Η απλή απάντηση είναι να σταματήσετε όλα τα περιττά φάρμακα πριν επιχειρήσετε να μείνετε έγκυος, αλλά φυσικά αυτό δεν είναι πάντα εφικτό.
Ορισμένα φάρμακα είναι γνωστό ότι μπορούν να βλάψουν το έμβρυο και πρέπει να έχουν διακοπεί ή αντικατασταθεί πριν από τη σύλληψη: η ισοτρετινοΐνη (για την ακμή), η βαρφαρίνη και τα υπόλοιπα κουμαρινικά αντιπηκτικά, οι τετρακυκλίνες, το βαλπροϊκό οξύ (για την επιληψία), η μεθοτρεξάτη και οι αναστολείς ΜΕΑ (για την υπέρταση). Για άλλα φάρμακα, όπως ορισμένα σκευάσματα για την ημικρανία ή η κορτιζόνη σε υψηλές δόσεις, η απόφαση είναι εξατομικευμένη. Μιλήστε με τον γιατρό σας πριν σταματήσετε οποιοδήποτε φάρμακο που παίρνετε με συνταγή.
Πολλά αναλγητικά φάρμακα είναι ασφαλή σε μικρές ποσότητες. Αλλά κάποια μη στεροειδή αντί-φλεγμονώδη φάρμακα ή οποιοδήποτε φάρμακο που περιέχει ibuprofen, μπορούν να επηρεάσουν την ωορρηξία και το ενδομήτριο.
Η καλύτερη συμβουλή είναι να μιλήσετε με το γιατρό σας προτού πάρετε οποιοδήποτε φάρμακο. Για πολλά φάρμακα υπάρχουν εξίσου ασφαλείς εναλλακτικές λύσεις για τις έγκυες. Για παράδειγμα, εάν χρειάζεστε ένα αντιπηκτικό για εν τω βάθη φλεβική θρόμβωση, η ηπαρίνη είναι ασφαλής, γιατί δεν διαπερνά τον πλακούντα. Συζητήστε αυτά τα θέματα με το μαιευτήρα σας και πριν από την έναρξη μιας εγκυμοσύνης.
Τι να κάνετε πριν ξεκινήσετε προσπάθειες
Κλείστε μια προγεννητική επίσκεψη δύο με τρεις μήνες νωρίτερα και φέρτε τη λίστα με όλα όσα παίρνετε: συνταγογραφούμενα φάρμακα, σκευάσματα χωρίς συνταγή, βότανα και συμπληρώματα. Για τα περισσότερα χρόνια νοσήματα υπάρχει αγωγή συμβατή με την κύηση, και η αλλαγή γίνεται καλύτερα πριν από τη σύλληψη. Μη διακόπτετε μόνη σας φάρμακα για επιληψία, θυρεοειδή, διαβήτη, υπέρταση, άσθμα ή κατάθλιψη: η αρρύθμιστη νόσος είναι συχνά πιο επικίνδυνη για την εγκυμοσύνη από το ίδιο το φάρμακο.
Φάρμακα που χρειάζονται διακοπή εκ των προτέρων
- Ισοτρετινοΐνη (για την ακμή): διακοπή τουλάχιστον έναν μήνα πριν από τη σύλληψη, με αξιόπιστη αντισύλληψη στο μεταξύ.
- Μεθοτρεξάτη: συνήθως τρεις έως έξι μήνες πριν.
- Βαλπροϊκό: αλλαγή αγωγής από τον νευρολόγο πριν από τη σύλληψη.
- Βαρφαρίνη και άλλα κουμαρινικά αντιπηκτικά: αντικατάσταση με ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους.
- Αναστολείς ΜΕΑ και σαρτάνες (για την υπέρταση): αλλαγή σε αντιυπερτασικό κατάλληλο για την κύηση. Δείτε περισσότερα για την υπέρταση στην κύηση.
Τα χρονικά διαστήματα είναι ενδεικτικά και ορίζονται από τον θεράποντα γιατρό.
Φάρμακα που θεωρούνται γενικά ασφαλή
- Παρακεταμόλη για πόνο και πυρετό, στη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση.
- Λεβοθυροξίνη για τον υποθυρεοειδισμό. Η δόση συχνά αυξάνεται μόλις επιβεβαιωθεί η κύηση.
- Ινσουλίνη, και μετφορμίνη όπου ενδείκνυται.
- Τα περισσότερα εισπνεόμενα για το άσθμα.
- Αντιβιοτικά της ομάδας των πενικιλλινών και των κεφαλοσπορινών.
