Πολλές γυναίκες φοβούνται την διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Αυτό μπορεί να προκύπτει, γιατί έχουν ακούσει ότι τα μωρά της εξωσωματικής δεν είναι φυσιολογικά, ότι οι ορμόνες που θα πάρουν θα τους προσθέσουν βάρος, ή ότι υπάρχει η περίπτωση να προκαλέσει νωρίτερα εμμηνόπαυση, ακόμα και καρκίνο στις ωοθήκες. Επίσης, μπορεί να έχουν ακούσει αρκετές τρομακτικές ιστορίες από φίλες τους που έχουν κάνει εξωσωματική, όπως το πόσο επίπονες μπορεί να είναι οι ενέσεις, ό,τι μπορεί να επηρεάσει τη συχνή αλλαγή της διάθεσης, να περιορίσει τη σωματική δραστηριότητα και να χρειαστεί ακινησία στο κρεβάτι, ακόμα και να αυξήσει μελλοντικά τον κίνδυνο των αποβολών.
Υπάρχουν πολλοί μύθοι και παρανοήσεις, που αυξάνουν την αγωνία, εξαιτίας του φόβου για το άγνωστο. Η μεγαλύτερη ανησυχία είναι ότι μπορεί να ξοδέψουν άπειρο χρόνο, χρήματα και ενέργεια και στο τέλος να μην έχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα, να αποκτήσουν ένα μωρό.
Πολλές γυναίκες καταπνίγουν τις ανησυχίες τους, γιατί τους έχουν πει ότι πρέπει να σκέφτονται μόνο θετικά. Αυτό μπορεί να κάνει χειρότερη τη κατάσταση, αφού δεν μπορούν να συζητήσουν με κανέναν αυτό που αισθάνονται. Η εξωσωματική φαίνεται μια τεχνητή διαδικασία, πολλοί ασθενείς πιστεύουν ό,τι παραποιούμε τα ωάρια και το σπέρμα στο εργαστήριο και αυτό είναι κάτι που πηγαίνει ενάντια στη φύση. Ανησυχούν ότι αν γονιμοποιήσουμε το ωάριο με ένα αδύναμο σπέρμα, το μωρό που μπορεί να προκύψει δεν θα είναι φυσιολογικό.
Πολλές φορές δεν εμπιστεύονται τους γιατρούς και όταν τους λένε ότι δεν θα υπάρξουν προβλήματα, θεωρούν ότι τους παρέχουν ψευδείς διαβεβαιώσεις και ότι προσπαθούν να τους προσφέρουν ως λύση την εξωσωματική γονιμοποίηση, επειδή είναι πιο προσοδοφόρα ως διαδικασία.
Σε τελική ανάλυση, ο μόνος τρόπος να ξεπεραστεί όλο αυτό το άγχος και ο φόβος για το άγνωστο, είναι η σωστή πληροφόρηση. Θα πρέπει όσοι ενδιαφέρονται για την μέθοδο της εξωσωματικής γονιμοποίησης, να ενημερώνονται από αξιόπιστες πηγές, έτσι ώστε να κατανοήσουν ποια είναι η αλήθεια και να διαχωρίσουν τους μύθους που είναι τόσο πολύ διαδεδομένοι.
Να μην παρασύρονται από διάφορες ιστορίες, γιατί μπορεί να καταλήξουν να στερηθούν την μεγάλη εμπειρία της εγκυμοσύνης και να το μετανιώσουν στην πορεία όταν μεγαλώσουν και δεν θα μπορούν να γυρίσουν πίσω τον χρόνο.
Μύθοι και αλήθειες για την εξωσωματική
- «Τα παιδιά της εξωσωματικής δεν είναι φυσιολογικά». Εκατομμύρια παιδιά έχουν γεννηθεί με τη μέθοδο από το 1978. Οι μεγάλες μελέτες παρακολούθησης δείχνουν ανάπτυξη και υγεία συγκρίσιμη με των υπόλοιπων παιδιών. Η μικρή αύξηση ορισμένων κινδύνων συνδέεται κυρίως με τις πολύδυμες κυήσεις και με την ίδια την υπογονιμότητα των γονέων. Διαβάστε περισσότερα στο άρθρο Παιδιά και εξωσωματική.
- «Οι ορμόνες παχαίνουν». Το φούσκωμα και η κατακράτηση υγρών κατά τη διέγερση είναι παροδικά και υποχωρούν μετά τον κύκλο.
