Το στρες μπορεί να επηρεάσει σίγουρα τη σύλληψη. Αυτό συμβαίνει γιατί το στρες επηρεάζει τη λειτουργία του υποθαλάμου (του αδένα του εγκεφάλου που ρυθμίζει την όρεξη και τα συναισθήματά σας, καθώς και τις ορμόνες σας).
Είναι σημαντικό να γίνει διάκριση μεταξύ μόνιμου άγχους και άγχους λόγω ενός ξαφνικού γεγονότος. Ξαφνικό στρες όπως ένας θάνατος στην οικογένεια, ένα ατύχημα, ένα διαζύγιο, μπορεί να αλλάξει τον κύκλο σου και να παρέμβει στην ωορρηξία.
Φυσικά, αυτό ποικίλλει από γυναίκα σε γυναίκα. Μερικές γυναίκες διαπιστώνουν ότι ακόμη και ένα ταξίδι στο εξωτερικό μπορεί να καθυστερήσει την ωορρηξία. Άλλες αναφέρουν ότι ένα σοβαρό τραυματικό συμβάν δεν επηρέασε τον κύκλο τους.
Είναι επίσης σημαντικό να θυμόμαστε ότι το άγχος δεν είναι μόνο μια αντίδραση σε κάτι αρνητικό. Νύφες αναφέρουν συχνά παράξενους κύκλους επειδή είναι αγχωμένες σχετικά με την προετοιμασια του γάμου τους.
Τα καλά νέα είναι ότι η καθυστερημένη ωορρηξία απλά επιμηκύνει ολόκληρο τον κύκλο σας. Δεν συντομεύει την ωχρινική φάση – που συνήθως διαρκεί 12 με 16 ημέρες μετά την ωορρηξία. Έτσι, ενώ το άγχος μπορεί να επηρεάσει πότε έχετε ωορρηξία, δεν επηρεάζει τις πιθανότητές μιας επιτυχούς εγκυμοσύνης.
Τι δείχνουν οι μελέτες για το άγχος και τη γονιμότητα
Το καθημερινό άγχος, από τη δουλειά ή από την ίδια την προσπάθεια, δεν έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί υπογονιμότητα. Μεγάλες μελέτες σε γυναίκες που έκαναν εξωσωματική δεν βρήκαν σχέση ανάμεσα στο πόσο αγχωμένες ήταν πριν από τη θεραπεία και στο αν έμειναν έγκυες. Το πολύ έντονο ή παρατεταμένο στρες, αντίθετα, μπορεί να καθυστερήσει ή να αναστείλει την ωορρηξία, όπως συμβαίνει και με την απότομη απώλεια βάρους ή την εξαντλητική άσκηση.
Το άγχος επηρεάζει τη σύλληψη και έμμεσα: λιγότερες επαφές, χειρότερος ύπνος, περισσότερο κάπνισμα και αλκοόλ. Αυτά μετρούν. Δείτε πώς ο τρόπος ζωής επηρεάζει τη γυναικεία γονιμότητα.
«Χαλάρωσε και θα γίνει»: γιατί η συμβουλή δεν βοηθά
Η φράση αυτή φορτώνει στη γυναίκα μια ευθύνη που δεν της αναλογεί. Αν δεν έχετε συλλάβει μετά από έναν χρόνο, η αιτία σχεδόν ποτέ δεν είναι ότι «σκέφτεστε πολύ». Υπάρχει συνήθως ένας ιατρικός λόγος που μπορεί να βρεθεί και να αντιμετωπιστεί. Ο έλεγχος μειώνει και το ίδιο το άγχος, γιατί αντικαθιστά την αβεβαιότητα με ένα πλάνο.
Τι βοηθά πρακτικά
- Επαφές δύο με τρεις φορές την εβδομάδα σε όλο τον κύκλο, αντί για αυστηρό πρόγραμμα με ημερομηνίες.
- Τακτική, μέτρια άσκηση και σταθερό ωράριο ύπνου.
- Συζήτηση με τον σύντροφό σας για το πώς βιώνει ο καθένας την προσπάθεια.
- Όριο στον χρόνο που περνάτε σε φόρουμ και εφαρμογές γονιμότητας.
- Υποστήριξη από ψυχολόγο με εμπειρία στην υπογονιμότητα, όταν η στενοχώρια επηρεάζει την καθημερινότητα.
Αν βρίσκεστε ήδη σε θεραπεία, διαβάστε πώς να μειώσετε το άγχος για την εξωσωματική.