Συμπληρώματα και βότανα
Το φυλλικό οξύ, 400 μικρογραμμάρια την ημέρα, ξεκινά τουλάχιστον έναν με τρεις μήνες πριν από τη σύλληψη. Σε ορισμένες γυναίκες χρειάζεται υψηλότερη δόση, που ορίζει ο γιατρός. Αποφύγετε τα σκευάσματα με υψηλή δόση βιταμίνης Α (ρετινόλη), και να θυμάστε ότι «φυτικό» δεν σημαίνει ασφαλές: για τα περισσότερα βότανα δεν υπάρχουν δεδομένα στην κύηση.
Τα φάρμακα του συντρόφου
Η τεστοστερόνη και τα αναβολικά καταστέλλουν την παραγωγή σπέρματος, ενώ ορισμένα φάρμακα για την τριχόπτωση, αντιυπερτασικά και χημειοθεραπευτικά επηρεάζουν επίσης τη γονιμότητα. Διαβάστε για την ανδρική υπογονιμότητα.
Περισσότερες πρακτικές οδηγίες για την περίοδο πριν από τη σύλληψη θα βρείτε στο άρθρο πώς να μείνω έγκυος.
Γιατί ο χρόνος λήψης ενός φαρμάκου έχει τόση σημασία
Το ίδιο φάρμακο μπορεί να είναι αθώο σε μία φάση και επικίνδυνο σε άλλη. Η ανάπτυξη του εμβρύου περνά από στάδια με διαφορετική ευαισθησία:
- Πρώτες δύο εβδομάδες μετά τη σύλληψη: ισχύει ο κανόνας «όλα ή τίποτα». Μια σοβαρή βλάβη συνήθως οδηγεί σε πρώιμη απώλεια, ενώ αν η κύηση συνεχιστεί, το έμβρυο αναπτύσσεται συνήθως φυσιολογικά. Γι’ αυτό τα φάρμακα αυτής της περιόδου σπάνια προκαλούν συγγενείς ανωμαλίες.
- Από την 3η έως την 8η εβδομάδα μετά τη σύλληψη, δηλαδή περίπου 5η έως 10η εβδομάδα κύησης: σχηματίζονται τα όργανα. Είναι η πιο ευαίσθητη περίοδος.
- Μετά το πρώτο τρίμηνο: ορισμένα φάρμακα επηρεάζουν την ανάπτυξη, τη λειτουργία των νεφρών ή τον εγκέφαλο του εμβρύου.
Το πρόβλημα είναι ότι η πιο ευαίσθητη περίοδος ξεκινά πριν οι περισσότερες γυναίκες καταλάβουν ότι είναι έγκυες. Αυτός είναι ο λόγος που η αναθεώρηση της αγωγής γίνεται πριν από τη σύλληψη και όχι με το θετικό τεστ.
Φάρμακα ανά πάθηση όταν προσπαθείτε να μείνετε έγκυος
Η λίστα που ακολουθεί σας βοηθά να προετοιμάσετε τη συζήτηση με τους γιατρούς σας. Δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη σύσταση, και καμία αλλαγή δεν γίνεται χωρίς τον θεράποντα.
Επιληψία
Το βαλπροϊκό και η τοπιραμάτη εντάσσονται σε ειδικά ευρωπαϊκά προγράμματα πρόληψης εγκυμοσύνης, λόγω κινδύνου για συγγενείς ανωμαλίες και νευροαναπτυξιακές διαταραχές. Η λαμοτριγίνη και η λεβετιρακετάμη έχουν πιο καθησυχαστικά δεδομένα. Οι γυναίκες που παίρνουν αντιεπιληπτικά χρειάζονται συνήθως υψηλότερη δόση φυλλικού οξέος, που ορίζεται από τον γιατρό.
Θυρεοειδής
Η λεβοθυροξίνη είναι ασφαλής και απαραίτητη. Για τον υπερθυρεοειδισμό, η θειαμαζόλη συνδέεται με κίνδυνο ανωμαλιών στο πρώτο τρίμηνο, γι’ αυτό συχνά προτιμάται αλλαγή σε προπυλθειουρακίλη πριν από τη σύλληψη ή μόλις επιβεβαιωθεί η κύηση.
Υπέρταση
Η λαβεταλόλη, η νιφεδιπίνη και η μεθυλντόπα χρησιμοποιούνται ευρέως στην κύηση. Η αλλαγή από αναστολείς ΜΕΑ ή σαρτάνες γίνεται ιδανικά πριν από τη σύλληψη, ώστε η πίεση να είναι ρυθμισμένη από την αρχή.