- «Η διέγερση φέρνει πρόωρη εμμηνόπαυση». Όχι. Τα φάρμακα αξιοποιούν ωοθυλάκια που ο οργανισμός θα έχανε ούτως ή άλλως εκείνον τον μήνα. Το ωοθηκικό απόθεμα δεν εξαντλείται νωρίτερα.
- «Προκαλεί καρκίνο ωοθηκών». Οι διαθέσιμες μελέτες δεν έχουν δείξει αιτιολογική σχέση ανάμεσα στα φάρμακα της εξωσωματικής και τον καρκίνο.
- «Μετά την εμβρυομεταφορά χρειάζεται ακινησία». Η κατάκλιση δεν αυξάνει τις πιθανότητες. Μετά την εμβρυομεταφορά επιστρέφετε σε ήπια καθημερινότητα.
Πρακτικοί τρόποι να μειώσετε το άγχος
- Μάθετε τα στάδια. Διέγερση, ωοληψία, γονιμοποίηση, εμβρυομεταφορά, αναμονή. Όταν ξέρετε τι ακολουθεί, το άγνωστο μικραίνει.
- Γράψτε τις ερωτήσεις σας. Φέρτε τες στο ραντεβού. Καμία απορία δεν είναι υπερβολική.
- Περιορίστε τα φόρουμ. Οι ιστορίες άλλων δεν είναι το δικό σας ιστορικό.
- Κινηθείτε. Περπάτημα, γιόγκα ή κολύμπι ρίχνουν την ένταση και βοηθούν τον ύπνο.
- Μιλήστε με τον σύντροφό σας. Ο καθένας βιώνει την πίεση διαφορετικά. Δείτε και το άρθρο Ζευγάρι και γονιμότητα.
- Ζητήστε υποστήριξη. Ένας ψυχολόγος με εμπειρία στην υπογονιμότητα βοηθά ουσιαστικά, ιδίως μετά από αποτυχημένη προσπάθεια.
- Οργανώστε τις ημέρες της αναμονής. Δουλειά, έξοδοι, μικρά σχέδια. Το άδειο πρόγραμμα τρέφει την ανησυχία. Τα συμπτώματα μετά την εμβρυομεταφορά δεν προβλέπουν το αποτέλεσμα.
Μειώνει το άγχος τις πιθανότητες επιτυχίας;
Είναι η ερώτηση που ακούμε συχνότερα. Τα δεδομένα είναι καθησυχαστικά: δεν υπάρχει πειστική απόδειξη ότι το άγχος μειώνει τα ποσοστά εγκυμοσύνης στην εξωσωματική. Μην κατηγορείτε λοιπόν τον εαυτό σας επειδή αγχώνεστε. Το άγχος όμως επηρεάζει την ποιότητα ζωής σας και είναι ο συχνότερος λόγος που ζευγάρια εγκαταλείπουν τη θεραπεία πριν εξαντλήσουν τις πιθανότητές τους. Γι’ αυτό αξίζει να το φροντίσετε. Περισσότερα στο άρθρο για το άγχος και τη σύλληψη.
Μια πηγή άγχους είναι οι αντικρουόμενες συμβουλές. Τι πραγματικά απαγορεύεται μετά την εμβρυομεταφορά θα το βρείτε συγκεντρωμένο στον σχετικό οδηγό.
Πώς αλλάζει το άγχος σε κάθε φάση της εξωσωματικής
Το άγχος της εξωσωματικής δεν είναι ένα σταθερό συναίσθημα. Ανεβαίνει και πέφτει, ανάλογα με το στάδιο της θεραπείας. Αν ξέρετε τι να περιμένετε, μπορείτε να προετοιμαστείτε για τις πιο απαιτητικές στιγμές.
Πριν ξεκινήσει ο κύκλος
Οι εξετάσεις, οι αποφάσεις και η οικονομική οργάνωση φέρνουν συχνά την αίσθηση ότι όλα κρίνονται τώρα. Βοηθά να έχετε γραπτό πλάνο: ημερομηνίες, φάρμακα, ποιος σας ενημερώνει για τι.
Κατά τη διέγερση
Οι καθημερινές ενέσεις και οι ορμονικές μεταβολές μπορεί να σας κάνουν πιο ευάλωτες συναισθηματικά. Κλάμα για ασήμαντη αφορμή ή ευερεθιστότητα είναι συχνά και περνούν. Η αγωνία συγκεντρώνεται συνήθως στον αριθμό των ωοθυλακίων σε κάθε υπέρηχο.