Πότε να ζητήσετε έλεγχο
Μετά από 12 μήνες προσπαθειών, ή 6 αν είστε άνω των 35 ετών, και νωρίτερα αν η περίοδός σας είναι ακανόνιστη. Περισσότερα στη σελίδα για την υπογονιμότητα.
Πώς το στρες επηρεάζει την ωορρηξία: ο άξονας εγκεφάλου και ωοθηκών
Η ωορρηξία δεν ξεκινά στις ωοθήκες. Ξεκινά στον εγκέφαλο. Ο υποθάλαμος απελευθερώνει την ορμόνη GnRH σε σύντομους παλμούς, με σταθερό ρυθμό. Αυτοί οι παλμοί δίνουν σήμα στην υπόφυση να παράγει FSH και LH, τις δύο ορμόνες που ωριμάζουν το ωοθυλάκιο και προκαλούν τη ρήξη του.
Όταν ο οργανισμός αντιλαμβάνεται απειλή, ενεργοποιείται ένα παράλληλο σύστημα: ο άξονας του στρες, με την ορμόνη CRH και την κορτιζόλη. Αυτές οι ορμόνες μπορούν να φρενάρουν τους παλμούς της GnRH. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από την ένταση και τη διάρκεια του στρες:
- Σύντομο, έντονο στρες: η κορυφή της LH μπορεί να μετατεθεί, οπότε η ωορρηξία γίνεται αργότερα και ο κύκλος μακραίνει.
- Παρατεταμένο στρες μαζί με λίγο φαγητό ή πολλή άσκηση: μπορεί να εμφανιστεί λειτουργική υποθαλαμική αμηνόρροια. Η περίοδος σταματά για μήνες, επειδή ο εγκέφαλος βάζει την αναπαραγωγή σε αναμονή.
- Καθημερινή πίεση χωρίς αλλαγές στον κύκλο: στις περισσότερες γυναίκες δεν επηρεάζει μετρήσιμα την ωορρηξία.
Ο πιο αξιόπιστος δείκτης είναι λοιπόν ο ίδιος ο κύκλος σας. Αν παραμένει σταθερός, το άγχος σας πιθανότατα δεν εμποδίζει την ωορρηξία. Αν αρχίσει να αργεί ή να χάνεται, αυτό είναι πληροφορία που πρέπει να δει γιατρός. Δείτε πότε μια καθυστέρηση περιόδου χρειάζεται διερεύνηση.
Το άγχος της ίδιας της προσπάθειας για εγκυμοσύνη
Πολλά ζευγάρια ξεκινούν χαλαρά. Μετά από λίγους μήνες χωρίς θετικό τεστ, η προσπάθεια αλλάζει χαρακτήρα. Η επαφή γίνεται υποχρέωση στις γόνιμες μέρες, κάθε καθυστέρηση φέρνει ελπίδα, κάθε περίοδος φέρνει απογοήτευση. Αυτός ο μηνιαίος κύκλος ελπίδας και απογοήτευσης κουράζει, και μάλιστα σωρευτικά.
Οι δύο εβδομάδες της αναμονής
Το διάστημα από την ωορρηξία μέχρι την αναμενόμενη περίοδο είναι για πολλές γυναίκες το πιο δύσκολο κομμάτι. Τα προεμμηνορροϊκά συμπτώματα μοιάζουν πολύ με τα πρώιμα σημάδια εγκυμοσύνης, γιατί και τα δύο οφείλονται στην προγεστερόνη. Τα πολύ πρόωρα τεστ συχνά βγαίνουν αρνητικά ακόμη κι όταν υπάρχει σύλληψη, και προσθέτουν απογοήτευση χωρίς λόγο. Ένας απλός κανόνας: τεστ την ημέρα που περιμένετε την περίοδο ή αργότερα.
Όταν η σεξουαλική ζωή γίνεται πρόγραμμα
Η πίεση του ημερολογίου επηρεάζει και τους άνδρες. Δυσκολία στη στύση ή στην εκσπερμάτιση ακριβώς τις γόνιμες μέρες είναι συχνή και συνήθως παροδική. Οι επαφές κάθε δύο με τρεις μέρες σε όλο τον κύκλο καλύπτουν το γόνιμο παράθυρο χωρίς συναγερμούς. Αν θέλετε να εστιάσετε, οι γόνιμες μέρες είναι οι πέντε ημέρες πριν από την ωορρηξία και η ίδια η ημέρα της.
Μύθοι και πραγματικότητα για το άγχος και τη σύλληψη
- Μύθος: «Υιοθέτησαν ένα παιδί και μετά έμειναν έγκυοι, άρα έφταιγε το άγχος.» Πραγματικότητα: τις ιστορίες αυτές τις θυμόμαστε επειδή είναι εντυπωσιακές. Οι μελέτες δεν δείχνουν ότι η υιοθεσία αυξάνει τις πιθανότητες αυθόρμητης σύλληψης. Ένα ποσοστό ζευγαριών με ανεξήγητη υπογονιμότητα συλλαμβάνει φυσικά με τον χρόνο, ό,τι κι αν κάνει.