Διαβήτης, παχυσαρκία και ενέσεις απώλειας βάρους
Η ινσουλίνη είναι η θεραπεία αναφοράς. Οι ενέσιμοι αγωνιστές GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη, δεν συστήνονται στην κύηση. Για τη σεμαγλουτίδη, το φύλλο οδηγιών προβλέπει διακοπή τουλάχιστον δύο μήνες πριν από την προγραμματισμένη σύλληψη. Οι αναστολείς SGLT2 επίσης διακόπτονται. Αν έχετε προδιάθεση, ενημερωθείτε και για τον διαβήτη κύησης.
Ψυχική υγεία
Οι περισσότεροι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης έχουν μεγάλη εμπειρία χρήσης στην κύηση. Το λίθιο συχνά συνεχίζεται με στενή παρακολούθηση, μετά από προσεκτική συζήτηση οφέλους και κινδύνου. Ορισμένα αντιψυχωσικά αυξάνουν την προλακτίνη και μπορεί να διαταράξουν την ωορρηξία, κάτι που αξίζει να ελεγχθεί αν ο κύκλος έχει αραιώσει.
Αυτοάνοσα και ρευματολογικά νοσήματα
Η μυκοφαινολάτη διακόπτεται τουλάχιστον έξι εβδομάδες πριν από τη σύλληψη. Η λεφλουνομίδη παραμένει στον οργανισμό για πολύ καιρό και χρειάζεται ειδική διαδικασία απομάκρυνσης. Αντίθετα, η υδροξυχλωροκίνη, η αζαθειοπρίνη και η σουλφασαλαζίνη στη γυναίκα θεωρούνται συμβατές με την κύηση. Η σωστή στιγμή για σύλληψη είναι όταν η νόσος βρίσκεται σε ύφεση για αρκετούς μήνες.
Δέρμα και ακμή
Εκτός από την ισοτρετινοΐνη, η ασιτρετίνη για την ψωρίαση απαιτεί αποφυγή εγκυμοσύνης για τρία χρόνια μετά τη διακοπή. Οι τοπικές κρέμες με ρετινοειδή καλό είναι να σταματούν, και η σπιρονολακτόνη, που δίνεται για ακμή ή τριχοφυΐα σε γυναίκες με πολυκυστικές ωοθήκες, επίσης διακόπτεται λόγω αντιανδρογόνου δράσης.
Χοληστερίνη και αντιπηκτικά
Οι στατίνες συνήθως διακόπτονται όταν σχεδιάζεται κύηση, εκτός από ειδικές περιπτώσεις υψηλού κινδύνου. Τα νεότερα από του στόματος αντιπηκτικά δεν συστήνονται στην κύηση και αντικαθίστανται με ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους.
Φάρμακα που δυσκολεύουν τη σύλληψη χωρίς να βλάπτουν το έμβρυο
Δεν είναι όλα τα προβληματικά φάρμακα τερατογόνα. Ορισμένα απλώς μειώνουν τις πιθανότητες να γίνει η σύλληψη:
- Φάρμακα που αυξάνουν την προλακτίνη, όπως ορισμένα αντιψυχωσικά και αντιεμετικά, που μπορεί να αραιώσουν ή να σταματήσουν την ωορρηξία.
- Υψηλές δόσεις προγεσταγόνων ή ορμονικά σκευάσματα που δίνονται για άλλους λόγους και καταστέλλουν τον κύκλο.
- Αποσυμφορητικά για τη μύτη με ψευδοεφεδρίνη ή αντιισταμινικά πρώτης γενιάς, που θεωρητικά μπορεί να μειώσουν την τραχηλική βλέννα. Τα δεδομένα είναι λίγα, αλλά αν τα χρειάζεστε σπάνια, καλό είναι να μην τα παίρνετε τις γόνιμες μέρες.
- Χρόνια χρήση οπιοειδών, που επηρεάζει τις αναπαραγωγικές ορμόνες και στα δύο φύλα.
Αν παίρνετε κάποιο από αυτά και ο κύκλος σας έχει γίνει ακανόνιστος, αναφέρετέ το στον γιατρό σας. Δείτε επίσης πώς να εντοπίσετε αν γίνεται κανονικά ωορρηξία.
Σκευάσματα χωρίς συνταγή που συχνά ξεχνάμε
- Σκευάσματα για το κρυολόγημα: πολλά περιέχουν συνδυασμό αναλγητικού, αποσυμφορητικού και αντιισταμινικού. Προτιμήστε απλή παρακεταμόλη και φυσιολογικό ορό για τη μύτη.
- Υπνωτικά και ηρεμιστικά «φυτικά»: για τα περισσότερα δεν υπάρχουν δεδομένα ασφάλειας στην κύηση.