Ωοληψία και ενημερώσεις από το εργαστήριο
Πολλά ζευγάρια περιγράφουν τις ημέρες μετά την ωοληψία ως αντίστροφη μέτρηση με αριθμούς: πόσα ωάρια, πόσα ώριμα, πόσα γονιμοποιήθηκαν. Θυμηθείτε ότι η μείωση από στάδιο σε στάδιο είναι αναμενόμενη και δεν σημαίνει αποτυχία.
Η αναμονή μετά τη μεταφορά
Για τις περισσότερες είναι η πιο δύσκολη φάση, επειδή δεν υπάρχει πια κάτι ενεργό να κάνετε. Εδώ η οργάνωση του χρόνου και η στήριξη από το περιβάλλον έχουν τη μεγαλύτερη αξία.
Τεχνικές χαλάρωσης που μπορείτε να εφαρμόσετε από σήμερα
Οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ανθρώπινης Αναπαραγωγής (ESHRE) για την ψυχοκοινωνική φροντίδα στην υπογονιμότητα αναγνωρίζουν ότι παρεμβάσεις όπως η γνωσιακή συμπεριφορική προσέγγιση και οι τεχνικές νου και σώματος μπορούν να μειώσουν τη συναισθηματική επιβάρυνση. Μερικές απλές πρακτικές:
- Αργή διαφραγματική αναπνοή: εισπνοή από τη μύτη για 4 δευτερόλεπτα, εκπνοή από το στόμα για 6. Πέντε λεπτά, δύο φορές την ημέρα, ή κάθε φορά που νιώθετε πίεση πριν από έναν υπέρηχο.
- Προοδευτική μυϊκή χαλάρωση: σφίγγετε και χαλαρώνετε διαδοχικά ομάδες μυών, από τα πόδια ως το πρόσωπο. Βοηθά ιδιαίτερα στην αϋπνία.
- Ώρα ανησυχίας: ορίστε 15 λεπτά την ημέρα για να γράψετε ό,τι σας απασχολεί. Όταν η σκέψη επιστρέφει εκτός αυτού του χρόνου, την αναβάλλετε για αργότερα. Ακούγεται απλό, αλλά περιορίζει τον αδιάκοπο κύκλο σκέψεων.
- Ημερολόγιο θεραπείας: καταγράψτε φάρμακα, ώρες και ερωτήσεις. Η αίσθηση ελέγχου μειώνει τον φόβο ότι κάτι θα ξεχάσετε.
- Καθοδηγούμενος διαλογισμός: δέκα λεπτά πριν από τον ύπνο αρκούν για να ξεκινήσετε.
Δεν χρειάζεται να τα κάνετε όλα. Διαλέξτε ένα ή δύο και επαναλάβετέ τα καθημερινά για τουλάχιστον δύο εβδομάδες πριν κρίνετε αν σας βοηθούν.
Ο φόβος των ενέσεων και πώς ξεπερνιέται
Για πολλές γυναίκες το πρώτο εμπόδιο είναι πρακτικό: δεν μπορούν να φανταστούν τον εαυτό τους να κάνει ένεση. Ο φόβος αυτός είναι πολύ συχνός και αντιμετωπίζεται.
- Ζητήστε από τη μαία ή τη νοσηλεύτρια να σας δείξει την πρώτη ένεση και κάντε τη δεύτερη μπροστά της.
- Τα περισσότερα σκευάσματα κυκλοφορούν σε έτοιμες πένες με πολύ λεπτή βελόνα.
- Λίγος πάγος στο σημείο για ένα λεπτό μειώνει την αίσθηση του τσιμπήματος.
- Ο σύντροφος μπορεί να αναλάβει τις ενέσεις, κάτι που συχνά τον βοηθά να νιώθει ότι συμμετέχει ενεργά.
Αν ο φόβος παραμένει έντονος, συζητήστε με τον γιατρό πρωτόκολλα με λιγότερες ενέσεις. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις η mini IVF χρησιμοποιεί κυρίως δισκία και λίγες μόνο ενέσεις.
Το άγχος του συντρόφου: η θεραπεία αφορά δύο ανθρώπους
Η προσοχή εστιάζει σχεδόν πάντα στη γυναίκα, που κάνει τις ενέσεις και τις εξετάσεις. Ο σύντροφος συχνά νιώθει αβοήθητος ή ενοχές, αν το πρόβλημα αφορά το σπέρμα. Η πίεση της λήψης δείγματος την ημέρα της ωοληψίας είναι επίσης πραγματική και σπάνια συζητιέται.
- Μιλήστε ανοιχτά για το πώς νιώθει ο καθένας, χωρίς να συγκρίνετε ποιος υποφέρει περισσότερο.
- Αν υπάρχει ανησυχία για το δείγμα, ζητήστε εκ των προτέρων να καταψυχθεί ένα εφεδρικό.
