Παιδιά & Εξωσωματική

Τα παιδιά της εξωσωματικής γονιμοποίησης διαφέρουν;

Πολλά ζευγάρια ανησυχούν αν τα μωρά που προέρχονται από την μέθοδο της εξωσωματικής γονιμοποίησης διαφέρουν από άλλα μωρά ή αν έχουν περισσότερες πιθανότητες για γενετικές ανωμαλίες ή προβλήματα υγείας.

Όντως ισχύει ότι τα IVF μωρά είναι διαφορετικά και αυτό που τα κάνει να ξεχωρίζουν είναι ότι οι γονείς τους προσφέρουν πολύ χρόνο και ενέργεια στην ανατροφή τους, επειδή τα αγαπάνε πάρα πολύ δυνατά.

Από βιολογική άποψη, ένα μωρό εξωσωματικής είναι ακριβώς ίδιο με ένα φυσιολογικό μωρό, και αυτό δεν αποτελεί έκπληξη διότι αυτό που κάνουμε με την μέθοδο IVF είναι να μιμούμαστε την ίδια τη φύση. Με απλά λόγια, με την μέθοδο της εξωσωματικής κάνουμε στο εργαστήριο ακριβώς την ίδια διαδικασία που γίνεται και μέσω της σωματικής επαφής ενός ζευγαριού.

Αντί το σπέρμα να γονιμοποιεί τα ωάρια μέσα στην μήτρα (όπως γίνεται με τα γόνιμα ζευγάρια), η αντίστοιχη διαδικασία γίνεται στο εμβρυολογικό εργαστήριο και στη συνέχεια το έμβρυο μεταφέρεται στη μήτρα.

Γι’ αυτό και δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας για γενετικές ανωμαλίες, κάτι το οποίο πρέπει να είναι σαφές στα ζευγάρια που επιθυμούν να γίνουν γονείς.

Είναι λοιπόν καιρός να εξαλείψουμε πλέον τους μύθους που υπάρχουν γύρω από την εξωσωματική γονιμοποίηση, που δημιουργούν αναίτιες φοβίες και αμφιβολίες.

Τι δείχνουν οι μελέτες για την υγεία των παιδιών

Από το 1978 έχουν γεννηθεί με εξωσωματική περισσότερα από δέκα εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως, και πολλά από αυτά παρακολουθούνται έως την ενήλικη ζωή. Η σωματική ανάπτυξη, οι σχολικές επιδόσεις και η ψυχοκοινωνική τους εξέλιξη δεν διαφέρουν από εκείνες των συνομηλίκων τους.

Για λόγους ακρίβειας: οι μεγάλες μελέτες καταγράφουν μια μικρή αύξηση στον κίνδυνο πρόωρου τοκετού, χαμηλού βάρους γέννησης και συγγενών ανωμαλιών σε σύγκριση με τη φυσική σύλληψη. Ο απόλυτος κίνδυνος παραμένει χαμηλός, και μεγάλο μέρος της διαφοράς αποδίδεται στην ίδια την υπογονιμότητα, στην ηλικία των γονέων και στις πολύδυμες κυήσεις, όχι στη μέθοδο.

Πώς μειώνονται οι κίνδυνοι

• Μεταφορά ενός εμβρύου, ώστε να αποφεύγεται η δίδυμη κύηση, που είναι ο βασικός παράγοντας προωρότητας.
• Προεμφυτευτικός έλεγχος (PGT) όταν υπάρχει γνωστό κληρονομικό νόσημα ή συγκεκριμένη ένδειξη.
• Πλήρης προγεννητικός έλεγχος στην κύηση, όπως σε κάθε εγκυμοσύνη.
• Καλή ρύθμιση της υγείας της μητέρας πριν από τη θεραπεία: βάρος, θυρεοειδής, σάκχαρο, πίεση.

Αν θέλετε να δείτε πώς γίνεται η διαδικασία βήμα προς βήμα, διαβάστε τη σελίδα για την εξωσωματική γονιμοποίηση.

Κλασική εξωσωματική ή ICSI: έχει διαφορά για το παιδί;

Η μικρογονιμοποίηση (ICSI) σημαίνει ότι ο εμβρυολόγος εισάγει ένα σπερματοζωάριο μέσα στο ωάριο, αντί να αφήσει τη γονιμοποίηση να γίνει αυθόρμητα στο τρυβλίο. Χρησιμοποιείται κυρίως όταν το σπέρμα έχει χαμηλή συγκέντρωση ή κινητικότητα, όταν προηγήθηκε αποτυχία γονιμοποίησης ή όταν τα ωάρια έχουν καταψυχθεί.