- Μύθος: «Αν πάμε διακοπές, θα γίνει.» Πραγματικότητα: οι διακοπές βοηθούν όταν φέρνουν περισσότερες επαφές και καλύτερο ύπνο. Δεν διορθώνουν σάλπιγγες, ωορρηξία ή σπέρμα.
- Μύθος: «Το άγχος μου ευθύνεται για την αποβολή.» Πραγματικότητα: οι περισσότερες αποβολές του πρώτου τριμήνου οφείλονται σε χρωμοσωμικά λάθη του εμβρύου, που δεν σχετίζονται με τη διάθεση της μητέρας.
- Μύθος: «Πρέπει να είμαι εντελώς ήρεμη για να συλλάβω.» Πραγματικότητα: γυναίκες συλλαμβάνουν σε πένθη, σε κρίσεις, σε δύσκολες εποχές. Το άγχος δεν λειτουργεί σαν αντισυλληπτικό.
Τεχνικές διαχείρισης του στρες με επιστημονική βάση
Καμία μέθοδος χαλάρωσης δεν εγγυάται εγκυμοσύνη. Υπάρχουν όμως παρεμβάσεις που βελτιώνουν αποδεδειγμένα την ψυχική ευεξία στη διάρκεια της προσπάθειας, και αυτό από μόνο του έχει αξία.
Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία
Σας βοηθά να αναγνωρίσετε σκέψεις όπως «δεν θα γίνει ποτέ» ή «φταίω εγώ» και να τις αντικαταστήσετε με πιο ρεαλιστικές. Προγράμματα σώματος και νου ειδικά για την υπογονιμότητα, που συνδυάζουν ενημέρωση με τεχνικές χαλάρωσης, έχουν δείξει μείωση του άγχους και των καταθλιπτικών συμπτωμάτων.
Ενσυνειδητότητα και αναπνοές
Δέκα λεπτά την ημέρα αρκούν για να δείτε διαφορά στον ύπνο και στην ένταση. Μια εφαρμογή καθοδηγούμενης αναπνοής ή μια απλή άσκηση με αργή εισπνοή και ακόμη πιο αργή εκπνοή είναι καλή αρχή.
Γιόγκα, βελονισμός, μασάζ
Μπορεί να σας κάνουν να νιώθετε καλύτερα, και αυτό είναι θεμιτός λόγος να τα επιλέξετε. Τα δεδομένα για άμεση αύξηση των ποσοστών εγκυμοσύνης είναι αδύναμα ή αντικρουόμενα. Αποφύγετε τη γιόγκα σε θερμαινόμενη αίθουσα και τα πολύ ζεστά λουτρά τις δύο εβδομάδες μετά την ωορρηξία.
Σωματική άσκηση
Περπάτημα, κολύμβηση ή ποδήλατο, περίπου 150 λεπτά την εβδομάδα, μειώνουν το στρες και βοηθούν στο βάρος. Η εξαντλητική προπόνηση με περιορισμένο φαγητό, αντίθετα, είναι από τις συχνότερες αιτίες υποθαλαμικής αμηνόρροιας σε νέες γυναίκες.
Ύπνος, βάρδιες και ωράριο εργασίας
Ο χρόνιος κακός ύπνος και η νυχτερινή εργασία με εναλλασσόμενες βάρδιες έχουν συσχετιστεί σε μελέτες με ακανόνιστους κύκλους. Ο μηχανισμός πιθανότατα αφορά τη διαταραχή του βιολογικού ρολογιού και της μελατονίνης, που αλληλεπιδρούν με τις αναπαραγωγικές ορμόνες. Αν δουλεύετε βάρδιες:
- κρατήστε σταθερή ώρα ύπνου και τις ημέρες ρεπό, όσο γίνεται,
- κοιμηθείτε σε σκοτεινό, δροσερό δωμάτιο μετά τη νυχτερινή βάρδια,
- καταγράψτε τον κύκλο σας για τρεις μήνες, ώστε να δείξετε στον γιατρό αν έχει γίνει ακανόνιστος.