- Όταν υπάρχει ανδρικός παράγοντας, η σωστή ενημέρωση για την ανδρική υπογονιμότητα μειώνει τις ενοχές και δείχνει ότι τα περισσότερα προβλήματα έχουν λύση.
- Μοιραστείτε τις ευθύνες: ο ένας τα φάρμακα, ο άλλος τα ραντεβού και την επικοινωνία με την κλινική.
Δουλειά, ραντεβού και καθημερινότητα χωρίς πανικό
Μεγάλο μέρος του άγχους δεν είναι ιατρικό αλλά οργανωτικό. Πώς θα λείψω από τη δουλειά; Τι θα πω; Τι γίνεται αν μετακινηθεί η ωοληψία;
- Οι υπέρηχοι παρακολούθησης γίνονται συνήθως νωρίς το πρωί και διαρκούν λίγο. Ρωτήστε αν μπορούν να προγραμματιστούν πριν από το ωράριό σας.
- Η ακριβής ημερομηνία της ωοληψίας γνωστοποιείται μία με δύο ημέρες πριν. Αφήστε ευελιξία σε εκείνη την εβδομάδα.
- Δεν είστε υποχρεωμένες να εξηγήσετε λεπτομέρειες στον εργοδότη. Μια γενική αναφορά σε ιατρικές εξετάσεις είναι αρκετή.
- Ενημερωθείτε από το τμήμα προσωπικού ή τον λογιστή σας για τις άδειες που προβλέπονται για ιατρικούς λόγους.
Όταν ένας κύκλος δεν πετύχει
Ένα αρνητικό αποτέλεσμα πονάει, ακόμη και όταν το περιμένατε. Η θλίψη, ο θυμός ή η αίσθηση κενού είναι φυσιολογικές αντιδράσεις σε μια πραγματική απώλεια. Δώστε στον εαυτό σας χρόνο πριν αποφασίσετε για την επόμενη προσπάθεια.
Το ραντεβού επανεκτίμησης με τον γιατρό έχει μεγάλη αξία. Εκεί συζητάτε τι έδειξε ο κύκλος, τι μπορεί να αλλάξει και ποιες είναι οι ρεαλιστικές πιθανότητες στη συνέχεια. Πολλά ζευγάρια νιώθουν ανακούφιση όταν φεύγουν με ένα συγκεκριμένο πλάνο, ακόμη και αν αυτό περιλαμβάνει ένα διάλειμμα.
Ένα διάλειμμα ενός ή δύο μηνών δεν μειώνει τις πιθανότητες στις περισσότερες περιπτώσεις και μπορεί να δώσει την ψυχική ενέργεια που χρειάζεται για να συνεχίσετε. Αν όμως ο χρόνος πιέζει λόγω ηλικίας, ζητήστε από τον γιατρό να σας πει καθαρά πόσο περιθώριο υπάρχει.
Πώς μπορούν να σας στηρίξουν φίλοι και οικογένεια
Οι δικοί σας άνθρωποι συνήθως θέλουν να βοηθήσουν, αλλά δεν ξέρουν πώς. Κάποιες φορές τα λόγια τους, χωρίς να το θέλουν, αυξάνουν την πίεση. Φράσεις όπως «χαλάρωσε και θα έρθει» ή «σκέψου θετικά» ακούγονται καλοπροαίρετες, όμως αφήνουν την αίσθηση ότι φταίτε εσείς.
Βοηθά να τους πείτε συγκεκριμένα τι χρειάζεστε:
- Να ρωτούν «πώς είσαι;» αντί για «έχουμε νέα;».
- Να σέβονται την επιλογή σας να μη μοιράζεστε ημερομηνίες και αποτελέσματα.
- Να προσφέρουν πρακτική βοήθεια, όπως ένα μαγειρεμένο φαγητό ή μια μεταφορά την ημέρα της ωοληψίας.
- Να μη συγκρίνουν την περίπτωσή σας με ιστορίες άλλων ζευγαριών.
Όρια και στα κοινωνικά δίκτυα
Οι ανακοινώσεις εγκυμοσύνης και οι φωτογραφίες μωρών μπορεί να πονούν ιδιαίτερα στη διάρκεια της θεραπείας. Δεν είναι αγένεια να κάνετε σίγαση σε λογαριασμούς ή να απέχετε για λίγο από τα δίκτυα. Είναι ένας απλός τρόπος να προστατέψετε την ψυχική σας ισορροπία στις ημέρες που είστε πιο ευάλωτες.