Τα περισσότερα δεδομένα δείχνουν ότι τα παιδιά που γεννιούνται με ICSI αναπτύσσονται φυσιολογικά. Υπάρχουν όμως δύο σημεία που κάθε ζευγάρι πρέπει να γνωρίζει:

• Γενετικά αίτια ανδρικής υπογονιμότητας. Όταν ο πατέρας έχει πολύ σοβαρή ολιγοσπερμία ή αζωοσπερμία, μπορεί να υπάρχει υποκείμενο γενετικό αίτιο, όπως μικροελλείψεις του χρωμοσώματος Υ ή χρωμοσωμική ανωμαλία. Γι’ αυτό συστήνεται καρυότυπος και, όπου χρειάζεται, ειδικός γενετικός έλεγχος πριν από τη θεραπεία. Περισσότερα θα βρείτε στη σελίδα για την ανδρική υπογονιμότητα.
• Διαταραχές αποτύπωσης (imprinting). Σπάνια σύνδρομα, όπως το Beckwith-Wiedemann, έχουν καταγραφεί λίγο συχνότερα μετά από υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Ο απόλυτος κίνδυνος παραμένει πολύ μικρός και δεν είναι σαφές αν οφείλεται στις τεχνικές ή στην ίδια την υπογονιμότητα.

Η ICSI δεν είναι «καλύτερη» εξωσωματική για όλους. Όταν το σπέρμα είναι φυσιολογικό, η κλασική γονιμοποίηση δίνει αντίστοιχα αποτελέσματα, και η επιλογή γίνεται με βάση την ένδειξη, όχι τη συνήθεια.

Φρέσκα ή κατεψυγμένα έμβρυα: τι σημαίνει για το νεογνό

Σήμερα πολλές εμβρυομεταφορές γίνονται με έμβρυα που έχουν καταψυχθεί με υαλοποίηση. Οι μεγάλες μελέτες παρατήρησης δείχνουν κάποιες διαφορές ανάμεσα στις δύο προσεγγίσεις, χωρίς να υπάρχει «νικητής» σε όλα τα σημεία.

• Μεταφορά φρέσκου εμβρύου: λίγο συχνότερα χαμηλό βάρος γέννησης και μικρό για την ηλικία κύησης νεογνό, πιθανώς λόγω των υψηλών ορμονικών επιπέδων μετά τη διέγερση.
• Μεταφορά κατεψυγμένου εμβρύου: λιγότερο συχνά χαμηλό βάρος, αλλά κάπως συχνότερα μεγαλόσωμο νεογνό και προεκλαμψία, κυρίως όταν η μήτρα προετοιμάζεται με ορμόνες χωρίς ωορρηξία.

Για τον λόγο αυτό, όταν η γυναίκα έχει τακτικούς κύκλους, συχνά προτιμάται η μεταφορά σε φυσικό ή ήπια τροποποιημένο κύκλο. Η απόφαση είναι εξατομικευμένη και συζητιέται με τον θεράποντα ιατρό πριν από την εμβρυομεταφορά.

Η εγκυμοσύνη μετά από εξωσωματική: τι παρακολουθούμε πιο προσεκτικά

Μια κύηση από εξωσωματική είναι κατά τα άλλα μια φυσιολογική κύηση. Ορισμένες επιπλοκές όμως εμφανίζονται κάπως συχνότερα, κυρίως λόγω της ηλικίας της μητέρας και των υποκείμενων παθήσεων που οδήγησαν στη θεραπεία.

Πρώτο τρίμηνο

• Επιβεβαίωση με υπερηχογράφημα ότι η κύηση είναι ενδομήτρια και καταμέτρηση των σάκων.
• Έλεγχος χρωμοσωμικών ανωμαλιών με τον συνδυασμένο έλεγχο ή με DNA από το αίμα της μητέρας. Στις κυήσεις από δωρεά ωαρίων, ο υπολογισμός κινδύνου βασίζεται στην ηλικία της δότριας.

Δεύτερο και τρίτο τρίμηνο

• Μέτρηση της αρτηριακής πίεσης σε κάθε επίσκεψη, επειδή η προεκλαμψία είναι συχνότερη. Σε επιλεγμένες γυναίκες χορηγείται χαμηλή δόση ασπιρίνης από νωρίς.
• Καμπύλη σακχάρου, όπως σε κάθε κύηση, με ιδιαίτερη προσοχή όταν συνυπάρχουν πολυκυστικές ωοθήκες ή αυξημένο βάρος.
• Έλεγχος της θέσης του πλακούντα, γιατί ο προδρομικός πλακούντας καταγράφεται λίγο συχνότερα.
• Υπερηχογραφήματα ανάπτυξης όταν υπάρχει ένδειξη.

