ραντεβού

Ένα καλά προετοιμασμένο ραντεβού γλιτώνει έναν ολόκληρο κύκλο αναμονής. Φέρτε το ημερολόγιο κύκλου των τελευταίων μηνών, παλαιότερες ορμονικές εξετάσεις και υπερηχογραφήματα, τη λίστα με τα φάρμακα και τα συμπληρώματα που παίρνετε και, αν υπάρχει, το σπερμοδιάγραμμα του συντρόφου σας. Σημειώστε πότε άρχισε να αλλάζει ο κύκλος και αν συνέπεσε με αλλαγή βάρους, διακοπή αντισύλληψης ή κάποιο έντονο γεγονός. Με αυτά τα στοιχεία, οι εξετάσεις μπορούν να προγραμματιστούν στις σωστές ημέρες του επόμενου κύκλου.

Για εξατομικευμένη εκτίμηση της περίπτωσής σας, κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Παναγιώτη Πολύζο στο ιατρείο της Αθήνας ή του Βόλου.

Συχνές Ερωτήσεις

Μπορώ να μείνω έγκυος αν έχω ακανόνιστη περίοδο;

Ναι, εφόσον γίνεται ωορρηξία. Μπορεί να χρειαστεί περισσότερος χρόνος, επειδή οι γόνιμες μέρες είναι λιγότερες μέσα στον χρόνο και πιο δύσκολο να εντοπιστούν.

Πότε κάνω τεστ εγκυμοσύνης αν δεν ξέρω πότε περιμένω περίοδο;

Τρεις εβδομάδες μετά την τελευταία επαφή χωρίς προφύλαξη το αποτέλεσμα είναι αξιόπιστο. Αλλιώς, υπολογίστε με βάση τον μεγαλύτερο κύκλο που είχατε τους τελευταίους μήνες.

Ακανόνιστη περίοδος σημαίνει ότι δεν έχω ωορρηξία;

Όχι απαραίτητα. Πολλές γυναίκες έχουν ωορρηξία, απλώς σε απρόβλεπτο χρόνο. Αν γίνεται ή όχι, φαίνεται με μέτρηση προγεστερόνης ή με υπέρηχο.

Ρυθμίζουν τα αντισυλληπτικά τον κύκλο για να συλλάβω μετά;

Τα αντισυλληπτικά δίνουν τακτική αιμορραγία όσο τα παίρνετε, δεν θεραπεύουν την αιτία. Μετά τη διακοπή, ο κύκλος επιστρέφει συνήθως στο προηγούμενο μοτίβο του.

Πότε πρέπει να πάω στον γιατρό;

Αν ο κύκλος σας είναι σταθερά πάνω από 35 ημέρες, αν λείπει η περίοδος για τρεις μήνες ή αν προσπαθείτε να συλλάβετε για έξι μήνες χωρίς αποτέλεσμα.

Είναι αξιόπιστες οι εφαρμογές κύκλου όταν η περίοδος είναι ακανόνιστη;

Ως ημερολόγιο είναι πολύ χρήσιμες. Ως πρόβλεψη των γόνιμων ημερών όχι, γιατί βασίζονται στον μέσο όρο προηγούμενων κύκλων. Συνδυάστε τες με παρατήρηση της τραχηλικής βλέννας ή τεστ ωορρηξίας, και με τακτικές επαφές σε όλο τον κύκλο.

Μπορώ να μείνω έγκυος αν έχω περίοδο κάθε δύο μήνες;

Ναι, αλλά οι ευκαιρίες σύλληψης μέσα στον χρόνο είναι περίπου οι μισές. Με κύκλους τόσο αραιούς δεν χρειάζεται να περιμένετε έναν χρόνο προσπαθειών. Ο έλεγχος και, όπου χρειάζεται, η πρόκληση ωορρηξίας μπορούν να ξεκινήσουν νωρίς.

Βοηθά η ινοσιτόλη να μείνω έγκυος με ακανόνιστο κύκλο;

Η ινοσιτόλη χρησιμοποιείται κυρίως στις πολυκυστικές ωοθήκες. Τα στοιχεία για αύξηση των εγκυμοσυνών είναι ακόμη περιορισμένα. Μπορεί να συνδυαστεί με τον ιατρικό έλεγχο, όχι να τον αντικαταστήσει.

Η ακανόνιστη περίοδος αυξάνει τον κίνδυνο αποβολής;

Ο ακανόνιστος κύκλος από μόνος του όχι. Ορισμένες αιτίες του, όπως η αρρύθμιστη θυρεοειδοπάθεια, η παχυσαρκία και η αντίσταση στην ινσουλίνη, συνδέονται με λίγο αυξημένο κίνδυνο. Η ρύθμισή τους πριν από τη σύλληψη μειώνει τον κίνδυνο.

Γιατί το τεστ εγκυμοσύνης βγαίνει αρνητικό ενώ η περίοδος αργεί;

Με ακανόνιστο κύκλο η ωορρηξία μπορεί να έγινε αργότερα από ό,τι νομίζετε, οπότε η ορμόνη της κύησης δεν έχει ανέβει ακόμη. Επαναλάβετε το τεστ σε μία εβδομάδα. Αν είναι πάλι αρνητικό και η περίοδος δεν έρθει, συζητήστε το με τον γυναικολόγο σας.