Η επίδρασή των ινομυωμάτων στην εγκυμοσύνη σχετίζεται με το μέγεθος, τον αριθμό και τη θέση τους στη μήτρα.
Οι έγκυες γυναίκες με ινομυώματα μήτρας μπορεί να εμφανίσουν τα εξής:
- Υπογαστραλγία : Είναι η πιο συνηθισμένη επιπλοκή. Όσο μεγαλύτερο το μέγεθος του ινομυώματος, τόσο πιθανότερο να προκαλέσει πόνο, κυρίως κατά το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο.
- Αυτόματες αποβολές: Εμφανίζονται κυρίως στο πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης και συσχετίζονται με τον αριθμό και τη θέση των ινομυωμάτων. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ένα μόνο ινομύωμα έχει μικρότερο κίνδυνο σε σχέση με πολλαπλά, καθώς και ότι υποβλεννογόνια ινομυώματα αυξάνουν τον κίνδυνο σε σχέση με ενδοτοιχωματικά και τα υποορογόνια ινομυώματα.
- Αιμορραγία πρώτου τριμήνου εγκυμοσύνης: Μεγαλύτερος κίνδυνος στις γυναίκες με υποβλεννογόνια ινομυώματα.
- Αποκόλληση πλακούντα: Μεγαλύτερος κίνδυνος στις γυναίκες με υποβλεννογόνια και μεγάλου μεγέθους ινομυώματα μήτρας.
- Πρόωρος τοκετός.
- Ανώμαλη προβολή εμβρύου και δυστοκία: Μεγάλα ινομυώματα, πολλαπλά και κυρίως στο κατώτερο τμήμα της μήτρας αυξάνουν τις πιθανότητες για ανώμαλη προβολή εμβρύου και δυστοκία.
- Αιμορραγία μετά τον τοκετό. Μεγάλου μεγέθους ινομυώματα και κυρίως τα ενδοτοιχωματικά μπορεί να εμποδίζουν τη μήτρα να συσπαστεί μετά τον τοκετό με μηχανισμό που διαταράσσει την αρχιτεκτονική των ινών του μυομητρίου.
Η διαχείριση των ινομυωμάτων κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης σχετίζεται με την κλινική κατάσταση που προκαλούν και στην πλειονότητα είναι συντηρητική, ενώ σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να είναι χειρουργική.
Ο πόνος αντιμετωπίζεται με παυσίπονα, ενυδάτωση και κατάκλιση. Η αιμορραγία πρώτου τριμήνου αντιμετωπίζεται με κατάκλιση. Η αποκόλληση πλακούντα, αν είναι μεγάλη, οδηγεί σε καισαρική τομή. Το ίδιο συνήθως ισχύει και για τις ανώμαλες προβολές. Όσον αφορά την αιμορραγία μετά τον τοκετό, η αντιμετώπιση είναι αρχικά συντηρητική και, σε επίμονες και μη ελεγχόμενες καταστάσεις, χειρουργική.
Έχει παρατηρηθεί επίσης ότι τα ποσοστά αυτόματων αποβολών αυξάνονται σημαντικά σε έγκυες με ινομυώματα συγκριτικά με τις έγκυες χωρίς (14% έναντι 7,6%, αντίστοιχα). Ο μηχανισμός με τον οποίο τα ινομυώματα προκαλούν αυτόματες αποβολές είναι ασαφής.
Το φαινόμενο της αιμορραγίας στα πρώτα στάδια της εγκυμοσύνης μπορεί να οφείλεται στη θέση του ινομυώματος. Η συχνότητα εμφάνισης αιμορραγίας στα αρχικά στάδια της εγκυμοσύνης είναι σημαντικά πιο συχνή σε εγκυμοσύνες όπου ο πλακούντας εμφυτεύεται πάνω ή κοντά σε κάποιο ινομύωμα συγκριτικά με τις εγκυμοσύνες στις οποίες δεν υπάρχει επαφή μεταξύ του πλακούντα και του ινομυώματος.