Η εξωσωματική από μόνη της δεν αποτελεί ένδειξη για καισαρική τομή. Ο τρόπος τοκετού αποφασίζεται με τα ίδια κριτήρια όπως σε κάθε άλλη έγκυο.

Ανάπτυξη στην παιδική και εφηβική ηλικία

Τα πρώτα παιδιά της εξωσωματικής είναι σήμερα ενήλικες, πολλά με δικά τους παιδιά. Έτσι υπάρχουν πλέον δεδομένα πολλών δεκαετιών, όχι μόνο για τη γέννηση αλλά και για την πορεία της ζωής.

• Νοητική και ψυχοκινητική ανάπτυξη: οι μελέτες δεν δείχνουν ουσιαστική διαφορά από τα παιδιά της φυσικής σύλληψης, όταν συγκρίνονται παιδιά που γεννήθηκαν στην ίδια ηλικία κύησης.
• Σχολική πορεία: οι επιδόσεις είναι αντίστοιχες, και σε ορισμένες σειρές ελαφρώς καλύτερες, πιθανώς λόγω του μορφωτικού επιπέδου και της εμπλοκής των γονέων.
• Καρδιομεταβολική υγεία: κάποιες μελέτες κατέγραψαν μικρές διαφορές στην αρτηριακή πίεση ή στο μεταβολικό προφίλ. Οι διαφορές αυτές είναι μικρές, η κλινική τους σημασία παραμένει αβέβαιη και η έρευνα συνεχίζεται.
• Καρκίνος της παιδικής ηλικίας: οι μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες δεν δείχνουν σημαντική συνολική αύξηση του κινδύνου.

Το παιδί δεν χρειάζεται «ειδικό» παιδίατρο ή επιπλέον εξετάσεις. Ακολουθεί το ίδιο πρόγραμμα παρακολούθησης και εμβολιασμών με κάθε άλλο παιδί.

Η σχέση γονιού και παιδιού μετά από μακρά αναμονή

Πολλά ζευγάρια φτάνουν στην εξωσωματική μετά από χρόνια προσπαθειών. Η χαρά είναι μεγάλη, αλλά συχνά συνοδεύεται από άγχος. Είναι φυσιολογικό.

Οι ψυχολογικές μελέτες δείχνουν ότι οι οικογένειες αυτές έχουν κατά κανόνα πολύ καλή σχέση γονέων και παιδιών. Ο κίνδυνος βρίσκεται αλλού: στην υπερπροστασία. Το παιδί που «περιμέναμε τόσο πολύ» χρειάζεται, όπως όλα τα παιδιά, χώρο να δοκιμάσει, να πέσει και να σηκωθεί.

• Μιλήστε ανοιχτά μεταξύ σας για τους φόβους που κουβαλάτε από τη θεραπεία.
• Αν μετά τον τοκετό εμφανιστεί επίμονη θλίψη, αϋπνία ή έντονη ανησυχία, ζητήστε βοήθεια νωρίς. Η επιλόχεια κατάθλιψη μπορεί να εμφανιστεί και μετά από μια πολυπόθητη εγκυμοσύνη.
• Ο θηλασμός είναι εξίσου εφικτός και ωφέλιμος μετά από εξωσωματική.

Δωρεά ωαρίων ή σπέρματος: πώς μιλάμε στο παιδί

Όταν το παιδί γεννήθηκε με τη βοήθεια δότη ή δότριας, το ερώτημα της αποκάλυψης γίνεται πιο σύνθετο. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι τα παιδιά που μαθαίνουν την ιστορία τους από μικρή ηλικία, σταδιακά και με απλά λόγια, τη δέχονται πιο ομαλά από όσα τη μαθαίνουν τυχαία στην εφηβεία ή στην ενήλικη ζωή.

• Ξεκινήστε με απλές ιστορίες για το πώς «χρειαστήκαμε βοήθεια για να έρθεις».
• Προσαρμόστε τις πληροφορίες στην ηλικία και στις ερωτήσεις του παιδιού.
• Συμβουλευτείτε ψυχολόγο με εμπειρία στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, αν δεν ξέρετε από πού να ξεκινήσετε.