- Πολυβιταμίνες γενικής χρήσης: ελέγξτε την ετικέτα για ρετινόλη. Οι ειδικές βιταμίνες εγκυμοσύνης έχουν κατάλληλη σύνθεση.
- Καλλυντικά με υδροκινόνη ή υψηλή συγκέντρωση σαλικυλικού οξέος: καλύτερα να σταματήσουν όσο προσπαθείτε.
- Αντιόξινα και ήπια καθαρτικά: τα συνηθισμένα σκευάσματα θεωρούνται γενικά ασφαλή σε περιστασιακή χρήση.
Ποιες γυναίκες χρειάζονται υψηλότερη δόση φυλλικού οξέος
Η τυπική δόση των 400 μικρογραμμαρίων καλύπτει τις περισσότερες γυναίκες. Υψηλότερη δόση, που καθορίζει ο γιατρός, συστήνεται συνήθως όταν:
- υπάρχει προηγούμενη κύηση με ανωμαλία νευρικού σωλήνα ή οικογενειακό ιστορικό,
- η γυναίκα παίρνει αντιεπιληπτικά,
- υπάρχει σακχαρώδης διαβήτης,
- ο δείκτης μάζας σώματος είναι 30 ή μεγαλύτερος,
- υπάρχουν παθήσεις του εντέρου που μειώνουν την απορρόφηση.
Κάνναβη, αλκοόλ και άλλες ουσίες
Η κάνναβη έχει συνδεθεί με διαταραχές της ωορρηξίας στη γυναίκα και με χειρότερες παραμέτρους σπέρματος στον άνδρα, και δεν συστήνεται ούτε στην προσπάθεια ούτε στην κύηση. Το ίδιο ισχύει για τα συμπληρώματα «ενίσχυσης» στο γυμναστήριο που περιέχουν ορμόνες ή άγνωστες ουσίες. Για το αλκοόλ και τον καφέ, δείτε τι ισχύει για τη γυναικεία γονιμότητα και τον τρόπο ζωής.
Λίστα ελέγχου πριν από τη σύλληψη
- Γράψτε όλα τα φάρμακα, συμπληρώματα, βότανα και κρέμες που χρησιμοποιείτε, με δόσεις.
- Ζητήστε από κάθε γιατρό που σας παρακολουθεί να σας πει αν η αγωγή του είναι συμβατή με κύηση.
- Ξεκινήστε φυλλικό οξύ στη δόση που σας αντιστοιχεί.
- Ρωτήστε αν χρειάζεται χρονικό διάστημα αναμονής μετά από κάποια διακοπή.
- Κάντε τον προγεννητικό έλεγχο που αφορά την ηλικία και το ιστορικό σας.
- Κρατήστε τη λίστα στο κινητό σας, για να την έχετε σε κάθε επίσκεψη ή σε επείγον.
Για πληροφορίες, προτιμήστε το επίσημο φύλλο οδηγιών του φαρμάκου και τον φαρμακοποιό σας αντί για φόρουμ. Πολλές ιστορίες στο διαδίκτυο αφορούν διαφορετικές δόσεις ή περιόδους της κύησης και προκαλούν άσκοπο φόβο.
Αν μείνετε έγκυος ενώ παίρνετε φάρμακο υψηλού κινδύνου
Συμβαίνει συχνότερα από ό,τι νομίζετε, και δεν σημαίνει αυτόματα ότι το έμβρυο έχει πρόβλημα. Τα βήματα είναι συγκεκριμένα:
- Επικοινωνήστε την ίδια μέρα με τον γιατρό που σας έδωσε το φάρμακο και με τον μαιευτήρα σας.
- Μη σταματάτε απότομα φάρμακα για επιληψία, ψυχική νόσο, θυρεοειδή ή αντιπηκτική αγωγή χωρίς οδηγία. Η απότομη διακοπή μπορεί να είναι πιο επικίνδυνη από τη συνέχιση.
- Σημειώστε το ακριβές όνομα, τη δόση και τις ημερομηνίες λήψης. Ο κίνδυνος εξαρτάται κυρίως από την εβδομάδα της κύησης κατά την έκθεση.
- Η ακριβής χρονολόγηση γίνεται με υπερηχογράφημα πρώτου τριμήνου. Όπου χρειάζεται, η ανατομία του εμβρύου ελέγχεται στοχευμένα στο υπερηχογράφημα Β επιπέδου.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αναλυτική εκτίμηση καταλήγει σε καθησυχαστικό συμπέρασμα και η εγκυμοσύνη συνεχίζεται με την κατάλληλη παρακολούθηση.