Όσον αφορά τον πρόωρο τοκετό και την πρόωρη ρήξη εμβρυϊκών υμένων, οι έγκυες γυναίκες με ινομυώματα είναι πολύ πιθανό να γεννήσουν πρόωρα από τις γυναίκες χωρίς ύπαρξη ινομυωμάτων (16,1% έναντι 8,7% και 16% έναντι 10,8%, αντίστοιχα.). Σε περιπτώσεις πολλαπλών ινομυωμάτων που έρχονται σε άμεση επαφή με τον πλακούντα φαίνεται να υπάρχει πολύ αυξημένος παράγοντας κινδύνου για πρόωρο τοκετό. Αντίθετα, τα ινομυώματα δεν φαίνεται να αποτελούν παράγοντα κινδύνου για πρόωρη ρήξη εμβρυϊκών υμένων.
Η ανάπτυξη του εμβρύου δεν φαίνεται να επηρεάζεται από την παρουσία ινομυωμάτων της μήτρας. Παρόλο που ερευνητικά οι έγκυες με ινομυώματα διατρέχουν ελαφρώς αυξημένο κίνδυνο γέννησης νεογνού με καθυστέρηση ενδομήτριας ανάπτυξης (IUGR).
Επιπλέον, έχουν αναφερθεί ορισμένες εμβρυϊκές ανωμαλίες σε γυναίκες με μεγάλα υποβλεννογόνια ινομυώματα, όπως πλευρική συμπίεση του εμβρυϊκού κρανίου, ανώμαλη συστροφή του εμβρυϊκού λαιμού και ελαττώματα των άνω και κάτω άκρων.
Τέλος, ο πόνος είναι η πιο συχνή επιπλοκή των ινομυωμάτων κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Τα συμπτώματα συνήθως μπορεί να αντιμετωπιστούν με συντηρητική θεραπεία (ανάπαυση, ενυδάτωση, και αναλγητικά), αν και σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να απαιτήσει οριστική χειρουργική εκτομή.
Ο μαιευτήρας πρέπει να βρίσκεται πάντα σε ετοιμότητα για να αναγνωρίζει και να αντιμετωπίζει τυχόν επιπλοκές.
Πώς παρακολουθούνται τα ινομυώματα στην εγκυμοσύνη
Πολλές γυναίκες μαθαίνουν ότι έχουν ινομύωμα για πρώτη φορά στο υπερηχογράφημα του πρώτου τριμήνου. Η διάγνωση ακούγεται τρομακτική, όμως στις περισσότερες περιπτώσεις απλώς σημαίνει λίγο πιο προσεκτική παρακολούθηση.
Στο πρώτο υπερηχογράφημα καταγράφονται τέσσερα στοιχεία που καθορίζουν το πλάνο για όλη την κύηση:
- Αριθμός: ένα μεμονωμένο ινομύωμα έχει διαφορετική σημασία από πολλαπλά.
- Μέγεθος: τα ινομυώματα κάτω από περίπου 5 εκατοστά σπάνια προκαλούν προβλήματα στην κύηση.
- Θέση στο τοίχωμα: υποβλεννογόνιο, ενδοτοιχωματικό ή υποορογόνιο.
- Σχέση με τον πλακούντα και τον τράχηλο: το πιο σημαντικό στοιχείο για τον κίνδυνο επιπλοκών και για τον τρόπο τοκετού.
Με βάση αυτά, ο μαιευτήρας ορίζει τη συχνότητα των μαιευτικών υπερήχων. Για μικρά ινομυώματα μακριά από τον πλακούντα αρκεί συνήθως το κλασικό πρόγραμμα. Για μεγάλα, πολλαπλά ή οπισθοπλακουντιακά ινομυώματα προστίθενται υπερηχογραφήματα ανάπτυξης στο τρίτο τρίμηνο και αξιολόγηση της θέσης του εμβρύου. Σπάνια, όταν η εικόνα δεν είναι σαφής, μπορεί να γίνει μαγνητική τομογραφία χωρίς σκιαγραφικό.