Στην Ελλάδα η δωρεά γαμετών είναι κατά κανόνα ανώνυμη, αλλά τα ιατρικά στοιχεία του δότη τηρούνται από τη μονάδα και μπορούν να αξιοποιηθούν όταν υπάρχει λόγος υγείας.

Μύθοι και πραγματικότητα για τα παιδιά της εξωσωματικής

• «Τα παιδιά της εξωσωματικής είναι πιο φιλάσθενα». Όχι. Όταν γεννιούνται τελειόμηνα, η υγεία τους είναι αντίστοιχη με των συνομηλίκων τους.
• «Η κατάψυξη βλάπτει το έμβρυο». Η υαλοποίηση έχει πολύ υψηλή επιβίωση εμβρύων και τα παιδιά από κατεψυγμένα έμβρυα αναπτύσσονται φυσιολογικά.
• «Όλα γεννιούνται με καισαρική». Η εξωσωματική δεν είναι από μόνη της λόγος καισαρικής.
• «Δεν θα μπορούν να κάνουν παιδιά». Οι περισσότεροι ενήλικες που γεννήθηκαν με εξωσωματική αποκτούν παιδιά με φυσικό τρόπο.

Τι μπορείτε να κάνετε πριν ξεκινήσετε τη θεραπεία

Η υγεία του παιδιού αρχίζει να χτίζεται πριν από τη σύλληψη. Κάποιες κινήσεις είναι απλές και έχουν πραγματικό όφελος:

• Φυλλικό οξύ τουλάχιστον έναν μήνα πριν από την εμβρυομεταφορά, σε δόση που θα σας υποδείξει ο ιατρός σας.
• Διακοπή καπνίσματος και από τους δύο συντρόφους. Το κάπνισμα επηρεάζει την ποιότητα ωαρίων και σπέρματος.
• Έλεγχος ανοσίας για ερυθρά και ανεμευλογιά και εμβολιασμός, αν χρειάζεται, πριν από την κύηση.
• Ρύθμιση θυρεοειδούς, σακχάρου και αρτηριακής πίεσης.
• Προσέγγιση φυσιολογικού βάρους, καθώς η παχυσαρκία αυξάνει τις επιπλοκές της κύησης.

Αν έχετε απορίες για τη δική σας περίπτωση, επικοινωνήστε με τον γυναικολόγο σας πριν από την έναρξη της διέγερσης, ώστε ο έλεγχος να γίνει με σωστή σειρά και χωρίς καθυστερήσεις.

Ηλικία των γονέων και υγεία του παιδιού

Ένα μέρος των διαφορών που αποδίδονται στην εξωσωματική οφείλεται στην πραγματικότητα στην ηλικία. Τα ζευγάρια που κάνουν θεραπεία είναι κατά μέσο όρο μεγαλύτερα από όσα συλλαμβάνουν φυσικά, και η ηλικία επηρεάζει την κύηση ανεξάρτητα από τη μέθοδο.

• Ηλικία μητέρας: με τα χρόνια αυξάνεται η πιθανότητα χρωμοσωμικών ανωμαλιών στα ωάρια, όπως η τρισωμία 21, καθώς και ο κίνδυνος υπέρτασης και διαβήτη στην κύηση.
• Ηλικία πατέρα: η προχωρημένη πατρική ηλικία συνδέεται με μικρή αύξηση νέων γενετικών μεταλλάξεων στο σπέρμα. Ο απόλυτος κίνδυνος για το παιδί παραμένει χαμηλός.
• Υποκείμενα νοσήματα: ενδομητρίωση, πολυκυστικές ωοθήκες, θυρεοειδοπάθειες και παχυσαρκία επηρεάζουν την κύηση, είτε η σύλληψη γίνει φυσικά είτε στο εργαστήριο.

Γι’ αυτό οι σοβαρές μελέτες συγκρίνουν παιδιά εξωσωματικής με αδέλφια τους που γεννήθηκαν από φυσική σύλληψη στην ίδια μητέρα. Σε αυτές τις συγκρίσεις οι διαφορές μικραίνουν αισθητά, κάτι που δείχνει ότι το μεγαλύτερο βάρος το φέρει η υπογονιμότητα και όχι η τεχνική.