Ο σύντροφος: άγχος, σπέρμα και κοινή ευθύνη
Η δυσκολία σύλληψης αφορά το ζευγάρι. Σε περίπου τα μισά ζευγάρια που δυσκολεύονται υπάρχει και ανδρικός παράγοντας, μόνος ή σε συνδυασμό. Ο άνδρας συχνά βιώνει το άγχος σιωπηλά, με περισσότερη δουλειά ή απόσυρση. Το σπερμοδιάγραμμα είναι απλή εξέταση και δίνει απαντήσεις νωρίς. Αν υπάρχουν ευρήματα, η σελίδα για την ανδρική υπογονιμότητα εξηγεί τα επόμενα βήματα.
Βοηθούν μικρές συμφωνίες: ποιος θα απαντά στις ερωτήσεις της οικογένειας, πόσο συχνά συζητάτε για την προσπάθεια, ποιες βραδιές μένουν χωρίς κουβέντα για γονιμότητα. Ακούγεται απλό. Στην πράξη, προστατεύει τη σχέση.
Πότε το άγχος για την εγκυμοσύνη χρειάζεται επαγγελματική βοήθεια
Η στενοχώρια είναι φυσιολογική αντίδραση. Ζητήστε βοήθεια από ψυχολόγο ή ψυχίατρο αν για περισσότερες από δύο εβδομάδες:
- νιώθετε θλίψη ή κενό τις περισσότερες μέρες,
- έχετε χάσει το ενδιαφέρον για πράγματα που σας ευχαριστούσαν,
- αποφεύγετε φίλους με εγκυμοσύνες ή μωρά σε σημείο που απομονώνεστε,
- ο ύπνος ή η όρεξή σας έχουν αλλάξει έντονα,
- κάνετε σκέψεις ότι η ζωή δεν αξίζει.
Αν χρειάζεστε φαρμακευτική αγωγή, αρκετά αντικαταθλιπτικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και κατά την προσπάθεια σύλληψης, με επιλογή του κατάλληλου σκευάσματος από τον γιατρό. Μη σταματάτε ποτέ φάρμακα μόνες σας.
Ένα πρακτικό πλάνο τριών μηνών για λιγότερη πίεση
Το άγχος μεγαλώνει όταν νιώθετε ότι δεν ελέγχετε τίποτα. Ένα απλό πλάνο δίνει δομή χωρίς να μετατρέπει τη ζωή σας σε πρόγραμμα γονιμότητας.
Μήνας 1: καταγραφή χωρίς κρίση
- Σημειώστε πρώτη μέρα περιόδου, διάρκεια κύκλου και ό,τι ασυνήθιστο παρατηρείτε.
- Ξεκινήστε φυλλικό οξύ, αν δεν το έχετε κάνει ήδη.
- Κλείστε ένα προγραμματισμένο ραντεβού προετοιμασίας για εγκυμοσύνη, με τεστ Παπ αν οφείλεται και βασικές αιματολογικές εξετάσεις.
Μήνας 2: ρουτίνα που σας στηρίζει
- Σταθερή ώρα ύπνου, τουλάχιστον επτά ώρες.
- Τρεις φορές την εβδομάδα κίνηση που σας αρέσει.
- Μία δραστηριότητα την εβδομάδα που δεν έχει καμία σχέση με την προσπάθεια για παιδί.
Μήνας 3: επανεκτίμηση
- Είναι ο κύκλος σας σταθερός; Αν όχι, συζητήστε το με τον γιατρό σας χωρίς να περιμένετε τον χρόνο.
- Πώς νιώθετε; Αν η πίεση μεγαλώνει, μια συνεδρία με ψυχολόγο είναι πρόληψη, όχι αποτυχία.
- Αν είστε άνω των 35, έχετε ήδη διανύσει τον μισό χρόνο πριν από τον έλεγχο. Οργανώστε τον από τώρα.
Ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε στο ραντεβού
Η αβεβαιότητα τροφοδοτεί το άγχος. Πηγαίνετε στο ραντεβού με γραμμένες ερωτήσεις, ώστε να μη φύγετε με απορίες:
- Ο κύκλος μου δείχνει ότι έχω ωορρηξία κάθε μήνα;
- Ποιες εξετάσεις χρειαζόμαστε εγώ και ο σύντροφός μου, και με ποια σειρά;
- Πόσο χρόνο έχει νόημα να προσπαθήσουμε φυσικά με βάση την ηλικία μας;
- Παίρνω φάρμακα ή συμπληρώματα που πρέπει να αλλάξουν;
- Αν χρειαστεί θεραπεία, ποιο θα ήταν το πρώτο βήμα;
Ένα συγκεκριμένο πλάνο, ακόμη κι αν περιλαμβάνει εξετάσεις, συνήθως ανακουφίζει περισσότερο από την αναμονή χωρίς απαντήσεις.