Ένα πρακτικό σημείο: μια παροδική σύσπαση του μυομητρίου μπορεί στον υπέρηχο να μοιάζει με ινομύωμα. Γι’ αυτό ένα «νέο» εύρημα συχνά επανελέγχεται μετά από λίγα λεπτά ή στην επόμενη επίσκεψη πριν χαρακτηριστεί.
Εκφύλιση ινομυώματος στην κύηση: ο πόνος που ανησυχεί περισσότερο
Καθώς το ινομύωμα μεγαλώνει υπό την επίδραση των ορμονών της κύησης, η αιμάτωσή του μπορεί να μη φτάνει. Το κέντρο του νεκρώνεται και προκαλείται η λεγόμενη εκφύλιση. Συμβαίνει συνήθως στο δεύτερο τρίμηνο.
Πώς εκδηλώνεται
- Έντονος, εντοπισμένος πόνος ακριβώς πάνω από το σημείο του ινομυώματος, που πονά στην πίεση.
- Ήπια πυρετική κίνηση και αίσθημα κακουχίας.
- Ναυτία ή έμετοι σε ορισμένες γυναίκες.
- Ήπια αύξηση των λευκών αιμοσφαιρίων στις εξετάσεις.
Πώς αντιμετωπίζεται
Η διάγνωση τίθεται με υπερηχογράφημα και αφού αποκλειστούν άλλες αιτίες που μοιάζουν, όπως αποκόλληση πλακούντα, πρόωρος τοκετός, πυελονεφρίτιδα ή σκωληκοειδίτιδα. Η θεραπεία είναι συντηρητική: παρακεταμόλη, ενυδάτωση, ξεκούραση και, όταν ο πόνος είναι πολύ έντονος, ισχυρότερα αναλγητικά με ιατρική οδηγία. Τα αντιφλεγμονώδη δίνονται μόνο για λίγες ημέρες, με ιατρική σύσταση, και αποφεύγονται στο δεύτερο μισό της κύησης. Ο πόνος συνήθως υποχωρεί μέσα σε λίγες ημέρες έως δύο εβδομάδες. Για τη γενικότερη προσέγγιση του πόνου στην κοιλιά στην εγκυμοσύνη δείτε τον αναλυτικό οδηγό.
Σπανιότερα, ένα μισχωτό ινομύωμα μπορεί να συστραφεί γύρω από τον μίσχο του. Ο πόνος τότε είναι οξύς και επίμονος, και μπορεί να χρειαστεί χειρουργική αντιμετώπιση ακόμη και κατά τη διάρκεια της κύησης.
Ινομύωμα και πλακούντας: γιατί η θέση μετράει περισσότερο από το μέγεθος
Δύο ινομυώματα ίδιου μεγέθους μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική επίδραση στην εγκυμοσύνη, ανάλογα με το πού βρίσκονται.
- Οπισθοπλακουντιακό ινομύωμα (κάτω από τον πλακούντα): συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας, αποκόλλησης πλακούντα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, περιορισμένης ανάπτυξης του εμβρύου. Χρειάζεται πιο συχνή παρακολούθηση.
- Ινομύωμα στο κατώτερο τμήμα της μήτρας ή στον τράχηλο: μπορεί να εμποδίσει την κεφαλή του εμβρύου να κατέβει, με αποτέλεσμα ισχιακή ή εγκάρσια προβολή και ανάγκη για καισαρική.
- Υποορογόνιο ινομύωμα στον πυθμένα: συνήθως δεν επηρεάζει την πορεία της κύησης, μπορεί όμως να προκαλέσει πόνο αν εκφυλιστεί.
- Υποβλεννογόνιο ινομύωμα που παραμορφώνει την κοιλότητα: σχετίζεται κυρίως με αιμορραγία και αποβολή στο πρώτο τρίμηνο.