Αν νιώθετε ότι δεν έχετε κανέναν να μιλήσετε, οι ομάδες υποστήριξης ζευγαριών με υπογονιμότητα, δια ζώσης ή διαδικτυακές, προσφέρουν κάτι πολύτιμο: ανθρώπους που καταλαβαίνουν χωρίς να χρειάζεται να εξηγήσετε.
Για εξατομικευμένη εκτίμηση της περίπτωσής σας, κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Παναγιώτη Πολύζο στο ιατρείο της Αθήνας ή του Βόλου.
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι φυσιολογικό να φοβάμαι την εξωσωματική;
Απολύτως. Πρόκειται για διαδικασία με ιατρικό, συναισθηματικό και οικονομικό βάρος. Ο φόβος μειώνεται όταν γνωρίζετε τα βήματα και έχετε γιατρό που απαντά στις ερωτήσεις σας.
Πονάνε οι ενέσεις και η ωοληψία;
Οι ενέσεις γίνονται υποδόρια με πολύ λεπτή βελόνα και οι περισσότερες γυναίκες τις ανέχονται καλά. Η ωοληψία γίνεται με μέθη, άρα δεν πονάτε. Ήπιες κράμπες μετά είναι συνηθισμένες.
Χρειάζεται να σταματήσω τη δουλειά κατά τη θεραπεία;
Συνήθως όχι. Χρειάζονται μόνο σύντομες επισκέψεις για υπερήχους και μία ημέρα άδεια για την ωοληψία. Πολλές γυναίκες προτιμούν να δουλεύουν, γιατί τις απασχολεί δημιουργικά.
Πώς αντέχονται οι δύο εβδομάδες αναμονής;
Με πρόγραμμα, ήπια δραστηριότητα και αποφυγή πρόωρων τεστ. Τα συμπτώματα ή η απουσία τους δεν είναι αξιόπιστος δείκτης, επειδή οφείλονται κυρίως στην προγεστερόνη που λαμβάνετε.
Πότε χρειάζεται ψυχολόγος;
Όταν το άγχος δυσκολεύει τον ύπνο, τη δουλειά ή τη σχέση σας, όταν νιώθετε επίμονη θλίψη ή μετά από αποτυχημένες προσπάθειες. Η υποστήριξη δεν είναι ένδειξη αδυναμίας αλλά μέρος της φροντίδας.
Βοηθούν ο βελονισμός ή η γιόγκα στην εξωσωματική;
Μπορούν να βοηθήσουν στη χαλάρωση και στην αίσθηση ευεξίας. Οι μεγάλες μελέτες δεν έχουν δείξει σαφή αύξηση των ποσοστών εγκυμοσύνης, οπότε επιλέξτε τα αν σας κάνουν να νιώθετε καλύτερα και όχι ως υποχρέωση.
Επηρεάζουν τα αγχολυτικά ή τα αντικαταθλιπτικά τη θεραπεία;
Μην τα διακόψετε απότομα. Ενημερώστε τον γυναικολόγο και τον ψυχίατρό σας, ώστε να αξιολογηθεί μαζί η ασφάλεια κάθε φαρμάκου κατά τη θεραπεία και σε πιθανή εγκυμοσύνη.
Είναι φυσιολογικό να νιώθω ζήλια όταν άλλες γυναίκες μένουν έγκυες;
Ναι, είναι πολύ συχνό συναίσθημα και δεν σας κάνει κακό άνθρωπο. Επιτρέψτε στον εαυτό σας να αποφύγει για λίγο εκδηλώσεις που σας πληγώνουν και μιλήστε γι’ αυτό με τον σύντροφό σας ή με έναν ειδικό.
Πόσο διάλειμμα να κάνουμε μετά από αποτυχημένο κύκλο;
Από ιατρική άποψη, ένας νέος κύκλος μπορεί συχνά να ξεκινήσει μετά από μία περίοδο. Το σημαντικότερο κριτήριο όμως είναι η συναισθηματική ετοιμότητα του ζευγαριού, σε συνδυασμό με την ηλικία και τις οδηγίες του γιατρού.
Πώς προετοιμάζομαι ψυχολογικά για την ημέρα του αποτελέσματος;
Συμφωνήστε από πριν με τον σύντροφό σας πώς και πού θα μάθετε το αποτέλεσμα, για παράδειγμα μαζί στο σπίτι και όχι στη δουλειά. Σκεφτείτε τι θα κάνετε σε κάθε περίπτωση εκείνο το βράδυ. Η μικρή αυτή προετοιμασία μειώνει την αίσθηση ότι όλα θα κριθούν σε ένα τηλεφώνημα.