Σημάδια στην κύηση που χρειάζονται άμεση επικοινωνία

Η εγκυμοσύνη μετά από εξωσωματική κυλά συνήθως ομαλά. Υπάρχουν όμως συμπτώματα που δεν περιμένουν το επόμενο προγραμματισμένο ραντεβού:

• Κολπική αιμορραγία, ιδιαίτερα αν συνοδεύεται από πόνο ή κράμπες.
• Έντονος, επίμονος πόνος στην κοιλιά ή στον ώμο στις πρώτες εβδομάδες.
• Γρήγορη αύξηση της κοιλιάς, δύσπνοια ή μειωμένα ούρα τις πρώτες ημέρες μετά τη μεταφορά, που μπορεί να υποδηλώνουν υπερδιέγερση ωοθηκών.
• Έντονος πονοκέφαλος, θόλωση όρασης ή απότομο πρήξιμο σε πρόσωπο και χέρια στο δεύτερο μισό της κύησης.
• Αισθητή μείωση των κινήσεων του εμβρύου στο τρίτο τρίμηνο.

Σε κάθε τέτοια περίπτωση, η έγκαιρη εκτίμηση κάνει τη διαφορά για τη μητέρα και για το μωρό. Κρατήστε πρόχειρο το τηλέφωνο του ιατρού που σας παρακολουθεί και μη διστάσετε να καλέσετε, ακόμη και αν το σύμπτωμα σας φαίνεται μικρό. Μια σύντομη εξέταση ή ένα υπερηχογράφημα συνήθως αρκεί για να σας καθησυχάσει ή για να ξεκινήσει έγκαιρα η σωστή αντιμετώπιση.

Συχνές Ερωτήσεις

Θα έχει το παιδί μου πρόβλημα γονιμότητας;

Τα περισσότερα παιδιά της εξωσωματικής έχουν φυσιολογική γονιμότητα. Αν η αιτία της υπογονιμότητας του πατέρα είναι γενετική, όπως ορισμένες μικροελλείψεις του χρωμοσώματος Υ, μπορεί να κληρονομηθεί στα αγόρια.

Είναι πιο συχνά τα δίδυμα στην εξωσωματική;

Ήταν, όταν μεταφέρονταν πολλά έμβρυα. Σήμερα, με τη μεταφορά ενός εμβρύου, το ποσοστό έχει μειωθεί σημαντικά.

Χρειάζεται ειδική παρακολούθηση η εγκυμοσύνη μετά από εξωσωματική;

Παρακολουθείται όπως κάθε κύηση, με λίγο πιο στενό έλεγχο της αρτηριακής πίεσης και της ανάπτυξης του εμβρύου.

Πρέπει να πω στο παιδί μου ότι γεννήθηκε με εξωσωματική;

Είναι προσωπική απόφαση. Οι ειδικοί ψυχικής υγείας συστήνουν γενικά την ειλικρίνεια, με λόγια κατάλληλα για την ηλικία του παιδιού.

Χρειάζεται το παιδί ειδικές εξετάσεις μετά τη γέννηση;

Όχι. Το νεογνό που γεννήθηκε με εξωσωματική κάνει τις ίδιες εξετάσεις ρουτίνας με κάθε άλλο νεογνό και ακολουθεί το συνηθισμένο πρόγραμμα παιδιατρικής παρακολούθησης και εμβολιασμών. Επιπλέον έλεγχος γίνεται μόνο αν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη, όπως προωρότητα ή γνωστό κληρονομικό νόσημα στην οικογένεια.

Συνδέεται η εξωσωματική με αυτισμό ή ΔΕΠΥ;

Οι μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες δεν δείχνουν ότι η ίδια η εξωσωματική προκαλεί αυτισμό ή ΔΕΠΥ. Οι μικρές συσχετίσεις που έχουν περιγραφεί εξηγούνται σε μεγάλο βαθμό από την προωρότητα, τις δίδυμες κυήσεις και την ηλικία των γονέων. Η μεταφορά ενός εμβρύου μειώνει αυτούς τους παράγοντες.

Μπορώ να γεννήσω φυσιολογικά μετά από εξωσωματική;

Ναι. Η εξωσωματική γονιμοποίηση δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη για καισαρική τομή. Ο τρόπος τοκετού αποφασίζεται με τα ίδια μαιευτικά κριτήρια που ισχύουν για κάθε έγκυο, όπως η θέση του εμβρύου, η θέση του πλακούντα και τυχόν προηγούμενες επεμβάσεις στη μήτρα.

Είναι ασφαλή τα παιδιά από κατεψυγμένα έμβρυα;

Ναι. Η υαλοποίηση χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια και τα παιδιά από κατεψυγμένα έμβρυα αναπτύσσονται φυσιολογικά. Οι διαφορές που καταγράφονται, όπως λίγο μεγαλύτερο βάρος γέννησης, αφορούν κυρίως τον τρόπο προετοιμασίας της μήτρας και όχι την κατάψυξη καθαυτή.