Σχεδιασμός τοκετού όταν υπάρχουν ινομυώματα
Η απόφαση για τον τρόπο τοκετού παίρνεται συνήθως γύρω στις 34 με 36 εβδομάδες, όταν φαίνεται καθαρά η θέση του εμβρύου και η σχέση του ινομυώματος με τον τράχηλο. Αν το ινομύωμα δεν βρίσκεται μπροστά από το έμβρυο, ο φυσιολογικός τοκετός είναι εφικτός και ασφαλής.
Τι προετοιμάζεται από πριν
- Τοκετός σε μαιευτήριο με τράπεζα αίματος, γιατί ο κίνδυνος αιμορραγίας μετά τον τοκετό είναι αυξημένος, ιδιαίτερα με μεγάλα ή πολλαπλά ινομυώματα.
- Έλεγχος αιμοσφαιρίνης και αποθεμάτων σιδήρου στο τρίτο τρίμηνο, ώστε να διορθωθεί έγκαιρα τυχόν αναιμία.
- Ενεργητική διαχείριση του τρίτου σταδίου του τοκετού, με φάρμακα που βοηθούν τη μήτρα να συσπαστεί.
- Αν χρειαστεί καισαρική, ο χειρουργός σχεδιάζει τη θέση της τομής ώστε να αποφύγει το ινομύωμα.
Εγκυμοσύνη μετά από προηγούμενη μυομεκτομή
Αν έχει προηγηθεί αφαίρεση ινομυώματος με μεγάλη τομή στο τοίχωμα ή με διάνοιξη της κοιλότητας, υπάρχει μικρός αλλά σοβαρός κίνδυνος ρήξης της μήτρας κατά τον τοκετό. Σε αυτές τις περιπτώσεις συχνά προγραμματίζεται καισαρική λίγο πριν από τις 39 εβδομάδες. Πόνος στο σημείο της παλιάς ουλής, ιδιαίτερα στο τρίτο τρίμηνο, χρειάζεται άμεση εκτίμηση. Ενημερώστε τον μαιευτήρα σας από την πρώτη επίσκεψη για το είδος της επέμβασης που κάνατε.
Σημάδια κινδύνου: πότε πηγαίνετε άμεσα στο μαιευτήριο
Οι περισσότερες έγκυες με ινομυώματα δεν θα χρειαστούν ποτέ επείγουσα επίσκεψη. Μην περιμένετε όμως το επόμενο ραντεβού αν εμφανίσετε:
- Πόνο στην κοιλιά που δεν υποχωρεί με παρακεταμόλη και ξεκούραση μέσα σε λίγες ώρες.
- Πυρετό 38°C ή περισσότερο.
- Οποιαδήποτε κολπική αιμορραγία, ιδιαίτερα μετά τις 20 εβδομάδες.
- Σκληρή, συνεχώς επώδυνη κοιλιά, που μπορεί να σημαίνει αποκόλληση πλακούντα.
- Τακτικές συσπάσεις ή πίεση στη λεκάνη πριν από τις 37 εβδομάδες.
- Μειωμένες κινήσεις του εμβρύου.
- Ζάλη, ταχυκαρδία ή έντονη κόπωση, που μπορεί να υποδηλώνουν αναιμία ή εσωτερική αιμορραγία.
Αν έχετε ιστορικό μυομεκτομής, προσθέστε σε αυτή τη λίστα κάθε νέο, επίμονο πόνο στο σημείο της ουλής.
Μετά τον τοκετό: τι γίνεται με τα ινομυώματα
Τις εβδομάδες μετά τη γέννα, καθώς η μήτρα επανέρχεται στο φυσιολογικό της μέγεθος και πέφτουν οι ορμόνες της κύησης, τα περισσότερα ινομυώματα μικραίνουν. Σε κάποιες γυναίκες μειώνονται σημαντικά.
- Λοχεία: τα λόχια μπορεί να διαρκέσουν λίγο περισσότερο ή να είναι πιο άφθονα. Ενημερώστε τον γιατρό σας αν η αιμορραγία αυξηθεί ξαφνικά ή εμφανιστούν μεγάλοι θρόμβοι.