Για εξατομικευμένη εκτίμηση της περίπτωσής σας, κλείστε ραντεβού με τον Δρ. Παναγιώτη Πολύζο στο ιατρείο της Αθήνας ή του Βόλου.
Συχνές Ερωτήσεις
Πήρα φάρμακο πριν μάθω ότι είμαι έγκυος. Τι κάνω;
Μην πανικοβληθείτε. Τις πρώτες δύο εβδομάδες μετά τη σύλληψη, τα περισσότερα φάρμακα είτε δεν επηρεάζουν το έμβρυο είτε η κύηση δεν προχωρά. Ενημερώστε τον γιατρό σας για το φάρμακο, τη δόση και τις ημερομηνίες.
Επιτρέπεται η ιβουπροφαίνη όταν προσπαθώ να μείνω έγκυος;
Καλύτερα να την αποφύγετε γύρω από την ωορρηξία και μετά από αυτήν, γιατί τα αντιφλεγμονώδη μπορεί να επηρεάσουν την ωορρηξία και την εμφύτευση. Προτιμήστε την παρακεταμόλη.
Πρέπει να κόψω τα αντικαταθλιπτικά;
Όχι χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Για πολλά αντικαταθλιπτικά υπάρχει μεγάλη εμπειρία στην κύηση, και η απότομη διακοπή ενέχει κίνδυνο υποτροπής. Η απόφαση παίρνεται μαζί με τον ψυχίατρο και τον μαιευτήρα σας.
Πότε ξεκινώ φυλλικό οξύ;
Τουλάχιστον έναν μήνα, ιδανικά τρεις, πριν από τη σύλληψη, και το συνεχίζετε τουλάχιστον μέχρι τη 12η εβδομάδα.
Επιτρέπονται τα εμβόλια όταν προσπαθώ για παιδί;
Ναι, και είναι η κατάλληλη στιγμή για έλεγχο ανοσίας. Τα εμβόλια με ζώντες ιούς, όπως της ερυθράς και της ανεμευλογιάς, γίνονται πριν από την εγκυμοσύνη, με αναμονή ενός μήνα πριν από τη σύλληψη.
Μπορώ να παίρνω αντιισταμινικά για την αλλεργία όταν προσπαθώ να μείνω έγκυος;
Τα νεότερα αντιισταμινικά, όπως η λοραταδίνη και η σετιριζίνη, έχουν καθησυχαστικά δεδομένα και χρησιμοποιούνται συχνά. Για ρινική αλλεργία, τα ρινικά κορτικοστεροειδή σε συνήθεις δόσεις αποτελούν επίσης καλή επιλογή. Ενημερώστε τον γιατρό σας για τη χρήση.
Πρέπει να σταματήσω τις ενέσεις αδυνατίσματος πριν προσπαθήσω για παιδί;
Ναι. Οι αγωνιστές GLP-1 δεν συστήνονται στην κύηση. Για τη σεμαγλουτίδη, η διακοπή προβλέπεται τουλάχιστον δύο μήνες πριν από την προγραμματισμένη σύλληψη. Συζητήστε με τον γιατρό σας πώς θα διατηρήσετε το βάρος στο μεταβατικό διάστημα.
Μπορώ να συνεχίσω τις κρέμες με ρετινόλη ή ρετινοειδή;
Οι κρέμες με συνταγογραφούμενα ρετινοειδή καλό είναι να σταματήσουν όταν προσπαθείτε να μείνετε έγκυος. Για ακμή, εναλλακτικές όπως το αζελαϊκό οξύ θεωρούνται πιο κατάλληλες. Ρωτήστε τον δερματολόγο σας.
Ο σύντροφός μου παίρνει φιναστερίδη για την τριχόπτωση. Πρέπει να τη σταματήσει;
Η φιναστερίδη μπορεί να μειώσει τις παραμέτρους του σπέρματος σε ορισμένους άνδρες, και η επίδραση συνήθως αναστρέφεται μετά τη διακοπή. Αν η σύλληψη καθυστερεί ή το σπερμοδιάγραμμα δεν είναι φυσιολογικό, συζητήστε τη διακοπή με τον ουρολόγο.
Επηρεάζουν τα αντιβιοτικά τις πιθανότητες σύλληψης;
Τα συνηθισμένα αντιβιοτικά δεν φαίνεται να μειώνουν τη γονιμότητα. Το σημαντικό είναι να επιλεγεί σκεύασμα συμβατό με πιθανή πρώιμη κύηση, γι’ αυτό ενημερώστε τον γιατρό ότι προσπαθείτε να συλλάβετε.