Όταν η προσπάθεια περνά σε ιατρική υποβοήθηση
Η μετάβαση από τη φυσική προσπάθεια σε θεραπεία, όπως σπερματέγχυση ή εξωσωματική γονιμοποίηση, φέρνει νέες πηγές άγχους: ενέσεις, συχνά ραντεβού, κόστος, αναμονή αποτελεσμάτων. Η καλύτερη προστασία είναι η καλή ενημέρωση από την αρχή. Ζητήστε γραπτό πρόγραμμα της θεραπείας, ρωτήστε τι ακριβώς θα γίνει σε κάθε στάδιο και ποιον καλείτε αν κάτι σας ανησυχήσει εκτός ωραρίου. Οι διεθνείς οδηγίες προτείνουν να προσφέρεται ψυχολογική υποστήριξη σε κάθε ζευγάρι που ξεκινά θεραπεία γονιμότητας, όχι μόνο σε όσα δυσκολεύονται ήδη. Πολλά ζευγάρια διακόπτουν τις προσπάθειες λόγω ψυχικής κόπωσης πριν εξαντλήσουν τις ιατρικές τους επιλογές, και αυτό μπορεί συχνά να προληφθεί.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί το άγχος να καθυστερήσει την περίοδο;
Ναι. Το έντονο στρες μπορεί να καθυστερήσει την ωορρηξία, και επομένως και την περίοδο, κατά ημέρες ή και εβδομάδες.
Το άγχος προκαλεί αποβολή;
Όχι. Το καθημερινό άγχος δεν προκαλεί αποβολή. Οι περισσότερες αποβολές του πρώτου τριμήνου οφείλονται σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες του εμβρύου.
Επηρεάζει το άγχος την επιτυχία της εξωσωματικής;
Οι διαθέσιμες μελέτες δεν δείχνουν ότι το άγχος πριν ή κατά τη θεραπεία μειώνει τις πιθανότητες εγκυμοσύνης. Μπορεί όμως να δυσκολέψει τη συνέχιση της προσπάθειας, γι’ αυτό η ψυχολογική υποστήριξη έχει αξία.
Επηρεάζει το άγχος το σπέρμα;
Το χρόνιο, έντονο στρες έχει συσχετιστεί με χαμηλότερη συγκέντρωση και κινητικότητα σπερματοζωαρίων, αν και η επίδραση είναι συνήθως μικρή.
Μπορεί το άγχος να σταματήσει εντελώς την περίοδο;
Ναι, όταν είναι έντονο και παρατεταμένο, ειδικά σε συνδυασμό με απώλεια βάρους ή εντατική άσκηση. Η κατάσταση λέγεται λειτουργική υποθαλαμική αμηνόρροια. Αν δεν έχετε περίοδο για τρεις μήνες και το τεστ εγκυμοσύνης είναι αρνητικό, χρειάζεται γυναικολογικός και ορμονικός έλεγχος.
Βοηθά ο βελονισμός να μείνω έγκυος;
Οι μελέτες δίνουν αντικρουόμενα αποτελέσματα και δεν έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει τις γεννήσεις. Αν σας χαλαρώνει, μπορείτε να τον κάνετε με πιστοποιημένο θεραπευτή, χωρίς να καθυστερείτε τον ιατρικό έλεγχο.
Επηρεάζει το άγχος το τεστ ωορρηξίας;
Το ίδιο το τεστ δεν αλλοιώνεται. Το στρες όμως μπορεί να μεταθέσει την κορυφή της LH, οπότε το θετικό αποτέλεσμα έρχεται αργότερα από ό,τι περιμένατε. Συνεχίστε τα τεστ μέχρι να γίνει θετικό, αντί να σταματήσετε στη συνηθισμένη ημέρα.
Πρέπει να κάνουμε διάλειμμα από την προσπάθεια όταν είμαστε πολύ πιεσμένοι;
Ένα διάλειμμα ενός ή δύο κύκλων δεν βλάπτει μια νεότερη γυναίκα και συχνά ανακουφίζει το ζευγάρι. Αν είστε άνω των 35 ή έχετε ήδη ξεκινήσει θεραπεία, συζητήστε τη χρονική στιγμή με τον γιατρό σας, γιατί ο χρόνος μετράει.
Μπορεί το άγχος να επηρεάσει την εμφύτευση;
Δεν υπάρχουν καλά δεδομένα ότι το καθημερινό άγχος εμποδίζει την εμφύτευση του εμβρύου. Οι συχνότερες αιτίες αποτυχίας εμφύτευσης αφορούν την ποιότητα του εμβρύου, την ηλικία των ωαρίων και σπανιότερα παθήσεις της μήτρας.