- Θηλασμός: τα ινομυώματα δεν επηρεάζουν τον θηλασμό, και ο θηλασμός βοηθά τη μήτρα να συσπαστεί.
- Επανεκτίμηση: ένα υπερηχογράφημα περίπου τρεις μήνες μετά τον τοκετό δείχνει το πραγματικό μέγεθος των ινομυωμάτων.
Μόνο τότε έχει νόημα η συζήτηση για θεραπεία, εφόσον τα ινομυώματα προκαλούν συμπτώματα ή σχεδιάζετε νέα εγκυμοσύνη. Οι επιλογές, από την παρακολούθηση έως τις ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, περιγράφονται αναλυτικά στον οδηγό για τα ινομυώματα μήτρας.
Πρέπει να αφαιρεθεί ένα ινομύωμα πριν την εγκυμοσύνη;
Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι η εγκυμοσύνη μπορεί να αυξήσει το μέγεθος ενός ινομυώματος, επειδή τα οιστρογόνα που αυξάνονται κατά την εγκυμοσύνη τείνουν να διεγείρουν την ανάπτυξή του.
Μία γυναίκα με ινομύωμα μήτρας που προγραμματίζει μια εγκυμοσύνη ή θέλει να υποβληθεί σε εξωσωματική γονιμοποίηση θα πρέπει να συζητήσει με τον γυναικολόγο της αν χρειάζεται να αφαιρεθεί το ινομύωμα, προκειμένου να μη δημιουργηθούν μετέπειτα προβλήματα στην εξέλιξη και ομαλή έκβαση της εγκυμοσύνης.
Αν ένα ινομύωμα είναι μικρό και έξω από τη μήτρα, δεν είναι απαραίτητο να αφαιρεθεί πριν την εγκυμοσύνη. Όταν όμως είναι μέσα ή κοντά στην κοιλότητα της μήτρας, συστήνουμε να αφαιρεθεί, αφού, εκτός του ότι μπορεί να δυσκολέψει τη σύλληψη, μπορεί, εξαιτίας των ορμονών της εγκυμοσύνης, να αυξηθεί σε μέγεθος, επηρεάζοντας αρνητικά την εγκυμοσύνη.
Πότε είναι εφικτή η εγκυμοσύνη μετά από μια επέμβαση αφαίρεσης ινομυώματος;
Έπειτα από μια επέμβαση αφαίρεσης ινομυώματος, η γυναίκα μπορεί να μείνει έγκυος 4 με 6 μήνες μετά. Αν το ινομύωμα είναι μισχωτό και δεν επηρεάζει το σώμα της μήτρας, η εγκυμοσύνη επιτρέπεται πιο σύντομα.
Τέλος, να τονίσουμε ότι, ακόμα κι αν δε δημιουργούν προβλήματα, τα ινομυώματα δεν θα πρέπει να τα αφήνουμε να μεγαλώσουν πολύ, επειδή μειώνονται οι εναλλακτικές για την αντιμετώπισή τους. Γενικά, λοιπόν, ένα ινομύωμα που υπερβαίνει τα 5 εκατοστά καλό είναι να αφαιρείται, ανεξάρτητα από το αν προκαλεί ή όχι συμπτώματα.
Θεραπεία & Αντιμετώπιση
Κατά κανόνα, τα ινομυώματα που είναι εντός της μήτρας αντιμετωπίζονται με υστεροσκοπική αφαίρεση, ενώ τα υπόλοιπα ινομυώματα τα αντιμετωπίζουμε συνήθως με λαπαρασκόπηση ή ρομποτική χειρουργική.
Συχνές Ερωτήσεις
Μεγαλώνουν τα ινομυώματα στην εγκυμοσύνη;
Τα περισσότερα μένουν σταθερά. Περίπου ένα στα τρία μεγαλώνει, κυρίως στο πρώτο τρίμηνο, και συχνά μικραίνει ξανά μετά τον τοκετό.
Μπορούν να προκαλέσουν αποβολή ή πρόωρο τοκετό;
Ο κίνδυνος αυξάνεται λίγο όταν τα ινομυώματα είναι μεγάλα, πολλαπλά ή παραμορφώνουν την κοιλότητα της μήτρας. Οι περισσότερες γυναίκες με ινομυώματα έχουν φυσιολογική κύηση.
Γιατί πονάει ένα ινομύωμα στην εγκυμοσύνη;
Όταν μεγαλώνει γρήγορα, μπορεί να μην αιματώνεται επαρκώς και να εμφανίσει εκφύλιση, με έντονο εντοπισμένο πόνο. Αντιμετωπίζεται με ξεκούραση και κατάλληλα παυσίπονα. Κάθε πόνος στην κοιλιά στην εγκυμοσύνη πρέπει να αναφέρεται στον γιατρό.
Θα γεννήσω φυσιολογικά ή με καισαρική;
Ο φυσιολογικός τοκετός είναι εφικτός στις περισσότερες περιπτώσεις. Καισαρική χρειάζεται όταν το ινομύωμα φράζει τον δρόμο του μωρού ή όταν το έμβρυο έχει ανώμαλη θέση.
Αφαιρούνται τα ινομυώματα στη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή της καισαρικής;
Κατά κανόνα όχι, λόγω κινδύνου αιμορραγίας. Η αντιμετώπιση προγραμματίζεται μετά τον τοκετό. Δείτε τις επιλογές θεραπείας για τα ινομυώματα μήτρας.
Επηρεάζουν τα ινομυώματα την υγεία του μωρού;
Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων όχι. Η ανάπτυξη του εμβρύου είναι συνήθως φυσιολογική. Ο κίνδυνος για περιορισμό της ανάπτυξης αυξάνεται ελαφρά μόνο με μεγάλα ή πολλαπλά ινομυώματα κάτω από τον πλακούντα, γι’ αυτό τότε γίνονται επιπλέον υπερηχογραφήματα ανάπτυξης.
Πόσο συχνά χρειάζομαι υπέρηχο αν έχω ινομύωμα στην εγκυμοσύνη;
Για μικρά ινομυώματα μακριά από τον πλακούντα αρκεί συνήθως το κλασικό πρόγραμμα υπερήχων. Για μεγάλα, πολλαπλά ή οπισθοπλακουντιακά ινομυώματα προστίθενται υπερηχογραφήματα ανάπτυξης στο τρίτο τρίμηνο, με συχνότητα που ορίζει ο μαιευτήρας σας.
Μπορώ να γεννήσω φυσιολογικά αν έχω κάνει μυομεκτομή;
Εξαρτάται από το είδος της επέμβασης. Μετά από αφαίρεση μισχωτού ή υποορογόνιου ινομυώματος χωρίς βαθιά τομή, ο φυσιολογικός τοκετός είναι συνήθως εφικτός. Αν η τομή ήταν βαθιά ή άνοιξε η κοιλότητα της μήτρας, συνήθως προτείνεται προγραμματισμένη καισαρική.
Μπορεί ένα ινομύωμα να προκαλέσει αιμορραγία μετά τον τοκετό;
Ναι, τα μεγάλα ινομυώματα μπορεί να εμποδίσουν τη μήτρα να συσπαστεί σωστά. Γι’ αυτό ο τοκετός γίνεται σε μαιευτήριο με τράπεζα αίματος, χορηγούνται προληπτικά φάρμακα που βοηθούν τη σύσπαση της μήτρας και η μητέρα παρακολουθείται στενά τις πρώτες ώρες.
Τι είδους παυσίπονο επιτρέπεται για τον πόνο του ινομυώματος στην κύηση;
Η παρακεταμόλη είναι η πρώτη επιλογή σε όλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Τα αντιφλεγμονώδη χορηγούνται μόνο με ιατρική οδηγία, για λίγες ημέρες, και αποφεύγονται στο δεύτερο μισό της κύησης. Αν ο πόνος δεν ελέγχεται με τα απλά μέτρα, χρειάζεται εκτίμηση στο μαιευτήριο.